„-Czy uważacie się za zespół rhythm’n’bluesowy?
Staranną wymuskaną angielszczyzną odpowiada Brian:
– Nie można tego powiedzieć, nie szufladkujemy muzyki, to wszystko jest POP”
[Brian Jones w wywiadzie dla miesięcznika Jazz (czerwiec 1967) po koncercie The Rolling Stones w Warszawie. ]
Popular music (ang.: „muzyka popularna”, w skrócie „pop”) – termin odpowiadający naszemu określeniu „muzyka rozrywkowa”. Termin „pop music” jest trudny do zdefiniowania gdyż w zależności od odbiorcy termin ten może oznaczać różne gatunki muzyki. Np. dla młodzieży lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych pop music oznacza rock’n’roll bądź big beat, dla starszych termin ten wiąże się z okresem lat trzydziestych, z orkiestrami tanecznymi, tangami lub piosenkami Sinatry. Ogólnie biorąc pop music jest to muzyka ostatnich kilku dziesięcioleci przemawiającą do masowego odbiorcy. Termin ten w zasadzie wyklucza tzw. muzykę poważną, jazz i folk music, choć czasem i te formy znajdują masowego odbiorcę.
[Roman Waschko – Przewodnik Iskier: muzyka jazzowa i rozrywkowa, Wyd. I, Wydawnictwo Iskry 1970]
„Popularna muzyka”
1. w szerszym znaczeniu wszelka muzyka nie będąca muzyką poważną lub folklorem. Rozróżnienie to przyjmuje za podstawę społ. funkcję utworu, abstrahując od cech formalno-muzycznych. Jest ono odbiciem podziału kultury na „wyższą” (wyrafinowaną, artystyczną, „prawdziwą”), „pospolitą” (popularną, „przecietną”) i „niską” („brutalną”), bedacą z kolei rozwinieciem dawnego przeciwstawienia kultury artystycznej („czystej”, sfery sacrum) i ludowej („utylitarnej”, sfery profanum). Konieczność wprowadzenia szczebla pośredniego w dwustopniowym podziale kultury wynikła w momencie masowego pojawienia się utworów komponowanych wprawdzie przez zawodowych, na ogół fachowo przygotowanych tworców (co dotychczas uchodziło za cechę kultury „artystycznej”), ale spełniających typowo utylitarną funkcję. Zapotrzebowanie na tego typu utwory związane jest z kolei z pojawieniem się tzw. „społeczeństwa masowego”, będącego produktem rewolucji burżuazyjnej. Dlatego też, mimo że niektóre formy typowe dla muzyki popularnej mają rodowód sięgający badĽ średniowiecznej pieśni rycerskiej, badĽ też XVII w. widowisk jarmarcznych, jako ukształtowane zjawisko pojawiła się ona dopiero w XIXw. W tym rozumieniu muzyka popularna obejmuje zarówno gatunki typowo rozrywkowe jak piosenka, operetka, musical i im pokrewne, jazz, blues, soul, country and western music, rock jak i utwory powstałe w sferze folkloru czy muzyki poważnej, które zdobyły masową popularność (Aria na strunie G Bacha, Marsz turecki Mozarta).
2. W węższym znaczeniu obejmuje gatunki współczesnej muzyki użytkowej tworzone z myślą o masowym rozpowszechnianiu…” [Andrzej Stankiewicz, Encyklopedia muzyki PWN, wydanie z 1995r.]
…Ponoć muzyka popularna powstała z winy niejakiego Charlesa K. Harrisa, który w roku 1885 zawiesił przed swoim sklepem w Milwaukee szyld „Pisze piosenki na zmówienie”. Był to dobitny znak czasów, w których twórcy muzyki rozrywkowej w pełni upodobnili się do wytwórców artykułów przemysłowych….
