Jakiś problem?

Tajemnica przedsiębiorstwa

Definicja prawa tajemnicy przedsiębiorstwa zawarta jest w przepisie art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej będę posługiwał się skrótem UZNK).

Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności (art. 11 ust. 2 UZNK).

Jest to aktualna definicja, wprowadzona ustawą z dnia 5 lipca  2018 r. o zmianie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, implementującą Dyrektywę UE dotyczącą tajemnicy przedsiębiorstwa (osobny artykuł na temat Dyrektywy znajdziesz tutaj).

Definicję tę należy czytać bardzo uważnie. Proszę zwrócić uwagę, że ustawa uznaje za tajemnicę przedsiębiorstwa tylko takie informacje, które łącznie spełniają trzy przesłanki:

  1. są to informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą,

  2. jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są one powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób,

  3. uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.

Sądy bardzo poważnie podchodzą do wymogu łącznego spełniania wszystkich ustawowych przesłanek uznania informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa. Jeżeli okaże się, że jedna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, informacja nie stanowi tajemnicy przedsiębiorstwa i każdy może z niej korzystać bez ograniczeń.

Polska definicja tajemnicy przedsiębiorstwa powinna być zgodna nie tylko z Dyrektywą UE dotyczącą tajemnicy przedsiębiorstwa, ale także z umową międzynarodową, której stroną jest nasz kraj. Mam tu na myśli międzynarodowe „Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej” (tzw. TRIPS – Agreement on Trade – Related Aspects of Intellectual Property, Dz. U. z 1996 r., Nr 32, poz. 143). Prawo międzynarodowe ma pierwszeństwo przed polską ustawą, więc w razie ewentualnych rozbieżności stosuje się ustawę międzynarodową, czyli w tym wypadku TRIPS.

Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa w TRIPS

Zgodnie z art. 39 TRIPS tajemnicę przedsiębiorstwa stanowią informacje, które:

  1. są poufne w tym sensie, że jako całość lub w szczególnym zestawie i zespole ich elementów nie są ogólnie znane lub łatwo dostępne dla osób z kręgów, które normalnie zajmują się tym rodzajem informacji;
  2. mają wartość handlową dlatego, że są poufne; i
  3. poddane zostały przez osobę, pod której legalną kontrolą informacje te pozostają rozsądnym, w danych okolicznościach, działaniom dla utrzymania ich poufności.

Co wynika z definicji tajemnicy przedsiębiorstwa?

Po pierwsze

Tajemnicą przedsiębiorstwa są tylko informacje. Informacje te mogą być zapisane na nośniku danych (notatki, wydruk, rysunek, fotografia, zapis elektroniczny itp.), ale mogą też być jedynie zapamiętane. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jako przykład tajemnic przedsiębiorstwa podaje informacje techniczne, technologiczne lub organizacyjne przedsiębiorstwa. Lista ta jest otwarta.

Przeczytaj też:  Przykłady tajemnic przedsiębiorstwa

Po drugie

Informacja musi mieć wartość gospodarczą z tego powodu, że jest poufna. Posiadanie tej informacji daje przewagę konkurencyjną dlatego, że nie jest ona powszechnie znana, a jej uzyskanie przez konkurenta powinno ułatwić mu życie, przysporzyć korzyści lub zaoszczędzić kosztów. To, czy  informacja ma wartość gospodarczą, wynika z okoliczności, niemniej ostatecznie, w razie sporu, decyduje o tym sąd.

Przeczytaj też: O co chodzi z tą tajemnicą przedsiębiorstwa? oraz Wartość gospodarcza informacji

Po trzecie

Informacja nie może być ogólnie znana lub łatwo dostępna dla osób z kręgów, które normalnie zajmują się tym rodzajem informacji. Powszechna znajomość informacji albo co najmniej dostęp do niej osób, które są specjalistami w danej dziedzinie (osoby zwykle zajmujące się tym rodzajem informacji), wyłącza możliwość uznania jej za tajemnicę przedsiębiorstwa. Wyjątek dotyczy kompilacji informacji powszechnie dostępnych, przy czym w tym wypadku chroniony jest szczególny zestaw informacji. Przykładem może być lista klientów, która składa się z informacji ogólnie dostępnych w internecie.

