{"id":734,"date":"2011-03-24T07:04:51","date_gmt":"2011-03-24T06:04:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.venco.com.pl\/~cozy\/blog\/?p=734"},"modified":"2011-03-24T07:04:51","modified_gmt":"2011-03-24T06:04:51","slug":"wstep-do-prawodastwa","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/2011\/03\/24\/wstep-do-prawodastwa\/","title":{"rendered":"Wst\u0119p do prawodastwa"},"content":{"rendered":"

Opracowanie wyk\u0142ad\u00f3w prof. Henryka Groszyka ze wst\u0119pu do prawoznawstwa PRAWO UMCS U.P<\/p>\n

METODOLOGIA<\/h1>\n

<\/strong><\/p>\n

O NAUCE<\/strong><\/p>\n

1. Poj\u0119cie nauki<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

NAUKA<\/strong> \u2192 proces badawczy (dochodzenie do wiedzy) i wyniki tego procesu (zesp\u00f3\u0142 twierdze\u0144 spe\u0142niaj\u0105cych kryteria poznawcze) <\/p>\n

Uj\u0119cie instytucjonalno-organizacyjne<\/strong> zale\u017cy od ustroju pa\u0144stwa. Nauk\u0119 uprawia si\u0119 w strukturach pa\u0144stwowych, spo\u0142ecznych lub prywatnych.<\/p>\n

[np. Bud\u017cet pa\u0144stwa \u2013nauka jako zesp\u00f3\u0142 instytucji wymagaj\u0105cych sfinansowania \u2013 aspekt ekonomiczny np. PAN, uniwersytety<\/em>]<\/p>\n

Uj\u0119cie teoretyczne<\/strong> wi\u0105\u017ce si\u0119 z procesem poznawczym \u2013 tworzy si\u0119 okre\u015blona wiedza<\/p>\n

Nauka w j\u0119zyku potocznym \u2013 uczenie si\u0119, nabywanie umiej\u0119tno\u015bci<\/p>\n

Science \u2013 z \u0142ac. scientia<\/em> \u2013 wiedza sprawdzalna<\/p>\n

Nie ma dostatecznej definicji nauki. W r\u00f3\u017cnych kulturach termin ten posiada r\u00f3\u017cne znaczenia.<\/p>\n

W teoretycznym uj\u0119ciu nauk\u0119 mo\u017cna definiowa\u0107 na 2 sposoby:<\/p>\n

1.) Dynamicznie<\/strong> (pojmowanie nauki zwi\u0105zane z faz\u0105 jej tworzenia)<\/p>\n

\u2192 nieustaj\u0105ce czynno\u015bci badawcze, wci\u0105\u017c podejmowane dzia\u0142ania<\/p>\n

2.) Statycznie<\/strong> (pojmowanie nauki zwi\u0105zane z rezultatami, wynikami)<\/p>\n

\u2192 rezultaty, wyniki \u2013twierdzenia usystematyzowane, wzgl\u0119dnie trwa\u0142e, uznawane za prawdziwe do czasu, gdy nie obal\u0105 ich nowe twierdzenia.<\/p>\n

NAUKA<\/strong> \u2192 zesp\u00f3\u0142 czynno\u015bci badawczych, w wyniku kt\u00f3rych wypowiadamy teoretyczne s\u0105dy (uj\u0119cie teoretyczne) [kt\u00f3re w ramach odkrytych prawid\u0142owo\u015bci pomagaj\u0105 przekszta\u0142ca\u0107 okre\u015blon\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 \u2013definicja poszerzona o praktyk\u0119]<\/p>\n

Teoretycznymi s\u0105dami s\u0105 z regu\u0142y uporz\u0105dkowane niesprzeczne twierdzenia, kt\u00f3re da si\u0119 uzasadni\u0107.<\/p>\n

Charakter twierdze\u0144:<\/p>\n

– poznawczy<\/p>\n

– praktyczny<\/p>\n

Twierdzenia nauki \u2013teoretyczne s\u0105dy \u2013musz\u0105 spe\u0142ni\u0107 dwa warunki:<\/p>\n

– sprawdzalno\u015b\u0107 <\/strong>(nadaj\u0105 si\u0119 do weryfikacji lub falsyfikacji)<\/p>\n

– uzasadnialno\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n

[Hipotezy \u2013 twierdzenia prawdopodobne, maj\u0105 niepe\u0142ny walor poznawczy wymagaj\u0105 potwierdzenia swojej prawdziwo\u015bci.(charakter heurystyczny \u2013 od heurezis \u2013 odnalezienie) ]<\/p>\n

Opr\u00f3cz tego twierdzenia naukowe powinny by\u0107:<\/p>\n

– niesprzeczne<\/p>\n

– istotne<\/p>\n

– sformu\u0142owane komunikatywnie (j\u0119zyk intersubiektywny)<\/p>\n

– uporz\u0105dkowane, sp\u00f3jne wewn\u0119trznie<\/p>\n

Na jakich podstawach nauka formu\u0142uje swoje s\u0105dy?<\/span><\/p>\n

– nauki empiryczne \u2192 na podstawie do\u015bwiadczenia (rozumowanie indukcyjne)<\/p>\n

– nauki formalne \u2192 na podstawie wniosk\u00f3w wyprowadzanych z innych twierdze\u0144, wcze\u015bniej uznanych za prawdziwe (rozumowanie dedukcyjne)<\/p>\n

PRAWDA<\/strong> \u2013Arystoteles \u2192 jest to zgodno\u015b\u0107 tre\u015bci s\u0105du teoretycznego z rzeczywistym stanem rzeczy.<\/p>\n

Prawid\u0142owo\u015b\u0107<\/strong> \u2192 obiektywne, stale powtarzaj\u0105ce si\u0119 zwi\u0105zki przyczynowe lub strukturalne lub sta\u0142e zale\u017cno\u015bci<\/p>\n

Twierdzenie og\u00f3lne<\/strong> \u2192 konstatuje, \u017ce wszystkie przedmioty danego rodzaju posiadaj\u0105 dane cechy lub wywo\u0142uj\u0105 okre\u015blone skutki<\/p>\n

Generalizacja historyczna \u2013 stwierdza, \u017ce przedmiot, zjawiska danego rodzaju wyst\u0119puj\u0105ce na okre\u015blonym terenie w danym czasie maj\u0105 okre\u015blone cechy<\/p>\n

Wiedza naukowa<\/strong> \u2013uporz\u0105dkowany system niesprzecznych twierdze\u0144<\/p>\n

Proces dydaktyczny <\/strong>\u2013przekazywanie wynik\u00f3w proces\u00f3w naukowych<\/p>\n

2. Geneza nauki<\/span><\/strong><\/p>\n

Dwa elementy kszta\u0142towania si\u0119 nauki:<\/p>\n

– subiektywny \u2192 ciekawo\u015b\u0107, pop\u0119d do wiedzy, zdziwienie cz\u0142owieka wobec otaczaj\u0105cego go \u015bwiata.<\/p>\n

– obiektywny \u2192 potrzeby praktyczne<\/p>\n

Prawoznawstwo powsta\u0142o z potrzeb systematyki zakaz\u00f3w i nakaz\u00f3w.<\/p>\n

3. Podmiot, przedmiot, metoda poznania naukowego<\/span><\/strong><\/p>\n

Podmiotem poznania naukowego jest wy\u0142\u0105cznie cz\u0142owiek (homo sapiens)<\/p>\n

Metoda <\/strong>– metodos \u2013 badanie<\/p>\n

Tworzenie nauki to rodzaj dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej i podlega regu\u0142om<\/p>\n

1. Si\u0142a dzia\u0142aj\u0105ca \u2192 cz\u0142owiek<\/p>\n

2. Przedmiot dzia\u0142ania \u2192 rzeczywisto\u015b\u0107 (wszystko co istnieje w czasie i przestrzeni)<\/p>\n

3. Metoda dzia\u0142ania \u2192<\/p>\n

4. Cel dzia\u0142ania \u2192<\/p>\n

Przedmiot badania naukowego \u2013 obiektywny, istnieje niezale\u017cnie od podmiotu badaj\u0105cego<\/p>\n

4. Klasyfikacja nauk<\/span><\/strong><\/p>\n

Klasyfikacje przedmiotowe z XIX w: <\/span><\/p>\n

A.<\/strong> August Comte \u2013 francuski my\u015bliciel i filozof, socjolog, tw\u00f3rca terminu socjologia, stworzy\u0142 podzia\u0142 sekstotomiczny (sekstotomia)<\/strong>, wed\u0142ug stopnia z\u0142o\u017cono\u015bci nauk:<\/p>\n

1. Matematyka \u2192 najstarsza i najprostsza, bada tylko stosunki ilo\u015bciowe<\/p>\n

2. Astronomia \u2192 ma ju\u017c przedmiot empiryczny<\/p>\n

3. Fizyka \u2192 traktuje o wszelkiej materii<\/p>\n

4. Chemia \u2192 traktuje o substancjach<\/p>\n

5. Biologia \u2192 o procesie i formach \u017cycia<\/p>\n

6. Socjologia \u2192 najm\u0142odsza i najbardziej z\u0142o\u017cona; nauka o spo\u0142ecze\u0144stwie<\/p>\n

Podzia\u0142 ten sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 pozytywizmu i scjentyzmu.<\/p>\n

B.<\/strong> Fryderyk Engels \u2013 niemiecki my\u015bliciel dzia\u0142aj\u0105cy g\u0142\u00f3wnie w II po\u0142owie XIX w., dokonuj\u0105c klasyfikacji nauk inspirowa\u0142 si\u0119 na podziale Augusta Comta, kierowa\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c stopniem ich z\u0142o\u017cono\u015bci. Podzieli\u0142 nauki na trzy grupy (trykotomia).<\/strong><\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nauki zajmuj\u0105ce si\u0119 badaniem przyrody nieo\u017cywionej (geologia, mineralogia)<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nauki zajmuj\u0105ce si\u0119 badaniem przyrody o\u017cywionej (nauki biologiczne)<\/p>\n

3.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nauki historyczno-spo\u0142eczne (historia, ekonomia, prawo)<\/p>\n

Wad\u0105 tego podzia\u0142u jest to, \u017ce nie obejmuje on nauk matematycznych. Matematyka do dzi\u015b nie ma swojej definicji i dlatego we wszelkich podzia\u0142ach nauk opartych o przedmiot nie ma swego miejsca<\/p>\n

Engels we wszystkich trzech obszarach zjawisk przyjmowa\u0142 zasad\u0119 determinizmu, zasad\u0119 przyczynowo\u015bci.<\/p>\n

Karol Popper<\/strong> (1902-94) zanegowa\u0142 wszelkie zasady i prawid\u0142owo\u015bci w szczeg\u00f3lno\u015bci w naukach socjologicznych. Zanegowa\u0142 istnienie praw historycznego rozwoju, przewidywanie biegu historii i zasad\u0119 determinizmu. Krytyk wszelkiego totalitaryzmu<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych<\/strong> podzia\u0142\u00f3w nauk charakteryzuje si\u0119 tzw. dychotomi\u0105, przyjmuje podzia\u0142 dwucz\u0142onowy<\/p>\n

Dwupodzia\u0142 w oparciu o przedmiot bada\u0144:<\/strong><\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 przedmiotem s\u0105 wytwory przyrody nieo\u017cywionej i o\u017cywionej (natura)<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 przedmiotem s\u0105 wytwory cz\u0142owieka i spo\u0142ecze\u0144stwa (kultura)<\/p>\n

———–<\/p>\n

Dwupodzia\u0142 w oparciu o metod\u0119 podstawow\u0105 bada\u0144 tych nauk:<\/strong><\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 nauki przyrodnicze<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 nauki humanistyczne<\/p>\n

Wada podzia\u0142u \u2013 nie ujmuje nauk matematycznych<\/p>\n

———–<\/p>\n

Dwupodzia\u0142 oparty na kryterium metody badawczej<\/strong> \u2013 metody badania i uzasadniania twierdze\u0144:<\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 nauki empiryczne<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 nauki formalne<\/p>\n

Podzia\u0142 ten ujmuje nauki matematyczne.<\/p>\n

Nauki empiryczne<\/strong> \u2013 nauki, kt\u00f3re buduj\u0105 swoje twierdzenia w oparciu o pewien zesp\u00f3\u0142 materia\u0142\u00f3w do\u015bwiadczalnych (pewien zesp\u00f3\u0142 fakt\u00f3w, zdarze\u0144), nale\u017c\u0105 do nich wszystkie nauki przyrodnicze i spo\u0142eczne, budowanie twierdze\u0144 nast\u0119puje tu g\u0142\u00f3wnie w oparciu o zasad\u0119 indukcji<\/p>\n

Nauki formalne<\/strong> \u2013 nauki, kt\u00f3re mog\u0105 budowa\u0107 swoje twierdzenia bez odwo\u0142ywania si\u0119 do fakt\u00f3w i zdarze\u0144, nale\u017cy do nich zesp\u00f3\u0142 nauk matematycznych, \u0142\u0105cznie z geometri\u0105 oraz logika formalna, pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 one zasad\u0105 dedukcji. S\u0105 one narz\u0119dziem, kt\u00f3rym pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 nauki empiryczne<\/p>\n

Jest to podzia\u0142 najbardziej przydatny i najmniej sporny<\/p>\n

_ _ _ _ _ _ _<\/p>\n

Klasyfikacje<\/strong> nauk zdecydowanie sporne<\/strong>:<\/p>\n

Podzia\u0142 nauk na:<\/p>\n

1. Nauki nomotetyczne \u2013 nauki zajmuj\u0105ce si\u0119 formu\u0142owaniem praw nauki, nauki formu\u0142uj\u0105ce prawa odzwierciedlaj\u0105ce obiektywne, sta\u0142e zale\u017cno\u015bci oparte na zasadzie determinizmu<\/p>\n

2. Nauki idiograficzne \u2013 nauki oparte na zasadzie indeterminizmu, dokonuj\u0105 tylko opis\u00f3w fakt\u00f3w, a nie wykrywaj\u0105 prawid\u0142owo\u015bci<\/p>\n

Tzw. wsp\u00f3\u0142czesny podzia\u0142 anglosaski nauk:<\/p>\n

1. Nauki dotycz\u0105ce zjawisk realnych, bytu \u2013 nawi\u0105zuje do \u015bwiata bytu dzia\u0142a tu determinizm (fizyka, chemia, biologia)<\/p>\n

2. Nauka dotycz\u0105ca warto\u015bci zwi\u0105zanych ze sfer\u0105 powinno\u015bci \u2013 nawi\u0105zuje do \u015bwiata powinno\u015bci, nie dzia\u0142a tu zasada determinizmu (nauki humanistyczne i filozoficzne)<\/p>\n

5. Cele i funkcje nauki<\/span><\/strong><\/p>\n

CEL <\/strong>\u2013 postulowany stan rzeczy daj\u0105cy si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 przez okre\u015blone dzia\u0142ania<\/p>\n

FUNKCJA<\/strong> \u2013 istota funkcji zwi\u0105zana jest z ludzk\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105, \u0142\u0105czy si\u0119 z celami i skutkami dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej<\/p>\n

W naukach spo\u0142ecznych rozr\u00f3\u017cniamy podzia\u0142 na:<\/p>\n

1. funkcj\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 <\/strong><\/p>\n

2. funkcj\u0119 rzeczywist\u0105<\/strong><\/p>\n

Cel nauki:<\/strong><\/p>\n

a) pierwotny<\/strong> \u2192 poznawczy, opis i wyja\u015bnienie pewnych zjawisk, wykrywanie prawid\u0142owo\u015bci (cel maksymalny<\/strong>), wykrywanie nowych zjawisk, struktur, ich opis (cel minimalny<\/strong>)<\/p>\n

b) wt\u00f3rny<\/strong> \u2192 praktyczny, pojawia si\u0119, gdy okazuje si\u0119, \u017ce nowo odkryte prawid\u0142owo\u015bci czy zjawiska kwalifikuj\u0105 si\u0119 do odpowiednich wdro\u017ce\u0144 praktycznych<\/p>\n

W nauce przewa\u017caj\u0105 zdania opisowe, odpowiadaj\u0105ce na pytania: Co to jest ? Jak to jest zbudowane ? Jak to dzia\u0142a ? Podlegaj\u0105 one weryfikacji i falsyfikacji, oparte s\u0105 o kryterium prawdy czy fa\u0142szu.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Funkcje nauki:<\/strong><\/p>\n

1. poznanie \u2013 opisywanie i wyja\u015bnianie rzeczywisto\u015bci<\/p>\n

2. ocenianie i warto\u015bciowanie poznanych zjawisk<\/p>\n

6. Nauka, a warto\u015bci<\/span><\/strong><\/p>\n

OCENY:<\/strong><\/p>\n

1.) wypowiadane w oparciu o kryteria obiektywne<\/strong> \u2013 daj\u0105ce si\u0119 uzasadni\u0107, zweryfikowa\u0107, oceny sprawdzalne<\/strong><\/p>\n

2.) wypowiadane bez oparcia o kryteria obiektywne \u2013 nie daj\u0105ce si\u0119 uzasadni\u0107, niesprawdzalne<\/strong>, \u015bci\u015ble subiektywne<\/strong> np. \u201eZupa jarzynowa to smaczny posi\u0142ek.\u201d<\/p>\n

R\u00f3\u017cne ideologie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 zazwyczaj ocenami niesprawdzalnymi<\/p>\n

