Prowadzenie: dr Joanna Błeszyńska-Wysocka Wydział‚ Prawa i Administracji UW
Program:
- Wyjaśnienie pojęcia „utwór” jako przedmiotu prawa autorskiego .
- Wyjaśnienie pojęcia „twórczość”, „autorstwo”, „współautorstwo”.
- Omówienie zagadnień dotyczących istoty autorskich praw osobistych i autorskich praw majątkowych.
- Omówienie zagadnień dotyczących przysługiwania praw autorskich ze szczególnym uwzględnień sytuacji, gdy autorskie prawa majątkowe przysługują pierwotnie innej osobie niż twórca.
- Omówienie pojęcia „opracowanie” – omówienie zależności między utworem pierwotnym, a utworem zależnym.
- Omówienie pojęcia „pole eksploatacji”.
- Umowy licencyjne:
- – rodzaj umów licencyjnych,
- – zakres umów licencyjnych,
- – elementy niezbędne umów licencyjnych.
- Umowy przenoszące autorskie prawa majątkowe – sposób zawierania umów i elementy niezbędne.
- Zagadnienia dotyczące dozwolonego użytku chronionych utworów
Aby rozstrzygnąć czy mamy do czynienia z utworem w rozumieniu prawa autorskiego powinniśmy ocenić czy spełnia on wszystkie trzy przesłanki wymienione w art 1 ust. 1.
Przykład: Właściciel obrazu ma obowiązek jego wypożyczenia autorowi obrazu, np. na wernisaż. Obowiązek ten wynika z autorskich praw osobistych, natomiast właścicielowi obrazu z tego tytułu należy się wynagrodzenie z tytułu autorskich praw majątkowych
Prawo autorskie chroni wyłącznie sposób przedstawienia. Sam pomysł, idea nie ma charakteru utworu i nie podlega ochronie z tytułu prawa autorskiego i praw pokrewnych.
Banknot, jako środek płatniczy, jest wyłączony spod ustawy (art 4 pkt. 2). Jednak wykorzystanie jego jako wizerunku, np. w reklamie podlega ochronie (bo w tym wypadku nie jest już środkiem płatniczym a więc dokumentem urzędowym). NBP zawarł umowy z autorami banknotów na określonych polach eksploatacji. W przypadku innych pól,kienieczne jest zwrócenie się do autorów.
Nie możemy ocenić z góry, czy coś będzie utworem. Nie da się ocenić tego abstrakcyjnie w oderwaniu od kontekstu. Nie możemy zatem zapisać w umowie, że obowiązkiem strony będzie stworzenie utworu. Twórczość jest faktem. O tym czy mamy do czynienia z utworem decyduje ocena istniejącego dzieła, czy spełnia ono przesłanki z art 1 ust. 1 ustawy.
Prace naukowe. Pracodawca uzyskuje prawo do pierwszeństwa publikacji lecz nie nabywa praw autorskich.
Wyjątki kiedy pierwotnie prawa autorskie majątkowe nie przynależą twórcy:
- utwory zbiorowe (encyklopedie, publikacje cykliczne) – przysługują producentowi lub wydawcy
- pracownicze programy komputerowe (obowiązek ze stosunku pracy) – przysługują pracodawc
Utwory pracownicze (art. 12)
Utwór jest utworem pracowniczym jeśli jego powstanie łączy się ze stosunkiem pracy (decyduje cel umowy i pracę, charakter pracodawcy, tj. czym się zajmuje itp). W przypadku utworów pracowniczych nie muszą być wskazane pola eksploatacji. Prawa przechodzą na pracodawcę z chwilą przyjęcia przez niego utworu. Istotne jest ustalenie, co rozumiemy przez „przyjęcie”. Na pracodawcy ciąży obowiązek udowodnienia, że utwór przyjął.
Przykład z „odżyciem” autorskich praw majątkowych do utworów powstałych pod reżimem ustawy z 1952 r. „Odżyte” prawa przynależą temu, komu przysługiwały pierwotnie, np. wydawcy, producentowi filmu lub ich następcom prawnym.
Twórca – domniema się, że twórcą jest ten, kogo nazwisko umieszczono na egzemplarzu dzieła lub podano do publicznej wiadomości.
Utwór połączony a utwór współautorski. Piosenka to dwa osobne utwory podlegające wspólnej eksploatacji
Utwór zbiorowy – do całości utworu prawa ma producent, do części stanowiących samoistną całość – twórcy (np. encyklopedia)
Prawa autorskie osobiste – w przypadku programów komputerowych nie mają zastosowania zapisy pkt. 3, 4 i 5 art 16.
Autorskie prawo majątkowe to również prawo do wykorzystywania oraz zezwalania do wykorzystywania autorskich praw zależnych
Autorskie prawo zależne – wiąże się z pojęciem opracowania. Utwór zależny to osobny utwór powstały na bazie innego utworu, np. tłumaczenie (lecz nie każde, tylko takie które spełnia przesłanki wymienione w art 1 ust 1.)
Wymagane jest zezwolenie twórcy utworu pierwotnego do korzystania (czerpania korzyści) z utworu zależnego, chyba że utwór jest własność publiczną państwa. W przypadku baz danych, będących utworami, konieczna jest również zgoda autora na ich opracowywanie.