Przeczytaj też:  Czy relacje z klientami i wiedza specjalistyczna stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa?

Po czwarte

Informacja powinna być traktowana przez przedsiębiorcę jako poufna i uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi powinien podjąć, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.

Przedsiębiorca powinien wyrazić wolę objęcia informacji poufnością, przy czym sama wola nie wystarczy. W ślad za tą wolą powinny pójść działania. Zgodnie z Dyrektywą UE dotycząca tajemnicy przedsiębiorstwa oraz TRIPS, powinny to być działania „rozsądne w danych okolicznościach”. Polska ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji posłużyła się sformułowaniem „przy zachowaniu należytej staranności”. W uzasadnieniu projektu ustawy możemy przeczytać, że w polskim systemie prawnym nie stosuje się sformułowania „rozsądne działania” i że najlepszym polskim odpowiednikiem, mającym znaczenie prawne, jest „należyta staranność”. Nie przekonuje mnie to uzasadnienie, gdyż moim zdaniem należyta staranność jest dalej idącym wymogiem, niż rozsądne działania, niemniej mam nadzieję, że sądy dokonają odpowiedniej interpretacji tego przepisu.

 

Przykłady tajemnic przedsiębiorstwa

Dzisiaj pierwszy wpis inspirowany statystykami bloga. Analiza statystyk pokazuje, że najczęściej szukacie Państwo informacji o tym, co konkretnie może stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa. Zamkniętej listy oczywiście nie ma. Spełniam jednak wspomniane prośby i zamieszczam poniżej przykładową listę. Można ją traktować jako wskazówkę, inspirację przy formułowaniu własnej listy.

Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, tajemnicą przedsiębiorstwa są informacje, które spełniają łącznie trzy przesłanki: posiadają wartość gospodarczą, są nieujawnione do wiadomości publicznej, oraz przedsiębiorca podjął co do nich działania niezbędne w celu zachowania ich poufności.

Tradycyjnie dzieli się tajemnice przedsiębiorstwa na informacje handlowe, technologiczne, techniczne czy organizacyjne, niemniej z praktycznego punktu widzenia podział ten jest bez znaczenia. Ważne jest, by informacje posiadały wartość gospodarczą, to znaczy mogły być zastosowane w rywalizacji konkurencyjnej.

Poniżej podaję przykłady informacji, które posiadają wartość gospodarczą i mogą stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa. Zwracam jednak szczególną uwagę na to, że informacje te same z siebie tajemnicy przedsiębiorstwa nie stanowią. One tylko mogą ją stanowić.

Tajemnicą przedsiębiorstwa informacje staną się pod warunkiem, że będą spełniać również pozostałe dwie ustawowe przesłanki, to znaczy nie będą powszechnie znane, a przedsiębiorca podjął wobec nich niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

Jakie informacje mogą stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa?

Tajemnice przedsiębiorstwa mogą występować w każdym obszarze działalności firmy. Z natury informacji podlegających ochronie jako tajemnica przedsiębiorstwa wynika, że ich lista jest nieograniczona i ma charakter otwarty.

Poniższa, przykładowa lista, może okazać się pomocna przy analizie własnego przedsiębiorstwa pod kątem występowania w nim informacji, które warto objąć prawem tajemnicy przedsiębiorstwa.

Sprzedaż

  • Lista klientów
  • Informacje dotyczące osób decyzyjnych u klientów
  • Ceny transakcyjne, poufne cenniki
  • Terminy obowiązywania lub odnawiania umów
  • Potrzeby klientów, np. w zakresie asortymentu, oprogramowania, obsługi itp.
  • Otrzymane zapytania ofertowe
  • Złożone oferty
  • Fakt prowadzenia negocjacji i ich przebieg

Marketing

  • Prognozy i plany sprzedaży
  • Informacje uzyskane podczas badania konkurencji
  • Informacje uzyskane podczas badania klientów
  • Wartość budżetów reklamowych
  • Plany kampanii marketingowych lub reklamowych