IDEOLOGIA:<\/strong> [fr.; koniec XVIII w.] \u2192<\/p>\n

1.) \u201eIdeologia to system pogl\u0105d\u00f3w dotycz\u0105cych \u017cycia spo\u0142ecznego wytworzonych w toku spo\u0142ecznego bytowania ludzi\u201d<\/em> -Oskar Lange<\/p>\n

2.)<\/strong> \u201eZbi\u00f3r pogl\u0105d\u00f3w, dotycz\u0105cych \u017cycia spo\u0142ecznego, kt\u00f3rego cech\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 jest funkcjonalny zwi\u0105zek z interesami i d\u0105\u017ceniami okre\u015blonych grup spo\u0142ecznych i w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodz\u0105\u00a0 powsta\u0142e i upowszechnione w oparciu o historyczne do\u015bwiadczenia i warunki \u017cycia danej grupy, idee oceniaj\u0105ce i opisuj\u0105ce rzeczywisto\u015b\u0107 oraz wyprowadzone z tych idei dyrektywy dzia\u0142ania\u201d<\/em> \u2013prof. Henryk Groszyk<\/strong><\/p>\n

Prawo poszczeg\u00f3lnych epok odzwierciedla zawsze okre\u015blone pogl\u0105dy ideologiczne. Ideologie dotycz\u0105 z regu\u0142y nie poznania i badania rzeczywisto\u015bci, a postaw \u015bwiatopogl\u0105dowych \u2013 nak\u0142aniaj\u0105 ludzi do okre\u015blonych zachowa\u0144. Maj\u0105 charakter nie poznawczy, a dyrektywalny, warto\u015bciuj\u0105cy.<\/p>\n

Ideologie formu\u0142uj\u0105 oceny, a na jej podstawie doktryny.<\/p>\n

Nauki spo\u0142eczne<\/strong> (m.in. prawoznawstwo) pozostaj\u0105 w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z okre\u015blonymi ideologiami. Wynika to z faktu, \u017ce nauki spo\u0142eczne zajmuj\u0105 si\u0119 wypowiedziami ocennymi, wypowiadaj\u0105 oceny o ocenach, pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 poznawcz\u0105 i warto\u015bciuj\u0105c\u0105.<\/p>\n

Nauki formalne<\/strong> pe\u0142ni\u0105 wy\u0142\u0105cznie funkcj\u0119 poznawcz\u0105.<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci przyrodniczej prawid\u0142owo\u015bci dzia\u0142aj\u0105 niezale\u017cnie od cz\u0142owieka (prawid\u0142owo\u015bci planet, grawitacja)<\/p>\n

W rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej prawid\u0142owo\u015bci mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 tylko z wi\u0119kszym b\u0105d\u017a mniejszym udzia\u0142em cz\u0142owieka, a wi\u0119c poprzez dzia\u0142anie cz\u0142owieka<\/p>\n

O PRAWOZNAWSTWIE<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

1. Poj\u0119cie i przedmiot prawoznawstwa<\/span><\/strong><\/p>\n

PRAWOZNAWSTWO<\/strong> \u2013 dawniej jurysprudencja (iuris \u2013 prawo, prudentio \u2013 wiedza), zesp\u00f3\u0142 nauk, kt\u00f3rych przedmiotem jest prawo i pa\u0144stwo oraz pogl\u0105dy na pa\u0144stwo i prawo<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Prawo stanowione<\/strong> \u2013 prawo sprawdzalne, stanowione przez pa\u0144stwo, prawo w sensie judycznym<\/p>\n

2. Prawoznawstwo, a warto\u015bci<\/span><\/strong><\/p>\n

Prawo jest nosicielem warto\u015bci, zar\u00f3wno pierwotnych (cenne same przez sibie np. zdrowie, \u017cycie) jak i wt\u00f3rnych, poniewa\u017c ustanawia ono zasady zachowania i jest gwarantem zachowania tych zasad<\/p>\n

Pa\u0144stwo jest wyrazicielem i nosicielem okre\u015blonych warto\u015bci oraz ich gwarantem.<\/p>\n

Aksjologia<\/strong> \u2013 nauka o warto\u015bciach<\/p>\n

Normy prawne<\/strong> \u2013 reguluj\u0105 ludzkie zachowania, s\u0105 odmian\u0105 wypowiedzi dyrektywalnych, tworz\u0105 zakazy i nakazy, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 okre\u015blonym j\u0119zykiem<\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

3. Prawoznawstwo, a j\u0119zyk<\/span><\/strong><\/p>\n

W ramach prawoznawstwa pos\u0142ugujemy si\u0119 dwoma podstawowymi j\u0119zykami:<\/p>\n

1). J\u0119zykiem prawnym<\/strong> \u2013 j\u0119zyk tekst\u00f3w prawnych (ustaw, akt\u00f3w normatywnych)<\/p>\n

2.) J\u0119zykiem prawniczym<\/strong> \u2013 j\u0119zyk o tekstach prawnych, tworzy go praktyka i nauka prawa (j\u0119zyk profesjonalny)<\/p>\n

Zar\u00f3wno j\u0119zyk prawny jak i prawniczy pos\u0142uguje si\u0119 wypowiedziami opisowymi i ocennymi<\/p>\n

J\u0119zyk opisowy<\/strong> \u2013 odpowiada na pytanie Co to jest ? Jak to jest zbudowane ? Jak dzia\u0142a ? wypowiedzi, kt\u00f3re mo\u017cemy sprawdzi\u0107 czy opisuj\u0105 przedmiot zgodny z oczywistym zjawiskiem, stanem rzeczy, mo\u017cemy je weryfikowa\u0107, sprawdza\u0107, falsyfikowa\u0107<\/p>\n

[np. \u201eTen akt normatywny obowi\u0105zuje od ….. do …..\u201d<\/em>]<\/p>\n

J\u0119zyk ocenny<\/strong> \u2013 wypowiedzi te nie s\u0105 sprawdzalne, formu\u0142uj\u0105 one stosunek wypowiadaj\u0105cego do okre\u015blonego zjawiska z okre\u015blonego punktu widzenia, mog\u0105 by\u0107 oparte o obiektywne lub nieobiektywne podstawy<\/p>\n

Ocena<\/strong> \u2013 wypowied\u017a oceniaj\u0105ca, warto\u015bciuj\u0105ca z jakiego\u015b punktu widzenia (etycznego, estetycznego itp.) dodatnio lub ujemnie jakie\u015b zjawisko, wyra\u017ca dodatnie lub ujemne ustosunkowanie si\u0119 wypowiadaj\u0105cego do przedmiotu lub zjawiska<\/p>\n

Teksty prawne zawieraj\u0105 zar\u00f3wno wypowiedzi opisowe jak i oceniaj\u0105ce<\/p>\n

Wypowiedzi normatywne<\/strong> \u2013 wypowiedzi o charakterze dyrektywalnym, tylko dyrektywa o okre\u015blonych cechach jest wypowiedzi\u0105 normatywn\u0105<\/p>\n

Stosunek wypowiedzi ocennej do normatywnej<\/span><\/p>\n

Ka\u017cda wypowied\u017a normatywna jest wypowiedzi\u0105 ocenn\u0105, ale nie ka\u017cda wypowied\u017a ocenna jest wypowiedzi\u0105 normatywn\u0105.<\/p>\n

Z regu\u0142y okre\u015blone wypowiedzi ocenne mog\u0105 by\u0107 dopiero podstaw\u0105 formu\u0142owania wypowiedzi normatywnej.<\/p>\n

np. \u201eZdrowie cz\u0142owieka jest szczeg\u00f3lnie cenne\u201d (wypowied\u017a oceniaj\u0105ca)<\/em><\/p>\n

\u201eCz\u0142owiek powinien dba\u0107 o swoje zdrowie\u201d (wypowied\u017a normatywna) <\/em><\/p>\n

np. \u201eOwoce i warzywa s\u0105 w\u0142a\u015bciwym po\u017cywieniem dla cz\u0142owieka\u201d (wypowied\u017a oceniaj\u0105ca)<\/em><\/p>\n

\u201eLudzie powinni spo\u017cywa\u0107 owoce i warzywa\u201d (wypowied\u017a normatywna)<\/em><\/p>\n

Wypowied\u017a normatywna jest wypowiedzi\u0105 silniejsz\u0105 z punktu widzenia oddzia\u0142ywania na ludzkie zachowania, poniewa\u017c formu\u0142uje wzory zachowa\u0144 na podstawie wypowiedzi ocennej.<\/p>\n

Stosunek wypowiedzi normatywnej do normy prawnej<\/span><\/p>\n

Wypowied\u017a normatywna z punktu widzenia oddzia\u0142ywania na ludzkie zachowania jest wypowiedzi\u0105 s\u0142absz\u0105 ni\u017c norma prawna, bo nie zawiera sankcji. Norma prawne, zaopatrzona w sankcj\u0119 jest wypowiedzi\u0105 silniejsz\u0105, skuteczniejsz\u0105<\/p>\n

Wypowiedzi performatywne<\/strong> \u2013 wypowied\u017a dokonawcza, wypowiedzi za pomoc\u0105, kt\u00f3rych tworzymy, czyli dokonujemy akt\u00f3w pewnego rodzaju, same wypowiedzi s\u0105 dzia\u0142aniami z okre\u015blonym skutkiem<\/p>\n

np. \u201eMianuj\u0119 pana dyrektorem departamentu z dniem …. w ministerstwie X\u201d<\/em><\/p>\n

np. \u201eNadaje ci imi\u0119 Adam\u201d<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

Nie s\u0105 to wypowiedzi ani ocenne, ani opisuj\u0105ce.<\/p>\n

4. Geneza, cel oraz funkcje prawoznawstwa<\/span><\/strong><\/p>\n

Geneza:<\/span><\/strong><\/p>\n

Czynniki, kt\u00f3re zadecydowa\u0142y o powstaniu prawoznawstwa:<\/p>\n

1. potrzeba formowania i systematyzowania zakaz\u00f3w i nakaz\u00f3w<\/p>\n

2. potrzeba nadawania i zagwarantowania im mocy wi\u0105\u017c\u0105cej<\/p>\n

3. potrzeba w\u0142a\u015bciwego ich stosowania<\/p>\n

Prawoznawstwo \u2013 dawniej jurysprudencja, w zesp\u00f3\u0142 nauk formu\u0142uj\u0105cy wzgl\u0119dnie usystematyzowan\u0105 wiedz\u0119. Z uwagi na \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z praktyk\u0105 prawoznawstwo jest nie tylko nauk\u0105 i wiedz\u0105, by\u0142o i jest umiej\u0119tno\u015bci\u0105 i sztuk\u0105. Umiej\u0119tno\u015bci\u0105 tworzenia i stosowania prawa, kompetentnego prowadzenia spor\u00f3w i negocjacji, ich rozwi\u0105zywania przy pomocy argumentacji, przekonywania, b\u0105d\u017a rozstrzygni\u0119cia z pozycji w\u0142adczej, ale zawsze na podstawie przepis\u00f3w i orzecznictwa, kt\u00f3re prawnik musi umie\u0107 interpretowa\u0107<\/p>\n

Prawoznawstwo w uj\u0119ciu funkcjonalnym:<\/p>\n

Prawo<\/strong> (organizacyjna posta\u0107 przekazywania wiedzy prawniczej skupionej na uniwersyteckich wydzia\u0142ach prawa) nale\u017cy do czterech najstarszych wydzia\u0142\u00f3w na europejskich uniwersytetach (filozofia, medycyna, teologia, prawo)<\/p>\n

Cel prawoznawstwa:<\/span><\/strong><\/p>\n

1. teoretyczno \u2013 poznawczy<\/p>\n

2. praktyczny \u2192 stosowanie norm prawnych w celu oddzia\u0142ywania na zachowania adresat\u00f3w tych norm<\/p>\n

Nauka stosowana<\/strong> \u2013 nauka, kt\u00f3ra jest jednocze\u015bnie rodzajem sztuki, umiej\u0119tno\u015bci<\/p>\n

Funkcje nauki:<\/p>\n

Funkcje \u2013 rodzaj ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci realizuj\u0105cej okre\u015blony cel, obejmuje tak\u017ce skutki jakie wynikaj\u0105 z tej dzia\u0142alno\u015bci<\/p>\n

Funkcje prawoznawstwa<\/span><\/strong> wynikaj\u0105 z tego, i\u017c jest ona zespo\u0142em nauk dotycz\u0105cych ludzkich zachowa\u0144 i \u017ce spe\u0142niaj\u0105 zastosowania teoretyczno \u2013 poznawcze (tworzenie prawa, porz\u0105dkowanie wiedzy o prawie). Funkcja ta polega na praktycznym zastosowaniu tych norm.<\/p>\n

Prawo i prawoznawstwo pe\u0142ni funkcj\u0119 regulatora i kontrolera \u017cycia spo\u0142ecznego jest cz\u0119\u015bci\u0105 systemu kontroli spo\u0142ecznej zachowa\u0144 tych podmiot\u00f3w, do kt\u00f3rych jest ono stosowane<\/p>\n

5. Miejsce prawoznawstwa w systemie nauk<\/span><\/strong><\/p>\n

Z punktu widzenia badanego przedmiotu<\/span><\/strong><\/p>\n

Prawoznawstwo nale\u017cy do nauk spo\u0142ecznych, humanistycznych<\/strong> (przedmiotem prawoznawstwa s\u0105 wytwory ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci, wytwory kultury)<\/p>\n

Prawo jako zesp\u00f3\u0142 norm o okre\u015blonych cechach by\u0142o okre\u015blane ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci przez Rzymian 2 terminami:<\/p>\n

1.) Lex<\/strong> \u2013 ustawa, wszelkie prawo przedmiotowe (przepisy, zbiory przepis\u00f3w)<\/p>\n

2.) Ius<\/strong> \u2013 prawo w oparciu o zasad\u0119 sprawiedliwo\u015bci, \u0142\u0105czy\u0142 prawo z tre\u015bci\u0105<\/p>\n

Prawo przedmiotowe (stanowione) \u2013 by\u0142o i jest wytworem spo\u0142ecze\u0144stwa zorganizowanego w pa\u0144stwo, zmienia si\u0119 wraz ze zmianami ustroj\u00f3w, ze zmianami spo\u0142ecznymi, ekonomicznymi, politycznymi, pa\u0144stwowymi, zmienia si\u0119 wraz z przyjmowaniem nowych warto\u015bci, kt\u00f3re spo\u0142ecze\u0144stwo uznaje w danym czasie i miejscu za cenne i wa\u017cne<\/p>\n

Sprawiedliwo\u015b\u0107 nale\u017cy do takich warto\u015bci, kt\u00f3re z regu\u0142y zawsze s\u0105 spo\u0142ecznie akceptowane, a wi\u0119c sprawiedliwo\u015b\u0107 to by\u0142o to prawo, kt\u00f3re ni\u0105 by\u0142o przesycone i kt\u00f3re Rzymianie nazywali ius.<\/p>\n

Z punktu widzenia stosowanej przy tym badaniu podstawowej metody<\/span><\/strong><\/p>\n

Z tego punktu widzenia prawoznawstwo nale\u017cy do nauk empirycznych.<\/strong> Jego g\u0142\u00f3wne twierdzenia budowane s\u0105 w oparciu o fakty spo\u0142eczne, o do\u015bwiadczenia historyczne kszta\u0142towane i wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie<\/p>\n

Z uwagi na szeroki przedmiot prawoznawstwo szczeg\u00f3lnie przydatna jest klasyfikacja prawoznawstwa dokonana w oparciu o badany przedmiot<\/p>\n

6. Klasyfikacja prawoznawstwa<\/span><\/strong><\/p>\n

W oparciu o kryterium badanego przedmiotu<\/strong> ca\u0142e prawoznawstwo mo\u017cemy dzieli\u0107 na trzy zasadnicze dzia\u0142y:<\/p>\n

DZIA\u0141 DOGMATYCZNY <\/strong>(najszerszy) \u2192 zesp\u00f3\u0142 nauk o nast\u0119puj\u0105cych cechach:<\/p>\n

1.) Obejmuje wszystkie nauki maj\u0105ce za przedmiot prawo aktualnie obowi\u0105zuj\u0105ce<\/strong> \u2013 cecha podstawowa<\/p>\n

2.) Spos\u00f3b jej uprawiania:<\/p>\n

a) przedmiotem bada\u0144 i formu\u0142owania twierdze\u0144 dla tej nauki szczeg\u00f3\u0142owej o prawie obowi\u0105zuj\u0105cym jest tylko prawo danego pa\u0144stwa<\/strong> \u2013 najcz\u0119stszy<\/p>\n

b) badania przy u\u017cyciu metody prawno – por\u00f3wnawczej \u2013 stosowanie tzw. komparatystyki prawniczej, w\u00f3wczas przedmiotem takich bada\u0144 s\u0105 instytucje prawne obowi\u0105zuj\u0105ce w danej ga\u0142\u0119zi, ale systemu nie jednego ale wi\u0119kszej ilo\u015bci pa\u0144stw, minimum dw\u00f3ch<\/strong><\/p>\n

np. mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107 instytucje wyw\u0142aszczenia (ga\u0142\u0105\u017a prawa administracyjnego) jej wygl\u0105d i funkcjonowanie w Polsce i w Niemczech<\/em><\/p>\n

Dzi\u015b coraz cz\u0119\u015bciej mamy do czynienia z badaniami komparatystycznymi i ta tendencja b\u0119dzie si\u0119 rozwija\u0107 w obliczu powstawania wsp\u00f3lnot polityczno \u2013 regionalnych (np. Unia Europejska)<\/p>\n