W przypadku wygasania praw autorskich należy pamiętać o utworach zależnych. Często bowiem dochodzi do sytuacji, że prawa do utworu pierwotnego wygasły a do utworu zależnego, np tłumaczenia, nie wygasły.
Opracowanie a inspiracja
utwór inspirowany to taki, w którym nie doszło do wykorzystania elementów cudzego utworu (pierwotnego)
Pola eksploatacji
Odrębny charakter pól eksploatacji jest istotny ze względu na zapis art 17, gwarantujący twórcy prawo do wynagrodzenia na każdym polu eksploatacji
Należy pamiętać, że czym innym jest nośnik utworu a czym innym egzemplarz utworu
W umowach nie należy przepisywać dosłownie treści art 50. tylko uściślać i wymieniać konkretne pola eksploatacji. Np. pole eksploatacji: „publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym ” można zawężać dodając „technologią taką, taką i taką”. Nie wpisywać do umów pól eksploatacji, które w żaden sposób nie dotyczą utworu z powodu jego charakteru, np. reemisja w przypadku planu architektonicznego. W przypadku zwielokrotniania można je ograniczać podając liczbę egzemplarzy.
Przykład z ochroną patentową logo. Firma chciała zastrzec znak graficzny, który został dla niej wykonany przez autora, jednak nie nabyła do tego praw bo art. 50 nie obejmuje prawa do nabywania wyłączności. Zapis taki powinien być ujęty w umowie pomiędzy firmą a autorem.
Art 50 nie obejmuje wszystkich możliwych pól eksploatacji.
Prawo do adaptacji, przeróbek, tłumaczeń nie jest polem eksploatacji
Przykład z projektem maskotki, która w zamiarze miała być wykonywana w różnej technice (np. pluszowa figurka, breloczek) i różnie wykorzystywana (np. w grach komputerowych), jednak zlecający nie nabył praw do wszystkich pól eksploatacji
Przeniesienie praw autorskich
musi być wyraźnie wskazane w umowie. Bez przeniesienia praw będziemy mieli prawa do wykonywania praw zależnych. Postanowienie dotyczące praw zależnych koniecznie zawrzeć w umowie.
Przeniesienie praw autorskich na czas określony (nie mylić z licencją) jest teoretycznie możliwe ale należy pamiętać, że przeniesienie praw ma charakter definitywny a to oznacza, że po upływie okresu, na jaki prawa przeniesiono należy sporządzić umową zwrotną. Stąd lepszym mechanizmem jest udzielenie licencji.
Jeśli w umowie licencyjnej nie określono terytorium, wówczas obowiązuje ona wyłącznie na terenie kraju, w którym znajduje się siedziba licencjobiorcy.
Prawo do sublicencjonowania musi być wyraźnie wskazane w umowie. Tak samo to, czy licencja ma charakter zbywalny.
Przyjmuje się, że jeśli nie zostało wyraźnie wskazane inaczej, umowa licencyjna:
- jest niewyłączna
- obowiązuje na terenie kraju, w którym znajduje się siedziba licencjobiorcy
- zawarta jest na okres 5 lat
- nie udzielone jest prawo do sublicencji
- nie ma charakteru zbywalnego
Należy przy tym pamiętać, że licencja wyłączna pozbawia autora praw do utworu na okres obowiązywania licencji.
Umowy wstecz nie mają mocy prawnej. Umowa licencyjna wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Jeżeli chcemy „czyścić” sytuację, że umowa licencyjna wyłączna nie została zawarta w odpowiedniej formie, nie mamy możliwości zawrzeć takiej umowy wstecznie. Wówczas możliwe jest jedynie pisemne potwierdzenie, że była zawarta umowa licencyjna ale z racji braku odpowiedniej formy ma ona charakter niewyłączny a jej warunki są takie jak dla umowy, w której ich nie określono (patrz punkty powyżej)
Umowa licencyjna niewyłączna może mieć charakter ustny.
Wynagrodzenie
jeżeli wyraźnie w umowie nie zaznaczono, że umowa ma charakter nieodpłatny, to należy się z jej tytułu wynagrodzenie. Jeśli nie uwzględniono w umowie wysokości wynagrodzenia – zastosowanie ma art 43.
W okresie obowiązywania prawa autorskich twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia z tytułu sprzedaży obrazu, fotografii, rękopisu, nut przez osoby trudniące się tym zawodowo (np. domy aukcyjne)
Czas trwania
70 lat od daty śmierci twórcy lub ostatniego ze współtwórców lub ustalenia utworu, którego pierwotnie prawa nie należały do twórcy (encyklopedie, programy komputerowe)
Cytowanie
Art. 29.
1. Wolno przytaczać w utworach stanowiących samoistną całość urywki rozpowszechnionych utworów lub drobne utwory w całości, w zakresie uzasadnionym wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości.
należy pamiętać, że w przypadku internetu często nie wiemy czy utwór, którego fragment chcemy zacytować, jest rozpowszechniany przez osobę uprawnioną. Należy pamiętać też, że cytowanie dozwolone jest w uzasadnionych przypadkach.
Dozwolony użytek
Art 33. pkt 1.
Wolno rozpowszechniać:
1) utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku,
np. zdjęcie pomnika
Należy pamiętać, że w prawie wyjątków nie interpretuje się rozszerzająco.
Termin „co do zasady” oznacza, że zasadniczo należy postępować tak i tak, ale istnieją odstępstwa od tej zasady.