…Skoro nie udało się nam ustalić definicji muzyki „rozrywkowej” czy „popularnej”, spróbowaliśmy opisać jej historyczny rozwój; pozwoliło nam to wykazać, że różniła się od rocka nie tylko pochodzeniem ale i przeznaczeniem.
Gdybyśmy starali się stworzyć coś w rodzaju modelu „czystego” rocka i muzyki pop, to różnice pomiędzy nimi można by zapisać w postaci następujących par przeciwieństw:
Muzyka:
pop: wywodzi się z pieśni i tańców salonowych; wykorzystuje środki europejskiej muzyki poważnej, nie wychodząc jednak poza osiągnięcia XIX wieku (konwencjonalna harmonia, regularna fraza, dominacja metrów 4/4 i 3/4, czysty dźwięk); w aranżacjach posługuje się orkiestrą ze szczególnym wyeksponowaniem sekcji smyczków; dąży do zachowania pozorów sztuki „wyższej” czy też tylko bardziej wyrafinowanej, co przejawia się w nadawaniu piosenkom symfonicznego brzmienia i częstszych zapożyczeniach z dzieł europejskiej muzyki poważnej, które poddawane bywają na ogół uproszczonej obróbce;
rock: jest przedłużeniem tradycji folklorystycznych; często sięga do niepoprawnych z punktu widzenia muzyki rozrywkowej środków ekspresji (modalizmy, polirytmia, polimetria, „brudny” dźwięk; skąpy-na ogół pięcioosobowy akompaniament; cechuje go pewien eklektyzm, ale przede wszystkim zapożycza z folkloru różnych narodów; preferuje oszczędność w środkach wyrazu.
Tekst:
pop: z literackiego punktu widzenia zawsze poprawny; wystrzega się gwary, choć często posługuje się popularnymi obiegowymi zwrotami; chętnie operuje środkami XIX-wiecznej poezji sentymentalnej; unika konkretu; preferuje tematykę romantyczno-sentymentalną i patriotyczno-podniosłą; unika treści kontrowersyjnych, mogących urazić, przestraszyć czy choćby zasmucić; oferuje „piękniejszy świat” eskapistycznych wrażeń;
rock: nagminnie używa wyrażeń nieliterackich, gwarowych; operuje konkretem, faktem, realizmem sytuacyjnym; nie ma dla niego tematyki tabu, sprawy miłosno-erotyczne często podane są explicite; to właśnie rock stworzył protest song, czyli piosenkę zaangażowaną.
Funkcje społeczne:
pop: jest produktem, nie różniącym się w swej istocie od samochodu czy pasty do zębów, przeznaczonym do skonsumowania przez najszersza masę anonimowych odbiorców; ilość sprzedanych egzemplarzy piosenki jest absolutnym miernikiem jej powodzenia; w jej produkcji istnieje na ogol specjalizacja na wykonawców, tekściarzy i kompozytorów; artyzm wykonawcy mierzy się umiejętnością interpretacji, czyli odtworzenia utworu zgodnie z obowiązującą konwencja stylistyczna
rock: przekazuje treści istotne dla twórcy (równie dobrze może to być „opuściła mnie dziewczyna” – jak i „dziwny jest ten świat”); adresowany jest przeważnie do słuchaczy o podobnym wieku i zasobie doświadczeń co twórcy; sukces finansowy, aczkolwiek pożądany, nie jest wyznacznikiem sukcesu; regułą jest jedność funkcji twórcy i wykonawcy utworów; piosenki nie są „interpretowane”, ale „przekazywane”> słuchaczom
Tak przedstawione rozróżnienie, mimo jego częściowo postulatywnego charakteru, jest jednak bardziej obiektywnym kryterium niż długość włosów czy wiek wykonawców. Mimo to nieraz jeszcze będziemy mieli kłopoty (…) z ustaleniem, czy w działalności danego artysty przeważa element twórczy czy imitatywny.
[Marek Garztecki – Rock od Presleya do Santany, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1978]