3.) W dogmatyce prawa mamy nie tylko analizy szczeg\u00f3\u0142owe instytucji prawnych, niekt\u00f3re dyscypliny dogmatyczne maj\u0105 te\u017c ambicj\u0119 uprawiania swojej w\u0142asnej teorii<\/p>\n

Np. nauka prawa karnego nie tylko zajmuje si\u0119 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 analiz\u0105 Kodeksu karnego, ale zajmuje si\u0119 tak\u017ce og\u00f3ln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 i przy tej okazji tworzy swoist\u0105 teori\u0119 prawa, nie s\u0105 to jednak teorie og\u00f3lne, kt\u00f3re by by\u0142y przydatne dla ca\u0142ego prawoznawstwa<\/em><\/p>\n

DZIA\u0141 HISTORYCZNY<\/strong><\/p>\n

Dzia\u0142 historyczny w prawoznawstwie dzieli si\u0119 na dwa poddzia\u0142y:<\/strong><\/p>\n

1.) Historia pa\u0144stwa i prawa<\/strong> \u2192 jej przedmiotem s\u0105 nieobowi\u0105zuj\u0105ce instytucje pa\u0144stwa (ustrojowe) i prawa, ich dzieje, rozw\u00f3j, przemiany.<\/p>\n

Instytucje ustrojowe, kt\u00f3re kiedy\u015b obowi\u0105zywa\u0142y i instytucje prawne wyst\u0119puj\u0105ce w systemach prawa w danym czasie, nazywane s\u0105 czasem histori\u0105 ustrojowo \u2013 prawn\u0105<\/p>\n

Historia pa\u0144stwa i prawa bada same instytucje ustrojowe, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y. Badanie to mo\u017ce by\u0107 dokonywane w dwojaki spos\u00f3b:<\/p>\n

a) mo\u017cna bada\u0107 histori\u0119 jednego pa\u0144stwa i jeden system prawny<\/p>\n

b) mo\u017cna bada\u0107 to w uj\u0119ciu komparatystycznym, stosuj\u0105c metod\u0119 historyczno \u2013 prawno \u2013 por\u00f3wnawcz\u0105<\/p>\n

2.) Historia doktryn politycznych i prawnych <\/strong>\u2192 <\/strong>zajmuje si\u0119 usystematyzowanymi pogl\u0105dami na pa\u0144stwo i prawo, kt\u00f3re poprzez wieki si\u0119 pojawia\u0142y.<\/p>\n

Nie tylko opisuje, ale stara si\u0119 ustali\u0107 przyczynowo dzieje pogl\u0105d\u00f3w na pa\u0144stwo i prawo, przedmiotem tej dyscypliny s\u0105 pogl\u0105dy na pa\u0144stwo i prawo<\/p>\n

Doktryna<\/strong> \u2192 wzgl\u0119dnie usystematyzowany zbi\u00f3r pogl\u0105d\u00f3w (np. przez jakiego\u015b my\u015bliciela)<\/p>\n

DZIA\u0141 TEORETYCZNY<\/strong> \u2192 teoria pa\u0144stwa i prawa, najog\u00f3lniejsza dyscyplina prawoznawstwa, formu\u0142uje twierdzenia og\u00f3lne dotycz\u0105ce pa\u0144stwa i prawa jako ca\u0142o\u015bci, podstaw\u0105 tych uog\u00f3lnie\u0144 jest dotychczasowa historia pa\u0144stwa i prawa, historia doktryn politycznych i prawnych, wsp\u00f3\u0142czesne instytucje ustrojowe i prawne, kt\u00f3re analizuje dogmatyka prawa<\/p>\n

Jest to stosunkowo m\u0142ody dzia\u0142 (pocz\u0105tkiXIX\/XX w.); wielkie zas\u0142ugi w jego tworzeniu mia\u0142 niemiecki uczony czeskiego pochodzenia G.Jellinek. W Polsce \u2192 Leon Petra\u017cycki.<\/p>\n

Cechy nauki o pa\u0144stwie i prawie:<\/span><\/p>\n

1. Teoria pa\u0144stwa i prawa to dyscyplina, kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 pa\u0144stwem i prawem ca\u0142o\u015bciowo, jego istotnym poj\u0119ciem, przejawami, usi\u0142uje wykry\u0107 prawid\u0142owo\u015bci rz\u0105dz\u0105ce tymi zjawiskami, potrafi te\u017c wskazywa\u0107 na r\u00f3\u017cne aspekty pa\u0144stwa i prawa, zajmuje si\u0119 wi\u0119c cechami najistotniejszymi pa\u0144stwa i prawa, genez\u0105, funkcjonowaniem, uwarunkowaniami historycznymi, ekonomicznymi, kulturowymi, nie zajmuje si\u0119 ich poszczeg\u00f3lnymi instytucjami.<\/p>\n

2 Teoria pa\u0144stwa i prawa definiuje poj\u0119cia podstawowe (czym jest samo pa\u0144stwo i czym jest samo prawo, czym jest prawo w uj\u0119ciu przedmiotowym, a czym w uj\u0119ciu podmiotowym, czym jest prawo publiczne, prywatne, czym jest przepis prawny i norma prawna itp.), tworzy poj\u0119cia przydatne dla wszystkich nauk prawoznawstwa<\/p>\n

3. Funkcja integracyjna teorii pa\u0144stwa i prawa w stosunku do innych nauk ma podw\u00f3jne znaczenie:<\/p>\n

a) integracja wewn\u0119trzna \u2013 teoria pa\u0144stwa i prawa tworzy poj\u0119cia, j\u0119zyk wsp\u00f3lny dla ca\u0142ego prawoznawstwa<\/p>\n

b) Integracja zewn\u0119trzna \u2013 dokonuje si\u0119 poprzez budowanie wi\u0119zi z innymi naukami spo\u0142ecznymi<\/p>\n

Nauki prawne nie mog\u0105 si\u0119 rozwija\u0107 w oderwaniu od innych nauk spo\u0142ecznych, musz\u0105 one korzysta\u0107 z poj\u0119\u0107 i teorii innych nauk spo\u0142ecznych<\/p>\n

Z teorii pa\u0144stwa i prawa mo\u017cna wyprowadzi\u0107 inne nauki, tworzy ona inne dyscypliny naukowe np. komparatystyka prawnicza, socjologia prawa, antropologia prawa<\/p>\n

METODY BADAWCZE STOSOWANE W PRAWOZNAWSTWIE<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Metoda w znaczeniu og\u00f3lnym<\/strong> \u2013 wyst\u0119puje w ka\u017cdej ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci, kt\u00f3ra ma \u015bwiadomie prowadzi\u0107 do osi\u0105gni\u0119cia okre\u015blonego celu. \u015awiadomy i celowy spos\u00f3b post\u0119powania (zesp\u00f3\u0142 celowych czynno\u015bci), prowadz\u0105cy do wykonania okre\u015blonego celu<\/p>\n

Metoda badawcza<\/strong> \u2013 naukowy spos\u00f3b poznania badanego przedmiotu, oparty na okre\u015blonych za\u0142o\u017ceniach (w znaczeniu naukowym)<\/p>\n

Naukowa metoda badawcza<\/strong> \u2013 intersubiektywnie sprawdzalny spos\u00f3b badania okre\u015blonego przedmiotu, \u015bwiadomie stosowany w oparciu o za\u0142o\u017cenia teorio\u2013poznawcze, dostosowane do przedmiotu bada\u0144 i wyp\u0142ywaj\u0105ce z nich wytyczne, kieruj\u0105ce poznaniem badanego przedmiotu.<\/p>\n

Cele: sformu\u0142owanie poj\u0119\u0107 mog\u0105cych by\u0107 uznanymi za prawdziwe b\u0105d\u017a prawdopodobne<\/p>\n

Intersubiektywny spos\u00f3b badania<\/strong> \u2013 daje si\u0119 obiektywnie skontrolowa\u0107<\/p>\n

Intersubiektywna wypowied\u017a \u2013 zrozumia\u0142a nie tylko jest kontrolowalna, ale i powtarzalna<\/p>\n

Stosunek metody badawczej do techniki badawczej<\/span><\/p>\n

Metoda badawcza<\/strong> to poj\u0119cie bardziej zasadnicze, podstawowe, pierwotniejsze, istotniejsze<\/p>\n

Z metod\u0105 badawcz\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 za\u0142o\u017cenie teorio \u2013 poznawcze.<\/p>\n

Technika badawcza<\/strong> \u2013 konkretna realizacja danej metody badawczej przy u\u017cyciu konkretnego \u015brodka<\/p>\n

Metodologia<\/strong> \u2013 nauka o metodach<\/p>\n

a) metodologia og\u00f3lna<\/strong> \u2013 nauka o metodach stosowanych powszechnie<\/p>\n

b) metodologia szczeg\u00f3\u0142owa<\/strong> –\u00a0 nauka o metodach stosowanych w poszczeg\u00f3lnych rodzajach nauk<\/p>\n

W podej\u015bciu do metodologii wyst\u0119puj\u0105 dwie postawy::<\/p>\n

1.) postawa opisowa<\/strong> \u2013 opis jakie metody s\u0105 stosowane powszechnie<\/p>\n

2.) postawa ocenna<\/strong> \u2013 postawa preferuj\u0105ca okre\u015blone metody, warto\u015bciuj\u0105ca, wypowiadaj\u0105ca si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce jaka\u015b metoda jest lepsza od innych dla badania danego przedmiotu w takim, a takim celu<\/p>\n

Nauki formalne (aprioryczne, dedukcyjne)<\/strong> \u2192 nauki opieraj\u0105ce si\u0119 z jednej strony na aksjomatach, (pewnikach, twierdzeniach bezspornych, nie wymagaj\u0105cych dowodu, kt\u00f3re s\u0105 punktem wyj\u015bcia tych nauk) a z drugiej strony na dedukcji czyli wyprowadzaniu nowych twierdze\u0144 prawdziwych z twierdze\u0144 wcze\u015bniej uznanych za prawdziwe.<\/p>\n

Nauki empiryczne (realne)<\/strong> \u2192 opieraj\u0105 si\u0119 na indukcji, buduj\u0105 swe twierdzenia w oparciu o materia\u0142 do\u015bwiadczalny dokonuj\u0105c obserwacji i eksperyment\u00f3w.<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Przy uprawianiu nauk empirycznych szczeg\u00f3lnie przydatne s\u0105 trzy podstawowe metody:<\/span><\/p>\n

1.) Obserwacja<\/strong> \u2192 skupienie uwagi na badanym zjawisku bez mo\u017cliwo\u015bci wp\u0142ywu na jego przebieg<\/p>\n

a) po\u015brednia<\/strong><\/p>\n

b) bezpo\u015brednia<\/strong><\/p>\n

a) uczestnicz\u0105ca<\/strong> \u2013 obserwator staje si\u0119 obserwatorem wewn\u0119trznym<\/p>\n

b) nie uczestnicz\u0105ca<\/strong> \u2013 obserwator pozostaje obserwatorem zewn\u0119trznym<\/p>\n

Czynnikiem umo\u017cliwiaj\u0105cym wi\u0119ksz\u0105 obiektywno\u015b\u0107 obserwacji jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 wielokrotnego powtarzania obserwacji przez badanie tego samego zjawiska \u2192 ze wzgl\u0119du na powtarzalno\u015b\u0107 zjawisk w naukach przyrodniczych istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 wi\u0119kszej obiektywno\u015bci przy obserwacji ni\u017c w naukach spo\u0142ecznych.<\/p>\n

2.) Eksperyment<\/strong> \u2192 zabieg, kt\u00f3ry polega na celowym wywo\u0142aniu okre\u015blonego zjawiska lub jego zmiany w warunkach sztucznie stworzonych, dokonywany najcz\u0119\u015bciej do sprawdzenia uprzednio sformu\u0142owanych hipotez, kt\u00f3re w jego wyniku zostaj\u0105 potwierdzone lub obalone.<\/p>\n

R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy eksperymentem a obserwacj\u0105: mo\u017cliwo\u015b\u0107 wp\u0142ywania na przebieg zjawiska przy eksperymencie.<\/p>\n

Eksperimentum crucis \u2013 eksperyment, kt\u00f3ry dostarcza danych pozwalaj\u0105cych na definitywne rozstrzygni\u0119cie.<\/p>\n

Eksperyment mo\u017cna te\u017c okre\u015bli\u0107 jako przeciwie\u0144stwo obserwacji. Eksperyment ma ograniczone znaczenie w naukach spo\u0142ecznych.<\/p>\n

3.) Pomiar naukowy <\/strong>\u2192 metoda, kt\u00f3rej celem jest dostarczenie danych do ilo\u015bciowego opisu, zwi\u0119ksza obiektywno\u015b\u0107 poznania.<\/p>\n

a)pomiar bezpo\u015bredni<\/strong><\/p>\n

b)pomiar po\u015bredni<\/strong><\/p>\n

Metoda badania naukowego to nie tylko sposoby poznawania ale tak\u017ce sposoby porz\u0105dkowania uzyskanych twierdze\u0144<\/strong>. W tym zakresie wyr\u00f3\u017cniamy trzy g\u0142\u00f3wne postacie rozumowa\u0144:<\/p>\n

1.) wnioskowanie<\/strong> \u2192 wyprowadzanie nowych twierdze\u0144 z poprzednio uznanych za prawdziwe<\/p>\n

2.) dowodzenie<\/strong> \u2192 uzasadnianie prawdziwo\u015bci tezy przy pomocy zasadnych argument\u00f3w<\/p>\n

3.) t\u0142umaczenie<\/strong> \u2192 interpretacja zar\u00f3wno poj\u0119\u0107 jak i tekst\u00f3w, ale tak\u017ce fakt\u00f3w i zdarze\u0144.<\/p>\n

[4.) sprawdzanie<\/strong> \u2192 weryfikacja wynik\u00f3w bada\u0144]<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

METODOLOGIA SZCZEG\u00d3\u0141OWA I OG\u00d3LNA<\/strong><\/p>\n

W metodologii og\u00f3lnej m\u00f3w si\u0119 o dw\u00f3ch metodach ujmowania i badania zjawisk: <\/strong><\/p>\n

1.) Metoda diachroniczna<\/strong> \u2013 metoda badania i ujmowania zjawisk ich rozwoju tj. z uwzgl\u0119dnieniem ich porz\u0105dku czasowego, wzajemnych zwi\u0105zk\u00f3w i oddzia\u0142ywa\u0144 czynnik\u00f3w dane zjawiska kszta\u0142tuj\u0105cych<\/p>\n

2) Metoda synchroniczna<\/strong> \u2013 metoda ujmowania zjawisk w spos\u00f3b statycznych (w okre\u015blonym momencie czasowym, w ca\u0142o\u015bci i wzgl\u0119dnej sta\u0142o\u015bci)<\/p>\n

Model<\/strong> \u2013 jako kategoria badawcza jest pewnym uk\u0142adem za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3ry ma u\u0142atwi\u0107 rozwi\u0105zanie danego problemu badawczego. Jest to z regu\u0142y za\u0142o\u017cona hipotetyczna konstrukcja my\u015blowa, b\u0119d\u0105ca uproszczonym obrazem badanego fragmentu rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rym eliminuje si\u0119 my\u015blowo cechy, relacje lub inne elementy nieistotne, koncentruj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na cechach najistotniejszych<\/p>\n

Typ <\/strong>\u2013 odno\u015bnie do nauk empirycznych traktujemy jako konstrukcj\u0119 poj\u0119ciow\u0105 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 systematyzacji, klasyfikacji, opisowi naukowemu badanych zjawisk, rzeczywisto\u015bci. Jest to wi\u0119c przede wszystkim kategoria o charakterze sui generis<\/em> okre\u015blonego wzorca, wskazuj\u0105ca na istotne cechy rodzajowe, gatunkowe, na kryteria wyznaczaj\u0105ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci pozwalaj\u0105ce zakwalifikowa\u0107 dane zjawisko do danego typu (rodzaju zjawisk)<\/p>\n

Typ empiryczny<\/strong> \u2013 je\u015bli zosta\u0142 wyr\u00f3\u017cniony spo\u015br\u00f3d empirycznie danych element\u00f3w okre\u015blonego zbioru<\/p>\n

Typ idealny<\/strong> \u2013 je\u015bli zosta\u0142 utworzony jako konstrukcja tylko poj\u0119ciowa wyposa\u017cona w zesp\u00f3\u0142 cech empirycznie niereprezentatywnych<\/p>\n

Funkcje typ\u00f3w w nauce:<\/span><\/p>\n

– s\u0142u\u017c\u0105 systematyzacji i klasyfikacji badanych zjawisk w oparciu o w\u0142a\u015bciwo\u015bci i cechy okre\u015blonego rodzaju<\/p>\n

– rola heurystyczna (tw\u00f3rcza), u\u0142atwiaj\u0105 wykrywanie podobie\u0144stw i r\u00f3\u017cnic cech badanych przedmiot\u00f3w, rzeczy, zjawisk<\/p>\n

– pomocne s\u0105 w formu\u0142owaniu hipotez<\/p>\n

Typologia<\/strong> \u2013 jest w procesie poznania porz\u0105dkowaniem element\u00f3w danego zbioru (przedmiot\u00f3w, rzeczy, zjawisk) wed\u0142ug zasady por\u00f3wnywania ich cech z cechami element\u00f3w uznawanych za najistotniejsze bo tworz\u0105ce typy w obr\u0119bie okre\u015blonego zbioru<\/p>\n

Np. typ pa\u0144stwa \u2013jednostka klasyfikacyjna pa\u0144stwa w uj\u0119ciu historycznym, wyr\u00f3\u017cniona przez zesp\u00f3\u0142 cech charakteryzuj\u0105cych pa\u0144stwo ze wzgl\u0119du na ich zwi\u0105zek z okre\u015blonym uk\u0142adem stosunk\u00f3w spo\u0142eczno \u2013 ekonomicznych i politycznych, kt\u00f3re dane pa\u0144stwo wzmacnia i chroni<\/p>\n

Metody badawcze stosowane w prawoznawstwie<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Tadeusz Kotarbi\u0144ski \u201eElementy teorii poznania logiki formalnej i metodologii nauk\u201d<\/strong><\/p>\n

Kazimierz Hajdukiewicz \u201eJ\u0119zyk i poznanie\u201d<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

1. J\u0119zykowo \u2013 logiczna<\/p>\n

2. Historyczna<\/p>\n

3. Socjologiczna<\/p>\n

4. Psychologiczna<\/p>\n

5. Aksjologiczna<\/p>\n

6. Statystyczna<\/p>\n

7. Prawnopor\u00f3wnawcza<\/p>\n

Prawo jest zjawiskiem z\u0142o\u017conym. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119\u00a0 4 g\u0142\u00f3wne aspekty prawa:<\/strong><\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fakt j\u0119zykowy<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fakt spo\u0142eczny<\/p>\n

3.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fakt psychiczny<\/p>\n

4.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fakt aksjologiczny<\/p>\n

METODA J\u0118ZYKOWO \u2013 LOGICZNA<\/strong><\/p>\n

Prawo jako rodzaj uzewn\u0119trznionych wypowiedzi najcz\u0119\u015bciej pisanych o charakterze dyrektywalnym skierowany do adresat\u00f3w o okre\u015blonych cechach, jak zachowa\u0107 si\u0119 w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach<\/p>\n

W tym aspekcie adekwatna b\u0119dzie metoda, b\u0119d\u0105ca analiz\u0105 tekstu prawa. (metoda j\u0119zykowo \u2013 logiczna, dawniej zwana formalno \u2013 dogmatyczn\u0105, u\u017cywana by\u0142a w r\u00f3\u017cnych wcze\u015bniejszych odmianach doktryny pozytywizmu prawniczego, podstawowa metoda (zesp\u00f3\u0142 metod) badania prawa, niekiedy nawet wy\u0142\u0105czna)<\/p>\n

Logika:<\/p>\n

– formalna (jej rdzeniem jest klasyczny sformalizowany rachunek zda\u0144, badaj\u0105cy wynikanie zda\u0144 ze zda\u0144)<\/p>\n

– nieformalna (zajmuje si\u0119 argumentacj\u0105, pojmowan\u0105 jako proces przytaczania argument\u00f3w na rzecz<\/p>\n

Logika deontyczna jako pr\u00f3ba analizy wypowiedzi normatywnej (bez rezultat\u00f3w)<\/p>\n

METODA HISTORYCZNA<\/strong><\/p>\n

S\u0142u\u017cy dla badania prawa, kt\u00f3re przesta\u0142o obowi\u0105zywa\u0107 i traktujemy je jako fakt historyczny (\u015bci\u015ble spo\u0142eczny i historyczny). Jest traktowana jako metoda odmiany obserwacji po\u015bredniej. Celem jest badanie historycznych przemian prawa na przestrzeni ca\u0142ych dziej\u00f3w i w czasach nowszych. Fakty towarzysz\u0105ce tym przemianom odtwarza przede wszystkim w oparciu o \u017ar\u00f3d\u0142a i historyczne i r\u00f3\u017cnorodne dokumenty (w archiwach akt dawnych i nowych). Podstaw\u0105 s\u0105 tak\u017ce innego rodzaju \u017ar\u00f3d\u0142a: materia\u0142y nieoficjalne np.. pami\u0119tniki, relacje uczestnik\u00f3w zdarze\u0144 o donios\u0142ym znaczeniu)<\/p>\n

METODA SOCJOLOGICZNA<\/strong><\/p>\n

Przeciwstawna metodzie logiczno \u2013 j\u0119zykowej. Bada prawo w rzeczywistym dzia\u0142aniu, jako fakt spo\u0142eczny.<\/p>\n

Techniki badawcze metody socjologicznej: ankieta, wywiad, obserwacja<\/p>\n

Fakty spo\u0142eczne<\/strong> \u2013 fakty o okre\u015blonej donios\u0142o\u015bci spo\u0142ecznej, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 okre\u015blone skutki spo\u0142eczne. Pojawienie si\u0119 jakiego\u015b aktu normatywnego w systemie prawnym jest zawsze faktem zawsze spo\u0142ecznie donios\u0142ym. Jest to zdarzenie polityczne i prawne.<\/p>\n

Metody badawcze i techniki socjologiczne s\u0105 niezb\u0119dne je\u015bli celem bada\u0144 jest strona funkcjonalna prawa, a wi\u0119c nie tylko jego brzmienia, ale i rzeczywiste dzia\u0142anie.<\/p>\n

Te metody i techniki badawcze umo\u017cliwiaj\u0105 badanie prawa w dzia\u0142aniu (law in actions, law in books<\/em>). S\u0105 to techniki niezb\u0119dne przede wszystkim dla badania skuteczno\u015bci prawa (czy prawo dzia\u0142a tak jak prawodawca za\u0142o\u017cy\u0142). Przy tego rodzaju badaniach empirycznych przydatne s\u0105 przede wszystkim techniki ankietowe (tzw. pr\u00f3ba reprezentacyjna)<\/p>\n

METODA PSYCHOLOGICZNA<\/strong><\/p>\n

Teoria psychologii prawa Leona Petra\u017cyckiego<\/strong> traktuj\u0105ca prawo jako rodzaj prze\u017cycia psychicznego<\/p>\n

Generalnie badanie prawa jako zjawiska psychicznego jest traktowane jako prze\u017cycie spo\u0142eczne<\/p>\n

Wed\u0142ug Petra\u017cyckiego :<\/p>\n

Moralno\u015b\u0107 \u2013 prze\u017cycie jednostronne<\/p>\n

Prawo \u2013 prze\u017cycie dwustronne uprawniaj\u0105co – zobowi\u0105zuj\u0105ce<\/p>\n

Tr\u00f3jpodzia\u0142 zjawisk psychicznych zwi\u0105zany z 3 sferami psychiki (z XIX\/XX w.)::<\/p>\n

– sfera poznania<\/p>\n

– sfera uczucia<\/p>\n

– sfera woli<\/p>\n

Podzia\u0142 ten zosta\u0142 zakwestionowany przez Petra\u017cyckiego<\/p>\n

– klasyczna psychologia (dawniejsza) koncentrowa\u0142a si\u0119 na badaniu zjawiska psychologicznego zwanego \u015bwiadomo\u015bci\u0105<\/p>\n

– nowsza psychologia bada cz\u0119\u015bciej tak\u017ce zachowania zewn\u0119trzne (behawioryzm)<\/p>\n

– klasyczna psychologia faworyzowa\u0142a metod\u0119 lintrospekcji (samoobserwacji), jest to z natury metoda subiektywna<\/p>\n

– nowsze kierunki rozwijaj\u0105 metody behawioralne, bardziej obiektywne w po\u0142\u0105czeniu z metodami eksperymentu<\/p>\n

Je\u017celi na prawo patrzymy jak na zjawisko psychiczne to niezale\u017cnie od sposobu badania \u0142\u0105czy si\u0119 to zjawisko z okre\u015blon\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 jednostek lub ich zbior\u00f3w (\u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna)<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107:<\/strong><\/p>\n

1.) najwy\u017cszy poziom rozwoju psychicznego charakterystyczny dla cz\u0142owieka<\/p>\n

2.) zdolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka do zdawania sobie sprawy z otaczaj\u0105cej i postrzeganej przez nas rzeczywisto\u015bci<\/p>\n

3.) zdolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka do wyodr\u0119bniania siebie z otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 prawna:<\/strong><\/p>\n

– okre\u015blony stopie\u0144 znajomo\u015bci prawa po\u0142\u0105czony z ocen\u0105 tego prawa (aprobuj\u0105c\u0105 lub dezaprobuj\u0105c\u0105 lub te\u017c cz\u0119\u015bciowo aprobuj\u0105c\u0105 lub dezaprobuj\u0105c\u0105)<\/p>\n

Metoda psychologiczna i socjologiczna rozwijaj\u0105 podobne techniki badawcze (ankiety, kwestionariusz)<\/p>\n

Badania w p\u0142aszczy\u017anie psychologicznej rzucaj\u0105 \u015bwiat\u0142o na motywacje przestrzegania b\u0105d\u017a nieprzestrzegania prawa przez okre\u015blone jednostki lub spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

METODA AKSJOLOGICZNA \u2192 <\/strong>prawo jako warto\u015b\u0107. (jakie warto\u015bci prawo powinno chroni\u0107)<\/p>\n

Nale\u017cy do najbardziej spornych metod.<\/p>\n

O tym, \u017ce prawo to fakt aksjologiczny przekonuje obserwacja historyczna. Prawo w danym miejscu i czasie stanowi zawsze przeniesienie okre\u015blonego systemu warto\u015bci. Tym samym prawo samo staje si\u0119 okre\u015blon\u0105 warto\u015bci\u0105. Zaczyna by\u0107 cenne z punktu widzenia \u0142adu i porz\u0105dku spo\u0142ecznego. Wtedy jest traktowane jako fakt aksjologiczny<\/p>\n

Aksjologia z greckiego aksios<\/em> co oznacza \u201egodny\u201d, \u201ewarto\u015bciowy\u201d, \u201ecenny\u201d<\/p>\n

Cechy donios\u0142e prawa:<\/p>\n

– sprawiedliwo\u015b\u0107<\/p>\n

– s\u0142uszno\u015b\u0107<\/p>\n

METODA STATYSTYCZNA<\/strong><\/p>\n

S\u0142u\u017cy dla cel\u00f3w opisowo \u2013 badawczych (por\u00f3wnawczych). Mo\u017ce liczbowo ilustrowa\u0107 przebieg okre\u015blonych proces\u00f3w dla ustalania cech og\u00f3lnych i szczeg\u00f3\u0142owych np. dla ustalania stopnia skuteczno\u015bci prawa.<\/p>\n

METODA KOMPARATYSTYCZNA (prawnopor\u00f3wnawcza) <\/strong><\/p>\n

\u2192 Stosowana w badaniach dogmatyki prawa i historii prawa. Por\u00f3wnywane mog\u0105 by\u0107 tylko instytucje posiadaj\u0105ce minimum istotnych cech wsp\u00f3lnych<\/p>\n

Np. badanie funkcjonowania instytucji prawnych (instytucja ma\u0142\u017ce\u0144stwa w Polsce i Francji \u2013 Kodeks Cywilny)<\/p>\n

WIELOP\u0141ASZYZNOWE BADANIE PRAWA<\/strong><\/p>\n

Prawo jest zjawiskiem z\u0142o\u017conym, wymaga wi\u0119c wyra\u017cenia i om\u00f3wienia poszczeg\u00f3lnych metod badania prawa<\/p>\n

Badanie prawa w 4 czasowych fazach i na 4 p\u0142aszczyznach (kolejno\u015b\u0107 jest istotna, odzwierciedla etapy, jakie przebywa norma prawna)<\/p>\n

1.) P\u0142aszczyzna i faza decyzji politycznej<\/strong> \u2192 Przed trybem pa\u0144stwowym prawo jest najpierw rodzajem decyzji politycznej i dopiero si\u0119 rodzi. Ma charakter sui generis<\/em> decyzji politycznej wynikaj\u0105cej z okre\u015blonych potrzeb i \u015bwiadomo\u015bci elit politycznych.<\/p>\n

2.) P\u0142aszczyzna i faza jurydyczna <\/strong>\u2192. Mamy do czynienia z gotowym prawem obowi\u0105zuj\u0105cym w postaci obowi\u0105zuj\u0105cych akt\u00f3w normatywnych (dogmatyka). Tu wchodz\u0105 w gr\u0119 wszelkie analizy tekstu<\/p>\n

3.) P\u0142aszczyzna i faza psychologiczna<\/strong> \u2192 Prawo jako swoiste prze\u017cycie (podoba si\u0119 lub nie podoba si\u0119) psychiczne w postaci tzw. \u015bwiadomo\u015bci prawnej (jednostkowej lub ca\u0142ych grup spo\u0142ecznych) stanowi centralne poj\u0119cie. Trzy podstawowe grupy adresat\u00f3w do jakich prawo dociera:<\/span><\/p>\n

a) ci, kt\u00f3rzy wed\u0142ug tych norm maj\u0105 post\u0119powa\u0107 (adresaci aktualni) (np. kodeks drogowy dla wszystkich u\u017cytkownik\u00f3w dr\u00f3g)<\/p>\n

b) ci, kt\u00f3rzy s\u0105 zobowi\u0105zani i uprawnieni (maj\u0105 kompetencje) do odpowiedniego zakresu kontroli wykonywania prawa przez pierwsz\u0105 grup\u0119 adresat\u00f3w (adresaci potencjalni). Charakter profilaktyczny i potencjalny.<\/p>\n

c) ci, kt\u00f3rzy s\u0105 uprawnieni i zobowi\u0105zani do wyci\u0105gania wniosk\u00f3w w postaci realizowania sankcji (adresaci potencjalni, odpowiednie organy wymiaru sprawiedliwo\u015bci)<\/p>\n

4.) P\u0142aszczyzna i faza\u00a0 socjologiczna <\/strong>\u2192 <\/strong>badanie jak prawo dzia\u0142a, w jakim stopniu jest skuteczne w stosunku do za\u0142o\u017conych cel\u00f3w. Centralnym poj\u0119ciem jest skuteczno\u015b\u0107. Badanie nast\u0119pstw za\u0142o\u017conych zwi\u0105zanych z realizowaniem i stosowaniem prawa.<\/p>\n

NAUKA O PA\u0143STWIE<\/h1>\n

<\/em><\/p>\n

\u201ePa\u0144stwo i prawo\u201d<\/em> – periodyk\u00a0 (miesi\u0119cznik)<\/p>\n

O POJMOWANIU PA\u0143STWA<\/strong><\/p>\n

1. Nazwa \u201epa\u0144stwo\u201d (geneza i dzieje terminu pa\u0144stwa)<\/span><\/strong><\/p>\n

Samo zjawisko pa\u0144stwa, a nast\u0119pnie samo zjawisko instytucji pa\u0144stwa, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 historycznie i nazywamy je dzi\u015b pa\u0144stwem istnia\u0142o wcze\u015bniej ni\u017c definicja pa\u0144stwa.<\/p>\n

Geneza wsp\u00f3\u0142czesnego terminu \u0142\u0105czy si\u0119 z epok\u0105 odrodzenia w Europie. Poprzednie niejednolite nazwy nawi\u0105zywa\u0142y do r\u00f3\u017cnych element\u00f3w pa\u0144stwa (terytorium, forma pa\u0144stwa i w\u0142adzy).<\/p>\n

U Grek\u00f3w polis<\/em><\/strong>, [od tego wyraz \u201epolityka\u201d, dzie\u0142o Arystotelesa \u201ePolityka\u201d] oznacza\u0142o miasto i pa\u0144stwo, (\u201epa\u0144stwo \u2013 miasto\u201d), okre\u015blenie cz\u0142owieka \u2013 \u201eistota polityczna\u201d dos\u0142ownie \u201ezwierz\u0119 polityczne\u201d.<\/p>\n

U Rzymian 1) pocz\u0105tkowo termin civitas<\/em><\/strong>– gmina pe\u0142noprawnych obywateli; podkre\u015bla\u0142 element obywatelski; 2) p\u00f3\u017aniej res publica<\/em><\/strong> \u2013rzecz publiczna; podkre\u015bla\u0142 element wsp\u00f3lnoty; 3) w miar\u0119 ekspansji Rzymu, ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 termin imperium<\/em><\/strong> <\/em>oznaczaj\u0105cy najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119 cywiln\u0105 i wojskow\u0105.<\/p>\n

W \u015bredniowieczu brak jest og\u00f3lnego terminu. Pojawia\u0142o si\u0119 wiele termin\u00f3w dla pa\u0144stw o r\u00f3\u017cnych formach. (ustr\u00f3j monarchiczny). Nazwy nawi\u0105zuj\u0105 do formy pa\u0144stwa lub najcz\u0119\u015bciej do czynnika terytorialnego Terminy b\u0119d\u0105ce odpowiednikiem \u0142aci\u0144skiego wyrazu terra<\/em><\/strong> co oznacza \u201eziemia\u201d. Np. niemieckie Landy.<\/p>\n

Na p\u00f3\u0142wyspie apeni\u0144skim (istniej\u0105 tam dziesi\u0105tki ksi\u0119stw, ksi\u0119stewek, republik miejskich, ogromne rozdrobnienie pa\u0144stwowe)\u00a0 zrodzi\u0142a si\u0119 potrzeba stworzenia uniwersalnego terminu dla pa\u0144stwa. Dokona\u0142 tego Niccolo Machiavelli (\u201eKsi\u0105\u017c\u0119\u201d)<\/strong> \u2013 \u201estatto<\/em>\u201d<\/strong>\u2192 nazwa na wszelkie twory pa\u0144stwowe w Europie \u201etutti statti\u201d. Termin wywodzi si\u0119 z \u0142aci\u0144skiego \u201estatus<\/em>\u201d. W hiszpa\u0144skim \u201eestato<\/em>\u201d, w angielskim \u201estate<\/em>\u201d, w niemieckim \u201eStadt<\/em>\u201d.<\/p>\n

W j\u0119zykach s\u0142owia\u0144skich nie ma nawi\u0105zania do zachodnioeuropejskich termin\u00f3w. W rosyjskim \u201egosudarstwo<\/em><\/strong>\u201d od \u201egosudar<\/em>\u201d co oznacza pan, monarcha. W serbskim \u201edr\u017cawa<\/em><\/strong>\u201d<\/p>\n

W dawnej Polsce \u201epanowanie\u201d (ziemskie dobra feuda\u0142a). Do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano zacz\u0105\u0142 u nas funkcjonowa\u0107 termin pa\u0144stwo w znaczeniu wsp\u00f3\u0142czesnym (XIX w.)<\/p>\n

Termin pa\u0144stwo w Polsce:<\/p>\n

– Rzeczpospolita (od Res Publica)<\/p>\n

– Regnum Poloniae (Kr\u00f3lestwo Polskie)<\/p>\n

– Corona Regnum Poloniae<\/p>\n

Nie by\u0142o nazwy pa\u0144stwa jako tworu politycznego. Nazwa podkre\u015bla odr\u0119bno\u015b\u0107 w sensie geograficzno \u2013 politycznym. Od pocz\u0105tku XI w. istnia\u0142a nazwa Polska (od plemiona Polan osiad\u0142ych we wczesnym \u015bredniowieczu w Wielkopolsce nad \u015brodkow\u0105 Wart\u0105). Nazwa ta pocz\u0105tkowo odnosi\u0142a si\u0119 tylko do Polan potem z czasem od XI w. do ca\u0142ego terytorium pa\u0144stwa.<\/p>\n

W XIV w. Wielka Polska dla zachodniego terytorium (terytorium pa\u0144stwa Polan)<\/p>\n

W XV w. Ma\u0142a Polska dla po\u0142udniowego terytorium<\/p>\n

W XVIII w. pod wp\u0142ywem francuszczyzny oddzia\u0142ywuje termin \u201eestate\u201d w formie zlatynizowanej \u201estatus\u201d co oznacza stan. Z tego okresu pochodz\u0105 relikty s\u0142owne (np. \u201eracja stanu\u201d <\/em> a nie pa\u0144stwa)<\/p>\n

W XIX w. koniec procesu terminologii wyrazu pa\u0144stwo. Przyj\u0119to nazw\u0119 pa\u0144stwo paradoksalnie w okresie kiedy nie istnia\u0142o pa\u0144stwo polskie.<\/p>\n

2. Podstawowe znaczenie wsp\u00f3\u0142czesnego terminu \u201epa\u0144stwo\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n

1.) Pa\u0144stwo jako aparat pa\u0144stwowy.<\/strong><\/p>\n

Traktowanie pa\u0144stwa jako aparat pa\u0144stwowy wyodr\u0119bniony od spo\u0142ecze\u0144stwa, przeciwstawiony mu. \u00a0Ten termin pa\u0144stwa w takim rozumieniu ma ograniczon\u0105 warto\u015b\u0107 poznawcz\u0105.<\/p>\n

2.) Pa\u0144stwa jako zorganizowana wielka grupa spo\u0142eczna.<\/strong><\/p>\n

\u2013szerokie rozumienie pa\u0144stwa. To traktowanie pa\u0144stwa jako oznaczaj\u0105cego najbardziej powszechn\u0105 organizacj\u0119 obejmuj\u0105ca wszystkich przebywaj\u0105cych na danym terytorium, organizacj\u0119 uniwersaln\u0105 \u2013zwan\u0105 \u00a0we wsp\u00f3\u0142czesnej nauce organizacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa globalnego.<\/p>\n

W tym uj\u0119ciu spo\u0142ecze\u0144stwo i aparat pa\u0144stwowy nie s\u0105 sobie przeciwstawne. Pa\u0144stwo jest najsilniejsz\u0105 sformalizowan\u0105, zorganizowan\u0105 grup\u0105 spo\u0142eczn\u0105, najbardziej powszechn\u0105, uniwersaln\u0105, obejmuj\u0105c\u0105 ca\u0142e spo\u0142ecze\u0144stwo na swoim terytorium.[ Sformalizowane s\u0105 grupy zorganizowane, a niesformalizowane \u2013grupy niezorganizowane.]<\/p>\n

3.) Pa\u0144stwo jako jednostka geopolityczna.<\/strong><\/p>\n

Pa\u0144stwo ma znaczenie polityczno \u2013 geograficzne. Geografia mo\u017ce by\u0107 w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b pojmowana np. jako geografia fizyczna, gospodarcza i polityczna kiedy bada zjawiska polityczne w skali kraju.<\/p>\n

4). Rodzaj pa\u0144stwa np. pa\u0144stwo demokratyczne, socjalistyczne, kapitalistyczne itd. Rodzaj czyli typ. <\/strong><\/p>\n

Ten termin z odpowiednim przymiotnikiem jest terminem na okre\u015blenie typ\u00f3w historycznych. U\u017cywanie terminu pa\u0144stwo w sensie typu zale\u017cy od tego jak\u0105 si\u0119 przyjmie podstaw\u0119 klasyfikacyjn\u0105.<\/p>\n

\u2192 G.Jellinek<\/strong>, klasyk niemieckiego prawoznawstwa, tw\u00f3rca og\u00f3lnej nauki o pa\u0144stwie na prze\u0142omie XIX\/XX w. dokona\u0142 pewnej charakterystycznej klasyfikacji pewnych typ\u00f3w, jego zdaniem w ca\u0142ej historii wyst\u0119puj\u0105cych. Wyr\u00f3\u017cni\u0142 5 typ\u00f3w pa\u0144stwa: orientalne, hellenistyczne, rzymskie, \u015bredniowieczne, wsp\u00f3\u0142czesne.<\/strong><\/p>\n

\u2192 Nauki spo\u0142eczne oparte o materializm historyczny<\/strong> nieco inaczej sklasyfikowa\u0142y typy pa\u0144stwa (4 typy \u00a0pa\u0144stwa: niewolnicze, feudalne, kapitalistyczne, socjalistyczne<\/strong>),<\/p>\n

\u2192 Max Weber<\/strong> wyr\u00f3\u017cnia\u0142 typy pa\u0144stwa w oparciu o pewne aprioryczne kryterium, rodzaju akceptacji w\u0142adzy przez spo\u0142ecze\u0144stwo (3 rodzaje akceptacji, 3 typy: charyzmatyczny, tradycjonalistyczny, racjonalistyczny<\/strong>).<\/p>\n

\u2192 Hans Kelsen<\/strong> podzieli\u0142 pa\u0144stwa tylko na 2 typy (autokratyczne i demokratyczne<\/strong>)<\/p>\n

5.) Pa\u0144stwo w znaczeniu jurydycznym <\/strong><\/p>\n

Pa\u0144stwo jest podmiotem prawa (jednostk\u0105 mog\u0105c\u0105 by\u0107 adresatem prawa i uczestnikiem stosunk\u00f3w prawnych, mog\u0105c\u0105 posiada\u0107 prawa i obowi\u0105zki), w szczeg\u00f3lno\u015bci mi\u0119dzynarodowego ale tak\u017ce podmiotem prawa w stosunkach wewn\u0119trznych jako fiskus (Skarb Pa\u0144stwa)<\/p>\n

3. Pa\u0144stwo jako odmiana w\u0142adzy publicznej na tle zjawiska w\u0142adzy w og\u00f3le i jej rodzaj\u00f3w. Podmioty w\u0142adzy pa\u0144stwowej.<\/span><\/strong><\/p>\n

W\u0141ADZA<\/strong> jest stosunkiem spo\u0142ecznym polegaj\u0105cym na tym, \u017ce jedna ze stron tego stosunku mo\u017ce w spos\u00f3b trwa\u0142y wymusza\u0107 na drugiej okre\u015blone post\u0119powanie. Mo\u017ce si\u0119 opiera\u0107 na dobrowolnej akceptacji b\u0105d\u017a na przymusie.<\/p>\n

W\u0141ADZA PA\u0143STWOWA <\/strong>jest rodzajem w\u0142adzy publicznej, zinstytucjonalizowanej, najsilniejszym rodzajem w\u0142adzy jakie wytworzy\u0142a historia. Jest ponadto rodzajem w\u0142adzy uniwersalnej, powszechnej, og\u00f3lnospo\u0142ecznej, obejmuj\u0105cej wszystkich zamieszka\u0142ych na terytorium danego pa\u0144stwa i jest odmian\u0105 w\u0142adzy publicznej funkcjonuj\u0105cej w wielkiej zorganizowanej grupie spo\u0142ecznej.<\/p>\n

\u2192 przeciwie\u0144stwo: w\u0142adza niepubliczna<\/strong> np. w\u0142adza ukszta\u0142towana na potrzeby jakiej\u015b malej grupy spo\u0142ecznej (w\u0142adza w grupie rodzinnej, towarzyskiej).<\/p>\n

W\u0142adza pa\u0144stwowa jako w\u0142adza publiczna i polityczna, prawnie zinstytucjonalizowana jest takim stosunkiem spo\u0142ecznym, w kt\u00f3rym musz\u0105 wyst\u0119powa\u0107 przynajmniej dwa rodzaje podmiot\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden jako nadrz\u0119dny podporz\u0105dkowuje sobie drugi, stosuj\u0105c sankcj\u0119 w razie niepos\u0142usze\u0144stwa.<\/p>\n

Podstawowe stosunki w\u0142adzy pa\u0144stwowej<\/strong> to s\u0105 te stosunki podporz\u0105dkowania regulowane wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie prawem stanowionym (stosunki tetyczne, stanowione). Stosunek w\u0142adzy jako stosunek spo\u0142eczny, tetyczny ma charakter co najmniej dwustronny wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 w wielkim uproszczeniu w relacji 2 grup uczestnik\u00f3w: rz\u0105dz\u0105cy i rz\u0105dzeni. Uczestnikiem stosunku w\u0142adzy jest jej podmiotem, nie mo\u017ce by\u0107 jej przedmiotem<\/p>\n

Przedmiotem <\/strong>stosunku w\u0142adzy jest po\u017c\u0105dany przez rz\u0105dz\u0105cych spos\u00f3b zachowania si\u0119 rz\u0105dzonych. W rzeczywisto\u015bci w\u0142adza pa\u0144stwowa ze wzgl\u0119du na zmienno\u015b\u0107 rodzaj\u00f3w podmiot\u00f3w stanowi bardzo z\u0142o\u017cony komplet stosunk\u00f3w opartych na nadrz\u0119dno\u015bci i podporz\u0105dkowaniu, a w pa\u0144stwie praworz\u0105dnym te stosunki zawsze regulowane s\u0105 prawem.<\/p>\n

Podmioty w\u0142adzy pa\u0144stwowej<\/span><\/strong><\/p>\n

a) pa\u0144stwowe <\/strong>podmioty w\u0142adzy \u2192 organy pa\u0144stwowe sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na aparat pa\u0144stwowy. Maj\u0105 okre\u015blone kompetencje w\u0142adcze i posiada pewne specyficzne tylko dla tego organu cechy (np. ma tak\u0105 cech\u0119, \u017ce musi by\u0107 wydzielony prawnie, musi mie\u0107 prawnie okre\u015blone kompetencje, mo\u017ce dysponowa\u0107 przymusem)<\/p>\n

b) spo\u0142eczne<\/strong> podmioty w\u0142adzy \u2192 tak\u017ce mog\u0105c by\u0107 zorganizowane, o pewnym stopniu formalno\u015bci ale s\u0105 jednak podmiotami niepa\u0144stwowymi (np. partie polityczne, r\u00f3\u017cne grupy interesu \/nacisku\/ jak zwi\u0105zki zawodowe czy inne zwi\u0105zki dzia\u0142aj\u0105ce maj\u0105ce ambicj\u0119 wp\u0142ywania na w\u0142adz\u0119)<\/p>\n

R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy partiami politycznymi, a grupami interesu, (nacisku).<\/span><\/p>\n

Partie polityczne zawsze d\u0105\u017c\u0105 do zdobycia w\u0142adzy w pa\u0144stwie, a po ewentualnym jej zdobyciu do jej utrzymania. Natomiast grupy interesu (nacisku) d\u0105\u017c\u0105 tylko do systematycznego oddzia\u0142ywania na w\u0142adz\u0119 w kierunku realizacji swych interes\u00f3w.<\/p>\n

W systemach demokratycznych aparat pa\u0144stwowy jest ponadto uzupe\u0142niany przez aparat samorz\u0105du terytorialnego. W tych systemach aparat pa\u0144stwowy jest wsp\u00f3\u0142zale\u017cny w granicach okre\u015blonych prawem od r\u00f3\u017cnych zorganizowanych grup spo\u0142ecznych, zw\u0142aszcza partii politycznych, a tak\u017ce innych zrzesze\u0144 reprezentuj\u0105cych r\u00f3\u017cne od\u0142amy spo\u0142ecze\u0144stwa w postaci formalnych lub nieformalnych grup interesu. Generalnie w systemach demokratycznych aparat pa\u0144stwowy wybiera spo\u0142ecze\u0144stwo i nar\u00f3d rozumiany jako og\u00f3\u0142 obywateli danego pa\u0144stwa przez r\u00f3\u017cne zbiorowo\u015bci i grupy spo\u0142eczne.<\/p>\n

Zbiorowo\u015b\u0107 spo\u0142eczna<\/strong> \u2013poj\u0119cie socjologiczne przeniesione na grunt prawoznawstwa \u2192 og\u00f3\u0142 ludzi oddzielonych od innych zespo\u0142\u00f3w ludzkich w spos\u00f3b wzgl\u0119dnie trwa\u0142y, w okre\u015blonym czasie na okre\u015blonym obszarze. Na szczeblu lokalnym tworz\u0105 np. mieszka\u0144cy danej miejscowo\u015bci a nas szczeblu krajowym mieszka\u0144cy okre\u015blonego granicami pa\u0144stwa.<\/p>\n

Grupa spo\u0142eczna<\/strong> \u2013 podstawowe poj\u0119cie socjologiczne przeniesione do prawoznawstwa \u2192 zbi\u00f3r ludzi, kt\u00f3ry jest zespolony wi\u0119zi\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i kt\u00f3rego cz\u0142onkowie przejawiaj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u0142\u0105czno\u015bci spo\u0142ecznej w kontaktach wzajemnych oraz z cz\u0142onkami innych grup spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Ma\u0142e grupy spo\u0142eczne \u2192 grupy oparte na wi\u0119zi osobistej;\u00a0 du\u017ce grupy spo\u0142eczne \u2192 brak wi\u0119zi osobistej\u00a0 (np. tak\u0105 nieformaln\u0105 du\u017c\u0105 grup\u0105 spo\u0142eczn\u0105 jest nar\u00f3d). Du\u017ce grupy spo\u0142eczne formalne o wi\u0119zi bezosobowej jak np. pa\u0144stwo, zrzeszenia, stowarzyszenia. Samo pa\u0144stwo jest wielk\u0105 grup\u0105 spo\u0142eczn\u0105, powszechn\u0105 i formaln\u0105, w ramach kt\u00f3rej grupy ludzi maj\u0105 mo\u017cno\u015b\u0107 istnienia i dzia\u0142ania.<\/p>\n

4. Okre\u015blenie pa\u0144stwa (definicja klasyczna i okre\u015blenie wsp\u00f3\u0142czesne)<\/span><\/strong><\/p>\n

W\u015br\u00f3d okre\u015ble\u0144 pa\u0144stwa przewa\u017caj\u0105 tzw. definicje realne.<\/p>\n

Definicja realna<\/strong> to taka definicja, kt\u00f3ra okre\u015bla przedmiot lub zjawisko przez wymienienie jego najistotniejszych cech.<\/p>\n

Definicje realne pa\u0144stwa<\/strong> to takie definicje, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 pa\u0144stwo poprzez jego cechy jako realnego tworu organizacyjnego, formu\u0142owane s\u0105 zazwyczaj w spos\u00f3b opisowy nawi\u0105zuj\u0105c do jego struktury lub te\u017c w spos\u00f3b warto\u015bciuj\u0105cy nawi\u0105zuj\u0105c g\u0142\u00f3wnie do jego cel\u00f3w i funkcji.<\/p>\n

Ontologiczna istota pa\u0144stwa<\/strong>, pierwotny byt pa\u0144stwa. Najbardziej pierwotn\u0105 przes\u0142ank\u0105 bytu pa\u0144stwa jest spo\u0142ecze\u0144stwo ludzkie. Bez spo\u0142ecze\u0144stwa nie ma i nie mo\u017ce by\u0107 pa\u0144stwa. Przyjmujemy zatem tez\u0119, \u017ce pa\u0144stwo jest wytworem spo\u0142ecze\u0144stwa, gdy\u017c spo\u0142ecze\u0144stwo bytuj\u0105ce na danym terytorium stanowi najistotniejszy pierwotny czynnik pa\u0144stwa warunkuj\u0105cy jego powstanie, istnienie i dzia\u0142anie.<\/p>\n

Przechodz\u0105c do okre\u015blenia pa\u0144stwa wyr\u00f3\u017cnimy na wst\u0119pie 3 momenty:<\/p>\n

1.) Nie ma okre\u015blenia pa\u0144stwa powszechnie przyj\u0119tego \u2013ju\u017c w drugiej po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku stwierdzono istnienie ok. 150 r\u00f3\u017cnych definicji pa\u0144stwa zawartych w r\u00f3\u017cnego rodzaju literaturze.<\/p>\n

2.) Sytuacj\u0119 t\u0119 poprawia fakt, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie funkcjonuj\u0105 najbardziej powszechnie te definicje pa\u0144stwa, kt\u00f3re nawi\u0105zuj\u0105 do tzw. klasycznej definicji pa\u0144stwa G.Jellinka<\/strong> z pocz\u0105tku XX w. (ok. 1900 r.)<\/p>\n

3.) Na prze\u0142omie XIX\/XX rozwija\u0142y si\u0119 nauki spo\u0142eczne jak np. socjologia, psychologia, nauki o organizacji. Zacz\u0119to patrze\u0107 na pa\u0144stwo jako na rodzaj organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa globalnego, jako na grup\u0119 spo\u0142eczn\u0105 sformalizowan\u0105, celow\u0105, zapewniaj\u0105c\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 i\u00a0 funkcjonowanie grup.<\/p>\n

To co istotnie \u0142\u0105czy pa\u0144stwo wsp\u00f3\u0142czesne mimo r\u00f3\u017cnic z pa\u0144stwami wcze\u015bniejszych formacji to fakt, \u017ce pa\u0144stwo pozostaje nadal rodzajem organizacji posiadaj\u0105cej w\u0142asn\u0105 w\u0142adz\u0119, kt\u00f3r\u0105 charakteryzuje przymus, odgrywaj\u0105cy (mimo \u017ce ulega zmianom) od wiek\u00f3w wielk\u0105 rol\u0119 w\u015br\u00f3d innych cech pa\u0144stwa. Wszystkie pa\u0144stwa wsp\u00f3\u0142czesne jak i\u00a0 poprzednich\u00a0 formacji s\u0105\u00a0 organizacjami przymusowymi.<\/strong><\/p>\n

KLASYCZNA DEFINICJA PA\u0143STWA<\/strong><\/p>\n

Tr\u00f3jelementowa definicja pa\u0144stwa G.Jellinka <\/strong> z prze\u0142omu XIX\/XX w., stosowana w ONZ.<\/p>\n

Jellinek twierdzi\u0142, \u017ce pa\u0144stwo jest zrzeszeniem bazuj\u0105cym na elementach o nieprzypadkowej kolejno\u015bci:<\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0 ludno\u015bci, \u015bci\u015blej ludno\u015bci pa\u0144stwa (Staatsvolk<\/em>),<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0 terytorium, \u015bci\u015blej terytorium pa\u0144stwa (Staatsgebiet<\/em>),<\/p>\n

3.)\u00a0\u00a0\u00a0 w\u0142adzy, \u015bci\u015blej w\u0142adzy pa\u0144stwa (Staatsgewalt<\/em>).<\/p>\n

PA\u0143STWO<\/strong> wed\u0142ug G.Jellinka to trwa\u0142y lud osiad\u0142y na pewnym terytorium, podlegaj\u0105cy w\u0142adzy zwierzchniej. <\/strong><\/p>\n

Ad.3.)<\/strong> W\u0142adz\u0119 zwierzchni\u0105<\/strong> rozumiemy jako w\u0142adz\u0119 suwerenn\u0105 czyli niezale\u017cn\u0105 prawnie od jakichkolwiek innych w\u0142adz. W\u0142adza zwierzchnia mo\u017ce jedynie tworzy\u0107 normy obowi\u0105zuj\u0105ce na danym terytorium w postaci akt\u00f3w normatywnych.<\/p>\n

Koncepcja suwerenno\u015bci powsta\u0142a dopiero w \u015bredniowieczu. Chodzi\u0142o tu g\u0142\u00f3wnie o niezale\u017cno\u015b\u0107 w\u0142adzy pa\u0144stwowej w \u00f3wczesnych \u015bredniowiecznych pa\u0144stwach europejskich od papiestwa i z drugiej strony od tzw. Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Jest faktem charakterystycznym, \u017ce w samej niemieckiej definicji pa\u0144stwa terminu suwerenno\u015bci wprost nie wymieniono. Mo\u017cemy jednak przyj\u0105\u0107 w spos\u00f3b wyrozumia\u0142y, \u017ce element w\u0142adzy zwierzchniej (suwerenno\u015bci) przynajmniej w spos\u00f3b po\u015bredni wyst\u0119puje.<\/p>\n

WSP\u00d3\u0141CZESNE OKRE\u015aLENIE PA\u0143STWA.<\/strong><\/p>\n

1.) Pa\u0144stwo jest rodzajem organizacji spo\u0142ecze\u0144stwa globalnego, a wi\u0119c organizacji powszechnej bo obejmuj\u0105cej wszystkich na terytorium pa\u0144stwa przebywaj\u0105cych.<\/p>\n

2.) Pa\u0144stwo to organizacja przymusowa, suwerenna i terytorialna.<\/p>\n

3.) Pa\u0144stwo jest rodzajem organizacji politycznej spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra kreuje w\u0142asn\u0105 w\u0142adz\u0119.<\/p>\n

4.) G\u0142\u00f3wnym celem i funkcj\u0105 pa\u0144stwa jest zaspakajanie okre\u015blonych potrzeb materialnych i duchowych og\u00f3\u0142u cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa. Z tego punktu widzenia pa\u0144stwo jest organizacj\u0105 integruj\u0105ca spo\u0142ecze\u0144stwo poprzez rozstrzyganie jego konflikt\u00f3w, wynikaj\u0105cych z r\u00f3\u017cnic w pogl\u0105dach na zaspakajanie potrzeb spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Pa\u0144stwo jest to przymusowa i suwerenna organizacja polityczna obejmuj\u0105ca swym zakresem dzia\u0142ania og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa zamieszkuj\u0105cego okre\u015blone granicami terytorium, powo\u0142uj\u0105ca w\u0142asn\u0105 w\u0142adz\u0119 publiczn\u0105 wyposa\u017con\u0105 w mo\u017cno\u015b\u0107 stanowienia i stosowania prawa oraz inne kompetencje w celu zaspokajania okre\u015blonych potrzeb og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/strong><\/p>\n

Organizacja ma wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 (monopol) na tworzenie i stosowanie prawa, a w konsekwencji na stosowanie przymusu legalnego na tym prawie opartego.<\/p>\n

Obserwuj\u0105c genez\u0119, rozw\u00f3j i sta\u0142\u0105 ewolucj\u0119 pa\u0144stwa w toku historii cech\u0119 dysponowania przymusem trzeba uzna\u0107 za jedn\u0105 z najbardziej, a mo\u017ce najtrwalsz\u0105 cech\u0119 pa\u0144stwa. R\u00f3\u017cne cechy pa\u0144stwa si\u0119 w historii zmienia\u0142y czy modyfikowa\u0142y, ale zawsze pa\u0144stwo mia\u0142o cech\u0119 przymusowo\u015bci, a od pewnego czasu przymusu legalnego. W naszych rozwa\u017caniach przyjmiemy metod\u0119 przybli\u017ce\u0144 najistotniejszych cech pa\u0144stwa.<\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

5. Cechy pa\u0144stwa i w\u0142adzy pa\u0144stwowej oraz ich analiza<\/span><\/strong><\/p>\n

ORGANIZACJA<\/strong> \u2013 jest to zazwyczaj grupa ludzi zjednoczonych w okre\u015blony spos\u00f3b wsp\u00f3lnymi celami i zadaniami. Pa\u0144stwo jest, wi\u0119c w tym sensie organizacj\u0105.<\/p>\n

Pa\u0144stwo jest form\u0105 organizacji 1) sformalizowanej; 2)opartej na przymusie, co przejawia si\u0119 w postaci tzw. obywatelstwa; 3) powszechn\u0105 na danym terytorium.<\/p>\n

Wymienione cechy pa\u0144stwa s\u0105 najbardziej sta\u0142e. Zmienn\u0105 historycznie cech\u0105 okaza\u0142a si\u0119 np. klasowo\u015b\u0107, zosta\u0142a zniesiona cho\u0107 nie we wszystkich pa\u0144stwach (np. Indie) Miejsce dawnego pa\u0144stwa stanowego okresu \u015bredniowiecza zorganizowane zosta\u0142o pa\u0144stwo o charakterze coraz bardziej og\u00f3lnonarodowym przynajmniej z formalnoprawnego punktu widzenia.<\/p>\n

Pa\u0144stwo wsp\u00f3\u0142czesne<\/strong>, pomijaj\u0105c pewne wyj\u0105tki, wydaje si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 w coraz wy\u017cszym stopniu tak\u0105 sytuacj\u0119 kiedy staje si\u0119 najwy\u017csz\u0105 form\u0105 organizacji narodu rozumianego w znaczeniu politycznym, a nie etnicznym, a wi\u0119c jako og\u00f3\u0142 wszystkich obywateli danego pa\u0144stwa.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesna ewolucja w\u0142adzy pa\u0144stwowej to ewolucja z regu\u0142y w kierunku jej demokratyzacji, kt\u00f3ra wymusza instytucjonalizacj\u0119 w\u0142adzy pa\u0144stwowej poprzez prawo. W\u0142adza pa\u0144stwowa staje si\u0119 coraz mniej spersonalizowana, a coraz bardziej jest okre\u015blona w postaci r\u00f3\u017cnych instytucji, kt\u00f3re si\u0119 odpowiednio ograniczaj\u0105. W ten spos\u00f3b rodzi si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwo prawne i praworz\u0105dne jako zwi\u0105zane prawem, kt\u00f3re zabezpiecza obywateli przed arbitralno\u015bci\u0105 w\u0142adzy.<\/p>\n

Pa\u0144stwo prawne<\/strong> to takie pa\u0144stwo, w kt\u00f3rym organy w\u0142adzy publicznej s\u0105 zorganizowane i funkcjonuj\u0105 zgodnie z prawem (przynajmniej d\u0105\u017cy si\u0119 do tego by tak by\u0142o, by kompetencje organ\u00f3w pa\u0144stwowych by\u0142y \u015bci\u015ble okre\u015blone prawem, wyra\u017anie uregulowane i by w swej dzia\u0142alno\u015bci nie przekracza\u0142y tych granic)<\/p>\n

Cechy pa\u0144stwa<\/strong> (zarazem tak\u017ce w\u0142adzy pa\u0144stwowej) najbardziej trwa\u0142e:<\/p>\n

1. Spo\u0142eczno\u015bci i polityczno\u015bci pa\u0144stwa<\/span><\/p>\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo jest g\u0142\u00f3wn\u0105 przes\u0142ank\u0105 istnienia pa\u0144stwa, bez spo\u0142ecze\u0144stwa pa\u0144stwo nie mog\u0142o by istnie\u0107. Pa\u0144stwo ze wzgl\u0119du na element demograficzny (ludno\u015bciowy, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0142 Jellinek) jest globaln\u0105 czyli, najbardziej powszechn\u0105 organizacj\u0105 danego spo\u0142ecze\u0144stwa, zrzeszaj\u0105c\u0105 ca\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 danego pa\u0144stwa jest wi\u0119c organizacj\u0105 spo\u0142eczn\u0105 sensu largo<\/em>, a nawet largissimo<\/em><\/strong>.<\/p>\n

Organizacjami spo\u0142ecznymi sensu stricto<\/em> s\u0105 inne organizacje, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 na terenie pa\u0144stwa, obejmuj\u0105ce tylko cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci i dzia\u0142aj\u0105ce na zasadzie dobrowolno\u015bci, zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym w danym pa\u0144stwie prawem.<\/p>\n

Pa\u0144stwo jest rodzajem organizacji politycznej rozumianej sensu largo<\/em>, a nawet largissimo<\/em><\/strong>. Organizacjami politycznymi sensu stricto<\/em> s\u0105 partie polityczne. Pa\u0144stwo jest organizacj\u0105 sensu largo, dlatego \u017ce jest ono najstarszym podmiotem politycznym. Jeszcze nie by\u0142o partii politycznych, a ju\u017c istnia\u0142o pa\u0144stwo. Pa\u0144stwo jest tak\u017ce organizacj\u0105 polityczn\u0105 z uwagi na swoje funkcje podstawowe: zaspakajania potrzeb spo\u0142ecznych oraz sprawowania i realizowania w\u0142adzy publicznej. <\/strong><\/p>\n

Z podmiotowego punktu widzenia polityk\u0119 okre\u015blimy jako umiej\u0119tno\u015b\u0107, a nawet sztuk\u0119 kierowania przez dany podmiot polityczny spo\u0142ecze\u0144stwem i jego sprawami publicznymi. Z tego punktu widzenia cecha polityczno\u015bci pa\u0144stwa wynika z faktu dzia\u0142alno\u015bci jego organ\u00f3w jako podmiot\u00f3w w\u0142adzy.<\/p>\n

Z celami w\u0142adzy pa\u0144stwowej w zakresie jej dzia\u0142alno\u015bci wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 podstawowe funkcje pa\u0144stwa rozumiane jako g\u0142\u00f3wne kierunki jego dzia\u0142alno\u015bci w procesie kierownictwa sprawami publicznymi. Funkcje s\u0105 zaw\u0119\u017cane w koncepcjach pa\u0144stwa liberalnego i poszerzane w koncepcjach preferuj\u0105cych interwencjonizm pa\u0144stwowy. Koncepcje nieliberalne uznaj\u0105, \u017ce pa\u0144stwo powinno interweniowa\u0107 w r\u00f3\u017cne dziedziny tak\u017ce dziedzin\u0119 gospodarki je\u017celi nie mo\u017cna spraw tych pozostawi\u0107 wy\u0142\u0105cznie w sferze dzia\u0142alno\u015bci niepa\u0144stwowej.<\/p>\n

2. Organizacja integruj\u0105ca (spo\u0142ecze\u0144stwo) i rozstrzygaj\u0105c\u0105 (konflikty spo\u0142eczne)<\/span><\/p>\n

Pa\u0144stwo to organizacja integruj\u0105ca spo\u0142ecze\u0144stwo poprzez rozstrzyganie konflikt\u00f3w spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Przez poj\u0119cie konfliktu i interes\u00f3w<\/strong> b\u0119dziemy rozumieli pewien uk\u0142ad skierowany przeciw sobie zachowa\u0144 co najmniej dw\u00f3ch podmiot\u00f3w d\u0105\u017c\u0105cych do realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w i napotykaj\u0105cych przeciwdzia\u0142anie pozosta\u0142ych uczestnik\u00f3w konfliktu [znaczenie behawioralne]<\/p>\n

Pod\u0142o\u017cem konflikt interes\u00f3w z regu\u0142y jest ograniczona ilo\u015b\u0107 po\u017c\u0105danych spo\u0142ecznie d\u00f3br.<\/p>\n

Istniej\u0105 dobra daj\u0105ce si\u0119 zaspokoi\u0107 w spos\u00f3b zorganizowany indywidualnie lub zbiorowo, jednostkowo lub pa\u0144stwowo. S\u0105 tak\u017ce takie dobra, kt\u00f3re w \u017caden spos\u00f3b organizacyjnie zaspokoi\u0107 si\u0119 nie dadz\u0105 (np. potrzeba przyja\u017ani, mi\u0142o\u015bci itp.). Ka\u017cda w\u0142adza dzia\u0142a w warunkach ograniczono\u015bci d\u00f3br lub innych warto\u015bci spo\u0142ecznie po\u017c\u0105danych. St\u0105d rozwi\u0105zywanie konflikt\u00f3w interes\u00f3w, integracji i integracji jako swoistego procesu zespalania sprzecznych interes\u00f3w. stanowi jedn\u0105 z podstawowych znanych organizacji pa\u0144stwowych. Aby konflikty interes\u00f3w nie naruszy\u0142y niezb\u0119dnej r\u00f3wnowagi spo\u0142ecznej w pa\u0144stwie w\u0142adza w pa\u0144stwie musi odpowiednio integrowa\u0107 tj. zespala\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo przez trafne rozwi\u0105zywanie konflikt\u00f3w rodz\u0105cych si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ze sprzecznych interes\u00f3w okre\u015blonych grup spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Interesy<\/strong> b\u0119dziemy pojmowali jako u\u015bwiadomione potrzeby (mog\u0105 mie\u0107 charakter materialny). Potrzeba wywo\u0142uje d\u0105\u017cenia aktywne dopiero je\u017celi zostanie u\u015bwiadomiona.<\/p>\n

Integrowanie spo\u0142ecze\u0144stwa przez rozstrzyganie konflikt\u00f3w zw\u0142aszcza mi\u0119dzy wielkimi grupami spo\u0142ecznymi (np. grupami zawodowymi) dokonuje si\u0119 w pierwszej kolejno\u015bci w du\u017cej mierze przy pomocy decyzji politycznych a nast\u0119pnie decyzji pa\u0144stwowych, kt\u00f3re w znakomitej wi\u0119kszo\u015bci przyjmuj\u0105 z kolei posta\u0107 prawa w formie okre\u015blonych akt\u00f3w normatywnych.<\/p>\n

3. Organizacja przymusowa<\/span><\/p>\n

Po pierwsze\u00a0 przymusowo\u015b\u0107 pa\u0144stwa wynika z istoty powszechno\u015bci (pa\u0144stwo obejmuje wszystkich przebywaj\u0105cych na danym terytorium ludzi) i terytorialno\u015bci organizacji pa\u0144stwa \u2192 przymusowa przynale\u017cno\u015b do pa\u0144stwa.<\/p>\n

Drugie rozumienie przymusowo\u015bci pa\u0144stwa wynika z faktu, \u017ce pa\u0144stwo jako najsilniejsza organizacja jak\u0105 stworzy\u0142a historia dysponuje ze swej istoty si\u0142\u0105, posiadaj\u0105c tzw. imperium,<\/em> czyli w\u0142adztwo publiczne po\u0142\u0105czone z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 stosowania przymusu przez w\u0142adcze organy. Pa\u0144stwo posiada\u0142o i posiada monopol na stosowanie przymusu.<\/p>\n

W demokratycznych pa\u0144stwach prawnych przymus stosowany by\u0107 mo\u017ce tylko na podstawie prawa i w zakresie okre\u015blonych kompetencji prawnych. W tych pa\u0144stwach przymus nabra\u0142 charakteru\u00a0 przymusu legalnego<\/strong>. W ka\u017cdym razie realizacja prawa (wykonywanie i stosowanie) jest tak\u017ce zabezpieczona zagro\u017ceniem u\u017cycia przymusu. Przymus legalny jako posta\u0107 przymusu pa\u0144stwowego jest wi\u0119c przymusem zorganizowanym i zinstytucjonalizowanym, opartym na prawie, przymusem sformalizowanym, gdy\u017c organy pa\u0144stwowe dzia\u0142aj\u0105 nie tylko w oparciu o prawo materialne, ale i w trybie okre\u015blonym przez odpowiednie procedury prawne sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na prawo formalne.<\/p>\n

Legitymacj\u0105, uzasadnieniem stosowania przymusu przez pa\u0144stwo jest tzw. prawowito\u015b\u0107 w\u0142adzy pa\u0144stwowej<\/strong>. Wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnych koncepcji pa\u0144stwa demokratycznego i wsp\u00f3\u0142czesnej doktryny demokracji w\u0142adza pa\u0144stwowa jest w\u00f3wczas prawowita je\u017celi posiada akceptacj\u0119 wi\u0119kszo\u015bci swych obywateli np. przy wyborach powszechnych przeprowadzonych zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym prawem wyborczym.<\/p>\n

4. Organizacja terytorialna<\/span><\/p>\n

Pa\u0144stwo jest organizacj\u0105 terytorialn\u0105 w trzech znaczeniach:<\/p>\n

a) Cecha terytorialno\u015bci oznacza, \u017ce w pewnym momencie rozwoju historycznego pa\u0144stwa zaczyna ona stanowi\u0107 podstaw\u0119, zasadnicze kryterium przynale\u017cno\u015bci<\/strong> do danego pa\u0144stwa.<\/p>\n

b) To \u017ce pa\u0144stwo jest organizacj\u0105 terytorialn\u0105 oznacza, \u017ce sprawuje pe\u0142ni\u0119 w\u0142adzy na okre\u015blonym terytorium<\/strong> pa\u0144stwa. Kompetencja w\u0142adcza, przys\u0142uguj\u0105ca organom danego pa\u0144stwa na jego terytorium rozci\u0105ga si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nie tylko na l\u0105dy, ale tak\u017ce na pok\u0142ady jego statk\u00f3w morskich i powietrznych, na terytorium poza obszarem ziemi, poza tradycyjnie okre\u015blanym l\u0105dem, obejmuje wody \u015br\u00f3dl\u0105dowe, przyleg\u0142y pas w\u00f3d morskich, przestrze\u0144 powietrzn\u0105 nad obszarem l\u0105dowym i morskim a\u017c do strefy przestrzeni kosmicznej. Kwestie te reguluje mi\u0119dzynarodowe prawo publiczne.<\/p>\n

c) To \u017ce pa\u0144stwo jest organizacj\u0105 terytorialn\u0105, a wi\u0119c sam fakt istnienia jego terytorium stanowi tak\u017ce czynnik integruj\u0105cy spo\u0142ecze\u0144stwo. Terytorium pa\u0144stwa staje si\u0119 wi\u0119c sk\u0142adnikiem \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej<\/strong> i narodowej, tak\u017ce sk\u0142adnikiem emocjonalnego stosunku do tzw. ziemi ojczystej.<\/p>\n

5. Organizacja suwerena<\/span><\/p>\n

W klasycznym uj\u0119ciu, suwerenno\u015b\u0107 oznacza to, \u017ce pa\u0144stwo wewn\u0105trz jest organizacj\u0105 i w\u0142adz\u0105 zwierzchni\u0105, a na zewn\u0105trz organizacj\u0105 i w\u0142adz\u0105 niezale\u017cn\u0105 (niepodleg\u0142\u0105)..<\/p>\n

Sta\u0142\u0105 zasad\u0105 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 z suwerenno\u015bci jest to, \u017ce w stosunkach zewn\u0119trznych<\/strong> pa\u0144stwa wchodz\u0105 z sob\u0105 w relacje wzajemne jako podmioty r\u00f3wnoprawne. Suwerenna r\u00f3wno\u015b\u0107 pa\u0144stw jest kategori\u0105 prawn\u0105, ale nie r\u00f3wna si\u0119 ich r\u00f3wno\u015bci rzeczywistej.<\/p>\n

To \u017ce pa\u0144stwo wewn\u0105trz<\/strong> jest organizacj\u0105 i w\u0142adz\u0105 zwierzchni\u0105 oznacza to, \u017ce pa\u0144stwo na danym terytorium w stosunkach wewn\u0119trznych jest organizacj\u0105 i w\u0142adz\u0105 zwierzchni\u0105 w sensie prawnym, oznacza jego wy\u0142\u0105czn\u0105 kompetencj\u0119 wewn\u0105trz pa\u0144stwa do sprawowania w\u0142adztwa na danym terytorium poprzez kompetencje do stanowienia i stosowania prawa.<\/p>\n

Suwerenno\u015b\u0107 w aspekcie wewn\u0119trznym to samodzielno\u015b\u0107 w sensie w\u0142adztwa zwierzchniego w regulowaniu spraw wewn\u0119trznych. <\/strong><\/p>\n

Suwerenno\u015b\u0107 w aspekcie zewn\u0119trznym to niezale\u017cno\u015b\u0107 pa\u0144stwa od innego pa\u0144stwa. <\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Nale\u017cy wi\u0119c odr\u00f3\u017cni\u0107 suwerenno\u015b\u0107 jako stan faktyczny i stopie\u0144 rzeczywistej niezale\u017cno\u015bci od suwerenno\u015bci jako prawa pa\u0144stwa do suwerenno\u015bci. Takie prawo do suwerenno\u015bci przyznaje ka\u017cdemu pa\u0144stwu prawo mi\u0119dzynarodowe.<\/p>\n

Pocz\u0105tki kszta\u0142towania si\u0119 suwerenno\u015bci si\u0119gaj\u0105 dopiero europejskiego \u015bredniowiecza. Pe\u0142ne ukszta\u0142towanie poj\u0119cia suwerenno\u015bci nast\u0105pi\u0142o dopiero w okresie odrodzenia. Sama nazwa suwerenno\u015b\u0107 pochodzi z francuskiego (suverene \u2192<\/em> \u201enajwy\u017cszy\u201d). Oznacza\u0142a zatem najwy\u017csz\u0105 w\u0142adz\u0119, czyli tzw. zwierzchnictwo.<\/p>\n

Przyczyny ukszta\u0142towania si\u0119 i u\u015bwiadomienia cechy poj\u0119cia suwerenno\u015bci wyst\u0105pi\u0142y dopiero w okresie \u015bredniowiecza dlatego \u017ce w \u015bredniowieczu wyst\u0105pi\u0142o zjawisko uzale\u017cnienia si\u0119 wzajemnego jednego pa\u0144stwa od drugiego i z tym zjawiskiem zacz\u0119to walczy\u0107. Nast\u0105pi\u0142o to w\u00f3wczas kiedy europejscy w\u0142adcy pa\u0144stw \u015bredniowiecznych miewali w\u0142adztwo okresowo ograniczone b\u0105d\u017a na rzecz ko\u015bcio\u0142a (narzucone przez papiestwo) lub na rzecz Cesarza Rzymskiego Narodu Niemieckiego, w\u0142adza ta by\u0142a tak\u017ce ograniczana wewn\u0119trznie przez d\u0105\u017cenia feuda\u0142\u00f3w. Wyrazem walki z narzucaniem tego zwierzchnictwa by\u0142o powstanie m.in. poj\u0119cia suwerenno\u015bci. W zwi\u0105zku z tymi faktami kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 najpierw idea, potem poj\u0119cie suwerenno\u015bci, a potem zacz\u0119to wprowadza\u0107 to do konstytucji i powsta\u0142a zasada suwerenno\u015bci<\/strong>.<\/p>\n

Od XVI w. w okresie odrodzenia pojawi\u0142o si\u0119 poj\u0119cie suwerenno\u015bci ju\u017c w pe\u0142ni u\u015bwiadomione rozwini\u0119te i sformu\u0142owane terminologicznie. Termin suwerenno\u015b\u0107 w doktrynie wprowadzi\u0142 Francuz Jean Bodin w dziele Sze\u015b\u0107 Ksi\u0105g Rzeczypospolitej (1576 r.)<\/strong>. Wed\u0142ug koncepcji Bodinusa suwerenem w\u0142adzy by\u0142 monarcha natomiast p\u00f3\u017aniejsze tendencje demokratyczne, republika\u0144skie, a zw\u0142aszcza okres o\u015bwiecenia (Wielka Rewolucja Francuska) oraz idee demokratyczno \u2013 liberalne z XIX w. przypisa\u0142y narodowi (ludowi) rol\u0119 suwerena. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 p\u00f3\u017aniejszych (od XIX w.) konstytucji spisa\u0142y zasad\u0119 suwerenno\u015bci, \u017ce nale\u017cy ona do narodu.<\/p>\n

W polskiej konstytucji<\/strong> suwerenem w sensie konstytucyjnym jest nar\u00f3d, czyli og\u00f3\u0142 obywateli, kt\u00f3ry sprawuje w\u0142adz\u0119 po\u015brednio dzi\u0119ki wyborom do parlamentu przez swych przedstawicieli wybieranych do sejmu i senatu, a tak\u017ce nieraz bezpo\u015brednio w referendum w przypadku gdy ma charakter referendum wi\u0105\u017c\u0105cego. Art. 4. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyra\u017anie m\u00f3wi w ust\u0119pie 2. \u201eNar\u00f3d sprawuje w\u0142adz\u0119 przez swoich przedstawicieli lub bezpo\u015brednio\u201d<\/em> Piastunem suwerenno\u015bci danego pa\u0144stwa s\u0105 na co dzie\u0144 jego naczelne organy pa\u0144stwowe okre\u015blane konstytucyjnie.<\/p>\n

W stosunkach mi\u0119dzynarodowych konkretne pa\u0144stwa dzia\u0142aj\u0105 na zasadzie suwerennej r\u00f3wno\u015bci pa\u0144stwa (zasada prawna) co wi\u0105\u017ce si\u0119 z ich r\u00f3wno\u015bci\u0105 prawn\u0105 w sensie podmiotowo\u015bci prawnej w zakresie prawa mi\u0119dzynarodowego publicznego. Zasada suwerenno\u015bci jest wymieniana jako podstawowa zasada w stosunkach mi\u0119dzy pa\u0144stwami w Karcie Narod\u00f3w Zjednoczonych w chwili powstawania ONZ w 1945 r. stanowi\u0105cej podstaw\u0119 prawn\u0105 istnienia i dzia\u0142ania ONZ. Orygina\u0142 tej Karty Narod\u00f3w Zjednoczonych z 1945 r. zosta\u0142 sporz\u0105dzony w\u00f3wczas w 5 j\u0119zykach: angielskim, chi\u0144skim, francuskim, hiszpa\u0144skim, rosyjskim.<\/p>\n

Zasada r\u00f3wno\u015bci i wzajemnych korzy\u015bci<\/strong> \u2192 s\u0105 podstaw\u0105 wolnych i dobrowolnych um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych zawieranych przez pa\u0144stwo wsp\u00f3\u0142czesne.<\/p>\n

Charakterystyczne jest, \u017ce obecnie obowi\u0105zuj\u0105ca Konstytucja RP w Art.. 90 w ust\u0119pie 1. zawiera tzw. klauzul\u0119 europejsk\u0105<\/strong>. Ta klauzula europejska dopuszcza ograniczenie w wykonywaniu suwerenno\u015bci na podstawie dobrowolnej umowy mi\u0119dzynarodowej. Nowa konstytucja, przewiduj\u0105c i uwzgl\u0119dniaj\u0105c tak\u0105 sytuacj\u0119 jak mo\u017cliwo\u015b\u0107 wst\u0105pienia naszego pa\u0144stwa do Unii Europejskiej stanowi na t\u0105 okoliczno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie t\u0105 klauzul\u0119.<\/p>\n

Art. 90. Ust\u0119p 1. \u201eRzeczypospolita Polska mo\u017ce na podstawie umowy mi\u0119dzynarodowej przekaza\u0107 organizacji mi\u0119dzynarodowej lub organowi mi\u0119dzynarodowemu kompetencje organ\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej w niekt\u00f3rych sprawach\u201d <\/em><\/p>\n

6. Organizacja dysponuj\u0105ca w\u0142asnym aparatem<\/span><\/p>\n

Cecha ta \u0142\u0105czy si\u0119 \u015bci\u015ble z legalnym przymusem. \u017beby pa\u0144stwo mog\u0142o przymus stosowa\u0107 musi posiada\u0107 odpowiedni aparat i s\u0105 organy pa\u0144stwowe (organy najwy\u017csze uregulowane w konstytucji i inne regulowane poza konstytucj\u0105 w ustawach np. organy policyjne).<\/p>\n

Aparat pa\u0144stwowy<\/strong> jest \u015bci\u015ble okre\u015blony prawem, a wi\u0119c jednocze\u015bnie prawo tworzy i sam prawu podlega. Prawo wi\u0105\u017ce nie tylko obywatela ale i pa\u0144stwo. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 ka\u017cdego aparatu, kt\u00f3rym dysponuje ka\u017cde pa\u0144stwo jest jego hierarchiczna organizacja. Aparat pa\u0144stwowy tworz\u0105 go organy tj. osoby lub zespo\u0142y os\u00f3b wyposa\u017conych w uprawnienia w\u0142adcze mog\u0105cy podejmowa\u0107 decyzje w imieniu pa\u0144stwa jako swoistej wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n

Szerszym poj\u0119cie jest pa\u0144stwo prawne, w\u0119\u017cszym poj\u0119ciem jest pa\u0144stwo praworz\u0105dne.<\/p>\n

Pa\u0144stwo prawne – pa\u0144stwo prawa Rechtstaats<\/em>.<\/p>\n

Wszystkie wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwa opieraj\u0105 si\u0119 na dzia\u0142aniu zhierarchizowanego aparatu pa\u0144stwowego. Dzia\u0142a oczywi\u015bcie przy tym zasada podzia\u0142u w\u0142adzy na: wykonawcz\u0105, ustawodawcz\u0105, s\u0105downicz\u0105. Kompetencje organ\u00f3w s\u0105 rozdzielone hierarchicznie w ramach w\u0142adzy zw\u0142aszcza wykonawczej \u2013 tam budowa organ\u00f3w jest najbardziej zhierarchizowana [inaczej to wygl\u0105da je\u015bli chodzi o w\u0142adz\u0119 ustawodawcz\u0105 i s\u0105downicz\u0105.]<\/p>\n

Administracja scentralizowana \u2013 Rz\u0105d i jego agendy dzia\u0142aj\u0105 na terenie ca\u0142ego pa\u0144stwa<\/p>\n

Administracja zdecentralizowana \u2013 Samorz\u0105d. W\u0142adze lokalne dzia\u0142aj\u0105 na obszarze jego terytorium.<\/p>\n

Art 163. \u201eSamorz\u0105d terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrze\u017cone przez Konstytucj\u0119 lub ustawy dla organ\u00f3w innych w\u0142adz publicznych\u201d<\/p>\n

W\u0142adzami publicznymi s\u0105 zar\u00f3wno organy pa\u0144stwowe (rz\u0105dowe) i samorz\u0105dowe.<\/p>\n

6. Pa\u0144stwo, a prawo<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1.) Uj\u0119cie pozytywistyczne (\u015bcis\u0142y zwi\u0105zek pa\u0144stwa i prawa)<\/p>\n

2.) Uj\u0119cie prawnonaturalne (negacja tego zwi\u0105zku<\/p>\n

Za\u0142o\u017cenia: 1.) Pa\u0144stwo \u2013 organizacja o okre\u015blonych cechach<\/p>\n

2.) Prawo \u2013 zesp\u00f3\u0142 norm post\u0119powania o okre\u015blonych cechach (normy uznane przez pa\u0144stwo)<\/p>\n

Trzeba przyj\u0105\u0107 tez\u0119, \u017ce w historycznym rozwoju takie pa\u0144stwo z jakim mamy do czynienia dzi\u015b kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie z prawem wraz z rozwojem okre\u015blonych kultur prawnych. Historia fakt\u00f3w spo\u0142ecznych ukszta\u0142towa\u0142a dominuj\u0105cy dzi\u015b w \u015bwiecie model prawa, do kt\u00f3rego ustanowienia uprawnione s\u0105 wy\u0142\u0105cznie okre\u015blone organy pa\u0144stwa maj\u0105ce kompetencje. Inne odpowiednie organy s\u0105 uprawnione do zapewnienia pos\u0142uchu wobec norm.<\/p>\n