Dostawcy, podwykonawcy, pracownicy

  • Informacje o dostawcach i stosowanych cenach
  • Informacja o jakości dostaw lub usług poszczególnych dostawców, terminach realizacji
  • Informacja stosowanych zakazach konkurencji
  • Informacje o wynagrodzeniach pracowników

Kontrola jakości

  • Informacje o wadliwościach poszczególnych produktów, zgłaszanych reklamacjach
  • Statystyki
  • Procedury kontroli jakości

Produkcja 

  • Informacja koszt-cena
  • Dane dotyczące dostawców
  • Stosowane receptury, przepisy, metody produkcji, procedury
  • Pozytywne i negatywne know-how

Badania i rozwój

  • Plany rozwoju, kierunki rozwoju
  • Wynalazki przed zgłoszeniem wniosku patentowego
  • Wyniki badań
  • Wyniki poszukiwań nowych produktów lub usług
  • Pozytywne know-how w zakresie badań i rozwoju
  • Negatywne know-how, czyli informacje o niepowodzeniach i ślepych uliczkach

Informacje finansowe

  • Wewnętrzne dokumenty finansowe
  • Budżety, prognozy, raporty
  • Nieujawniane rachunki zysków i strat
  • Obowiązkowe sprawozdania finansowe przed ujawnieniem

Wewnętrzne informacje o firmie

  • Sposób organizacji pracy
  • Biznes plany
  • Oprogramowanie stosowane przez firmę

Dodatkowe dwie przesłanki – „poufność” i „rozsądne” działania w celu zachowania w poufności

Podsumowując, jak cenne lub nawet bezcenne by nie były informacje dla przedsiębiorcy, będą dostępne dla każdego, w tym pracownika lub konkurenta, bez żadnych ograniczeń, jeżeli przedsiębiorca nie wyrazi woli objęcia ich prawem tajemnicy przedsiębiorstwa.

W celu objęcia wartościowych informacji prawem tajemnicy przedsiębiorstwa, informacje te muszą spełnić dodatkowo dwie przesłanki:

  • muszą być poufne w tym sensie, że jako całość lub w szczególnym zestawie i zespole ich elementów nie są ogólnie znane lub łatwo dostępne dla osób z kręgów, które normalnie zajmują się tym rodzajem informacji;
  • muszą być poddane przez osobę, pod której legalną kontrolą informacje te pozostają rozsądnym, w danych okolicznościach, działaniom dla utrzymania ich poufności.

Przesłanki te przytoczyłem w brzmieniu wynikającym z przepisu art. 39 ust. 2 TRIPS, gdyż moim zdaniem lepiej niż przepis art. 11 ust. 4 UZNK opisuje on istotę tajemnicy przedsiębiorstwa.[1] Przepis art. 39 ust. 2 TRIPS ma bezpośrednią skuteczność na gruncie polskiego prawa, a definicję tajemnicy przedsiębiorstwa wynikającą z art. 11 ust. 4 UZNK należy interpretować w zgodzie z jego treścią. [2]

Analizując konkretne informacje Sąd Najwyższy uznał, że wykluczone jest objęcie tajemnicą informacji, które osoba zainteresowana może uzyskać w zwykłej i dozwolonej drodze[3], zaś wykorzystanie przez pracownika we własnej działalności gospodarczej informacji, co do których przedsiębiorca (pracodawca) nie podjął niezbędnych działań w celu zachowania ich poufności, należy traktować jako wykorzystanie powszechnej wiedzy, do której przedsiębiorca nie ma żadnych ustawowych uprawnień.[4]

Mając na uwadze te wymogi  należy ze szczególną uwagą przyjrzeć się informacjom posiadanym przez przedsiębiorstwo. Być może, mimo ich znacznej wartości, powodującej przewagę konkurencyjną firmy na rynku, nie podlegają one ochronie.

Więcej informacji o pomocy prawnej


[1] TRIPS – Agreement on Trade – Related Aspects of Intellectual Property, Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej stanowiące załącznik do Porozumienia Ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), którego stroną jest Polska,
[2] wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2007 r., sygn. akt V CSK 444/06,
[3] wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2001 r., I CKN 1159/00,
[4] wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2000 r., I CKN 304/00.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *