Wykład w sali Grabskiego. Marzec 2010
Ile jest różnych praw?:
- prawo cywilne
- prawo administracyjne
- prawo karne
Ad. 1 Prawo cywilne dzieli się na dwie kategorie:
- własność
- umowa – prawo daje stronom kompetencje do zawierania umów przy braku ingerencji organu państwowego przy równości formalnej podmiotów
Kodeks cywilny
- Księga 1 (art. 1-125) przepisy ogólne
- Księga II
- prawo rzeczowe. Jego przedmiotem są rzeczy – reguluje kwestiw własności, użytkowania, wieczyste i prawo rzeczy ograniczone (hipoteka, zastaw, itp.). Nie można powoływać innych praw rzeczowych niż w ustawie (tzw. zamknięty katalog praw rzeczowych – numerus clausus)
- prawo niematerialne
- Księga III Prawo zobowiązań.
- Ma własną część ogólną.
- Reguluje umowy, których jest 17 rodzajów. Nie ma zamkniętej liczby umów (zasada swobody zawierania umów)
- zawiera przepisy o odpowiedzialności deliktowej
- obejmuje również przepisy prawa rodzinnego
- Księga IV Spadki
Ad. 2. W prawie administracyjnym po jednej stronie jest organ państwowy, co tworzy nierówność formalną podmiotów.
Ad. 3. Prawo to operuje sankcją. Żaden czyn naruszający prawo karne nie może być sankcjonowany przez inne dziedziny prawa
Jak prawo cywilne ma się do prawa bankowego?
Nie ma w prawie definicji systemu bankowego. W dwóch ustawach jest mowa o sektorze bankowym. Prawo bankowe jest prawem szczególnym w stosunku do prawa o swobodzie gospodarczej.
Czynności bankowe. (art. 5 i 6 prawa bankowego)
- czynności bankowe względne – są bankowe tylko wtedy gdy podejmuje je bank, np. udzielenie pożyczki, poręczeń
- inne czynności bankowe (art. 6) – np. zbywanie, zakup, akcji, nieruchomości, czyli takie, których ustawa nie nazywa bankowymi.
Rachunek bankowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym.
NBP nigdy nie był Skarbem Państwa ani jego częścią. Nie jest to instytucja Skarbu Państwa.
Czynności bankowe NBP – ustawa nie wymienia takiej kategorii.
Rzeczy nieuregulowane przez ustawę o NBP reguluje ustawa prawno bankowe.
Czynności:
- Instrumenty polityki pieniężnej własne
- (rezerwy obowiązkowe)
- wprowadzanie szczególnych uprawnień do systemu pieniężnego
- Instrumenty polityki pieniężnej (działanie w sferze prawa cywilnego)
- kredyt refinansowy
- dyskonto i redyskonto weksli
- otwieranie lokat terminowych banków
- operacje otwartego rynku
- operacje na papierach wartościowych, czyli:
- emisja bonów pieniężnych i obligacji
- operacje REPO i Reverse REPO
- sprzedaż papierów z odkupem (zastrzeżenie prawa odkupu)
- przedterminowy wykup bonów pieniężnych i obligacji
- zakup i sprzedaż papierów na rynku wtórnym
- Nie będące instrumentami polityki pieniężnej
- rachunki bankowe (banki i organy państwa)
- sprzedaż monet i banknotów kolekcjonerskich
Czynności 2 i 3 to czynności bankowe wykonywane przez NBP.
Wzorzec umowy – opracowany tylko przez jedną stronę umowy.Nie jest umową, gdyż tylko jedna strona go opracowuje. Klient nie musi godzić się na treść wzorca. Umowa ma pierwszeństwo nad wzorcem umowy.
„Przepisy bankowe” – nie istnieje nic takiego. Banki nie mają kompetencji do wydawania przepisów.
Lista klauzul niedozwolonych zawiera czynności zawiera czynności, których nie wolno narzucać konsumentowi, jednak nie są one zabronione, jeśli konsument w umowie zgodzi się na daną klauzulę. Nie musi zawrzeć umowy, by móc zakwestionować wzorzec umowy, zgłaszając to do sądu.
UOKiK prowadzi rejestr klauzul niedozowlonych.
Uprawnienia banków (art. 95-98 prawa bankowego) – prawo do wpisania hipoteki wyłącznie w oparciu o wyciąg z ksiąg banku.
NBP
- wyłączne prawo emisji (art 221 ust 1. Konstytucji RP)
- wyłączne prawo kształtowania polityki pieniężnej
(niejednoznaczność stwierdzenia w Konstytucji, interpretacja spójnika „oraz”. Wykładnia SN, że wyłączne prawo dotyczy obu tych kwestii)
NBP stanowi organ zewnętrzny w stosunku do trójpodziału władzy. Jest organem władzy monetarnej, swoistą czwartą władzą.
Konstytucja zabrania finansowania deficytu budżetowego ze środków NBP. NBP posiada odrębność finansową od innych organów państwa.
NBP może wydawać akty prawne podlegające ocenie Trybunału Konstytucyjnego (akty normatywne). NBP może wydawać akty obowiązujące zewnętrzne podmioty, ale tylko takie, które funkcyjnie są mu podległe (art 93 Konstytucji) – sektor bankowy.
Trzy podstawowe aspekty niezależności NBP (zadania przyznane na wyłączność)
- niezależność finansowa
- niezależność funkcjonalna
- niezależność instytucjonalna
Ad.3. powoływanie i odwoływanie władz banku, kadencyjność władz (Prezes, Zarząd, RPP)
Poszczególne organy NBP są od siebie niezależne. Akty wewnętrzne wydaje Zarząd. Regulują one strukturę organizacyjną i zadania wykonywane przez jednostki organizacyjne NBP.
Uchwały RPP skierowane są do NBP
NBP może wydawać akty normatywne skierowane do:
- banków
- banków i NBP
- NBP
Dziennik urzędowy NBP – miejsce gdzie są publikowane wybrane akty normatywne wydawane przez NBP.
Stanowienie przez NBP norm ogólnieobowiązujących jest wadliwe z punktu widzenia Konstytucji. Jednak niektóre regulacje NBP, które formalnie są wewnętrzne, oddziaływują na cały system prawa (emisja znaków pieniężnych)
Konstytucyjnie zadania banku centralnego wyznaczają granice niezależności NBP.
Udział NBP w procesie legislacyjnym.
opiniowanie aktów prawnych (art 21 ustawy o NBP)
- z zakresu polityki gospodarczej
- regulujących funkcjonowanie banków i mających znaczenie dla sektora bankowego