Przyjmujemy \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnej relacji pa\u0144stwo, a prawo zachodz\u0105 nast\u0119puj\u0105ce stosunki:<\/p>\n

– pa\u0144stwo dzia\u0142aj\u0105ce przez kompetentne organy w konstytucyjnie i ustawowo okre\u015blonych formach jest podstawowym czynnikiem procesu prawotw\u00f3rczego<\/p>\n

– pa\u0144stwo tworz\u0105c i stosuj\u0105c okre\u015blone prawo pe\u0142ni funkcje w\u0142adcze w stosunku do podmiot\u00f3w sobie podleg\u0142ych zgodnie z zasad\u0105 suwerenno\u015bci w\u0142adzy<\/p>\n

– prawo zgodnie z wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 zasad\u0105 pa\u0144stwa prawnego i praworz\u0105dnego okre\u015bla kompetencje, struktur\u0119 i tryb dzia\u0142ania samych i organ\u00f3w pa\u0144stwowych uniemo\u017cliwiaj\u0105c nadu\u017cycia w\u0142adzy ze strony pa\u0144stwa<\/p>\n

– pa\u0144stwo okre\u015bla i powinno okre\u015bla\u0107 odpowiedni, warto\u015bciowy, publiczny status obywatelski<\/p>\n

Pa\u0144stwo by\u0142o i jest najsilniejsz\u0105 instytucj\u0105 w\u0142adzy publicznej, kt\u00f3ra wymaga ci\u0105g\u0142ej kontroli przez spo\u0142ecze\u0144stwo. Temu procesowi kontroli pomaga proces instytucjonalizacji w\u0142adzy\u00a0 pa\u0144stwowej.<\/p>\n

7. Pa\u0144stwo, a spo\u0142ecze\u0144stwo<\/span><\/strong><\/p>\n

SPO\u0141ECZE\u0143STWO <\/strong>oznacza og\u00f3\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w danego kraju np. spo\u0142ecze\u0144stwo polskie.<\/p>\n

Mo\u017cemy tak\u017ce jednak m\u00f3wi\u0107 nawet o spo\u0142ecze\u0144stwie np. Lublina. Jednak na oznaczenie spo\u0142ecze\u0144stwa lokalnego cz\u0119\u015bciej ni\u017c terminu spo\u0142ecze\u0144stwo u\u017cywa si\u0119 terminu spo\u0142eczno\u015b\u0107<\/strong> (w rozumieniu spo\u0142eczno\u015bci lokalnej po\u0142\u0105czonej swoist\u0105 wi\u0119zi\u0105 i wsp\u00f3lnot\u0105 w warunkach wsp\u00f3lnego \u017cycia).<\/p>\n

Mo\u017cna przyj\u0105\u0107 wst\u0119pne okre\u015blenie, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo danego pa\u0144stwa to zbi\u00f3r os\u00f3b, kt\u00f3re tworz\u0105 okre\u015blon\u0105 jedno\u015b\u0107 przede wszystkim dzi\u0119ki wsp\u00f3lnemu czynnikowi terytorialnemu co nie oznacza, \u017ce nie ma innych wsp\u00f3lnych czynnik\u00f3w np. wsp\u00f3lna w\u0142adza. Wsp\u00f3lne terytorium pozostaje jednak czynnikiem spajaj\u0105cym zbiorowo\u015b\u0107 w spos\u00f3b najbardziej obiektywny.<\/p>\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo danego pa\u0144stwa<\/strong> to og\u00f3\u0142 ludzi osiad\u0142ych na jego terytorium podlegaj\u0105cych zwierzchniej w\u0142adzy danego pa\u0144stwa zespolonych g\u0142\u00f3wnie wi\u0119zi\u0105 terytorialn\u0105, wsp\u00f3ln\u0105 w\u0142adz\u0105 i innymi wi\u0119ziami wynikaj\u0105cymi ze wzajemnych stosunk\u00f3w mi\u0119dzyludzkich zachodz\u0105cych w procesach produkcyjnych, organizacyjnych, kulturowych itp.<\/p>\n

W historii stosunku spo\u0142ecze\u0144stwa do pa\u0144stwa obserwujemy na przemian b\u0105d\u017a dominacj\u0119 pa\u0144stwa nad spo\u0142ecze\u0144stwem, b\u0105d\u017a spo\u0142ecze\u0144stwa nad pa\u0144stwem.<\/p>\n

1.) Model zdecydowanej dominacji pa\u0144stwa nad spo\u0142ecze\u0144stwem i jednostk\u0105<\/span> \u2192 ta relacja pa\u0144stwa do spo\u0142ecze\u0144stwa wyra\u017caj\u0105ca uniwersalizm w\u0142adzy i w\u0142adcy w przeciwie\u0144stwie do nowo\u017cytnego indywidualizmu wyra\u017ca\u0142a dominacj\u0119 pa\u0144stwa nad jednostk\u0105 we wszelkich p\u0142aszczyznach \u017cycia. Ten pogl\u0105d by\u0142 przeciwie\u0144stwem p\u00f3\u017aniejszego drugiego modelu czas\u00f3w nowo\u017cytnych stanowi\u0105cego ju\u017c odbicie indywidualizmu kiedy to zacz\u0105\u0142 rodzi\u0107 si\u0119 model przewagi spo\u0142ecze\u0144stwa nad pa\u0144stwem. Model pierwszy dominowa\u0142 przede wszystkim w najdawniejszych pa\u0144stwach staro\u017cytnego wschodu jak i w nieco z\u0142agodzonej postaci z nieznacznymi wy\u0142omami na rzecz antycznej demokracji w kr\u0119gu kultury helle\u0144skiej, rzymskiej, a p\u00f3\u017aniej w europejskim \u015bredniowieczu.<\/p>\n

2.) Model \u00a0dominacji spo\u0142ecze\u0144stwa nad pa\u0144stwem<\/span> pojawia si\u0119 dopiero w czasach nowo\u017cytnych w spos\u00f3b wyra\u017any od ko\u0144ca XVIII w. w Europie Zachodniej. \u2192 rozw\u00f3j zasady r\u00f3wno\u015bci wobec prawa, powstanie nowo\u017cytnego parlamentaryzmu, nowo\u017cytnych partii politycznych, ugruntowanie si\u0119 zasady tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adzy, wst\u0119pnie zasada ograniczenia uprawnie\u0144 pa\u0144stwa konstytucj\u0105 i ustawami. Model ten propagowa\u0142 postawy indywidualizmu zwi\u0105zanego z powstaniem ustroju liberalno \u2013 demokratycznego.<\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwa demokratyczne rozwijaj\u0105c prawa cz\u0142owieka d\u0105\u017c\u0105 do tworzenia pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa nie tylko prawnego (prawo jako regulator dzia\u0142ania pa\u0144stwa i obywateli). Mamy d\u0105\u017cenie przede wszystkim do utworzenia spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa obywatelskiego. Pa\u0144stwo obywatelskie jest czym\u015b wi\u0119kszym ni\u017c tylko pa\u0144stwo demokratyczne.<\/p>\n

Pa\u0144stwo obywatelskie<\/strong> mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako pa\u0144stwo b\u0119d\u0105ce organizacj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Natomiast spo\u0142ecze\u0144stwo obywatelskie<\/strong> jako przes\u0142anka do stworzenia pa\u0144stwa i dzia\u0142ania pa\u0144stwa obywatelskiego to najkr\u00f3cej taki rodzaj taki rodzaj spo\u0142ecze\u0144stwa pa\u0144stwowo zorganizowanego, kt\u00f3re wykazuje siln\u0105, odpowiedni\u0105 aktywno\u015b\u0107 w szeroko rozumianej sferze publicznej. Cz\u0142onkowie spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego mog\u0105 mie\u0107 oczywi\u015bcie jako cz\u0142onkowie spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa demokratycznego r\u00f3wnie\u017c rozbie\u017cne interesy ale maj\u0105 tak\u017ce i powinni mie\u0107 na gruncie konstytucyjnym (gruncie podstawowych warto\u015bci) poczucie interesu, dobra wsp\u00f3lnego, kt\u00f3rego realizacja wymaga zawsze najwi\u0119kszych kompromis\u00f3w i uzgodnie\u0144 mi\u0119dzy niejednokrotnie sprzecznymi interesami r\u00f3\u017cnych grup spo\u0142ecznych. Z natury swej pa\u0144stwo obywatelskie nie mo\u017ce istnie\u0107 bez pluralizmu politycznego. Jest to pa\u0144stwo dzia\u0142aj\u0105ce w warunkach systemu wielu partii z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 w zale\u017cno\u015bci od poparcia spo\u0142ecznego sprawuje w\u0142adz\u0119 prze okre\u015blony czas, a inna w tym czasie jest w opozycji. Taki kadencyjny system sprawowania w\u0142adzy pa\u0144stwowej umo\u017cliwia w\u0142a\u015bnie kontrol\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa nad pa\u0144stwem, mo\u017ce tak\u017ce nada\u0107 cz\u0142onom tej relacji pa\u0144stwo, a spo\u0142ecze\u0144stwo nowy historyczny sens, zak\u0142adaj\u0105c wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie obu tych cz\u0142on\u00f3w, a nie ich skrajne przeciwstawianie jak to dotychczas w historii niejednokrotnie bywa\u0142o.<\/p>\n

8. Niekt\u00f3re kategorie szczeg\u00f3lnie przydatne dla poznania pa\u0144stwa i jego problematyki<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Kategorie terminologiczne. (\u2192 patrz najpierw pkt<\/strong> 2.<\/span> wyk\u0142adu)<\/strong><\/p>\n

Termin najbardziej og\u00f3lny dotycz\u0105cy pa\u0144stwa jest jeszcze jeden (dotychczas nie wspomniany), najbardziej abstrakcyjny \u2013 pa\u0144stwowo\u015b\u0107.<\/p>\n

Pa\u0144stwowo\u015b\u0107<\/strong> oznacza zesp\u00f3\u0142 cech w\u0142a\u015bciwych ka\u017cdemu pa\u0144stwu (cechy najbardziej trwa\u0142e, istotne wsp\u00f3lne dla danego typu, formy pa\u0144stwa)<\/p>\n

Klasyfikacja pa\u0144stw.<\/strong><\/p>\n

Za podstawow\u0105 jednostk\u0119 klasyfikacyjn\u0105 pa\u0144stw, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0142y w historii mo\u017cna uzna\u0107 poj\u0119cie typu pa\u0144stwa (podstawowa jednostka klasyfikacyjna pa\u0144stw wyst\u0119puj\u0105cych w historii).<\/p>\n

Za pomocnicz\u0105 jednostk\u0119 klasyfikacyjn\u0105 mo\u017cemy uzna\u0107 poj\u0119cie formy pa\u0144stwa. [Np. pa\u0144stwo typu feudalnego wyst\u0119powa\u0142o w formie monarchii lennej, absolutnej itd., pa\u0144stwo kapitalistyczne wyst\u0119powa\u0142o w r\u00f3\u017cnych formach monarchii potem pojawi\u0142a si\u0119 forma republika\u0144ska.<\/em><\/p>\n

]<\/p>\n

Historyczny typ pa\u0144stwa to jednostka klasyfikacyjna pa\u0144stwa w uj\u0119ciu historycznym wyr\u00f3\u017cniona przez zesp\u00f3\u0142 istotnych cech charakteryzuj\u0105cych pa\u0144stwo ze wzgl\u0119du na ich zwi\u0105zek z okre\u015blonym uk\u0142adem stosunk\u00f3w spo\u0142eczno \u2013 ekonomicznych i polityczno \u2013 prawnych, kt\u00f3re dane pa\u0144stwo umacnia i ochrania.<\/p>\n

Na poj\u0119cie formy pa\u0144stwa<\/span><\/strong> sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 3 elementy:<\/p>\n

1. Forma rz\u0105d\u00f3w<\/strong> \u2192 og\u00f3l organ\u00f3w naczelnych pa\u0144stwa i stosunki mi\u0119dzy nimi (budowa, struktura, ustr\u00f3j)<\/p>\n

2. Re\u017cim polityczny<\/strong> \u2192 og\u00f3\u0142 metod jakimi pos\u0142uguje si\u0119 w\u0142adza sprawuj\u0105c w\u0142adz\u0119 w stosunkach z ludno\u015bci\u0105 (np. re\u017cimy demokratyczne, niedemokratyczne, a tak\u017ce po\u015brednie czyli hybrydalne)<\/p>\n

3. Ustr\u00f3j terytorialno \u2013 administracyjny<\/strong> pa\u0144stwa (pa\u0144stwa rozcz\u0142onkowane na jednostki\u00a0 terytorialne: bardziej rozcz\u0142onkowane to pa\u0144stwa federacyjne i pa\u0144stwa bardziej jednolite, czyli pa\u0144stwa unitarne)<\/p>\n

Z regu\u0142y konstytucje powiadaj\u0105 jakie pa\u0144stwo ma z\u00a0 tego punktu widzenia charakter (Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w Art. 3. stanowi \u201eRzeczpospolita Polska jest pa\u0144stwem jednolitym\u201d).<\/p>\n

\u00e8<\/strong>Forma pa\u0144stwa to budowa organ\u00f3w w\u0142adzy pa\u0144stwowej, \u015brodki i metody sprawowania tej w\u0142adzy oraz terytorialno \u2013 administracyjny ustr\u00f3j pa\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n

Historia wykszta\u0142ci\u0142a wiele form pa\u0144stwa z punktu widzenia pierwszego elementu (monarchie, republiki) tak\u017ce z punktu widzenia re\u017cimu (demokratyczne, niedemokratyczne) i ustroju administracyjno \u2013 terytorialnego.<\/p>\n

Klasyfikacji podlegaj\u0105 tak\u017ce organy pa\u0144stwowe. Organy pa\u0144stwowe sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na aparat pa\u0144stwowy ca\u0142okszta\u0142t organ\u00f3w pa\u0144stwowych tworzy aparat pa\u0144stwowy, kt\u00f3ry realizuje okre\u015blone funkcje pa\u0144stwa.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Organ pa\u0144stwowy<\/strong> to jednostka lub zesp\u00f3\u0142 os\u00f3b wyposa\u017conych w okre\u015blone kompetencje, kt\u00f3rych dzia\u0142anie jest uwa\u017cane za dzia\u0142anie pa\u0144stwa. Jest to zawsze wydzielona cz\u0119\u015b\u0107 aparatu pa\u0144stwowego maj\u0105ca odpowiednie kompetencje i \u015brodki<\/p>\n

Rozr\u00f3\u017cnienie klasyfikacji organ\u00f3w pa\u0144stwowych z punktu widzenia dogmatycznego [\u2192zmienna; znajdujemy j\u0105 w ka\u017cdej obowi\u0105zuj\u0105cej w danym pa\u0144stwie konstytucji] i teoretycznego [\u2192 wi\u0119ksze znaczenie dla teorii prawa]<\/p>\n

Polska konstytucja poszczeg\u00f3lnym organom po\u015bwi\u0119ca poszczeg\u00f3lne rozdzia\u0142y. S\u0105 tak\u017ce organy pa\u0144stwowe, kt\u00f3re nie maj\u0105 podstawy konstytucyjnej, a jedynie podstaw\u0119 ustawow\u0105 (np. policja). Dla podstawowych organ\u00f3w pa\u0144stwowych zasadnicze znaczenie ma klasyfikacja konstytucyjna (dogmatyczna).<\/p>\n

Natomiast klasyfikacj\u0105 najbardziej trwa\u0142\u0105 jest klasyfikacja teoretyczna. Niezale\u017cnie od typu czy formy pa\u0144stwa w teoretycznej klasyfikacji wyr\u00f3\u017cniamy zawsze kryterium morfologiczne (sposobu budowy organ\u00f3w pa\u0144stwowych) \u2192 organy jednoosobowe, kolegialne, wieloosobowe, wyst\u0119puj\u0105 organy o czasie trwania okre\u015blonym lub nieokre\u015blonym, wyst\u0119puje spos\u00f3b powo\u0142ywania. Mo\u017cna dzieli\u0107 tak\u017ce wszystkie organy wed\u0142ug ich kompetencji, w ich wzajemnym stosunku do siebie.<\/p>\n

Geneza pa\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n

Na temat genezy pa\u0144stwa s\u0105 g\u0142oszone r\u00f3\u017cne pogl\u0105dy. Z tych najdawniejszych pogl\u0105d\u00f3w na pochodzenie pa\u0144stwa pogl\u0105dy Arystotelesa, kt\u00f3ry pa\u0144stwo wy\u0142oni\u0142 od wcze\u015bniejszych mniejszych wsp\u00f3lnot spo\u0142ecznych (by\u0142a to pewna idea racjonalna).<\/p>\n

Korzenie \u015bredniowiecznych pogl\u0105d\u00f3w na pochodzenie pa\u0144stwa zdominowane by\u0142y przez doktryny teologiczne<\/strong> (\u015bw. Augustyna i \u015bw. Tomasza z Akwinu) \u2192 tylko konkretna posta\u0107 w\u0142adzy pochodzi od cz\u0142owieka natomiast istota w\u0142adzy pochodzi od istoty najwy\u017cszej.<\/p>\n

Obok nich powstawa\u0142a p\u00f3\u017aniej doktryna patriarchalna<\/strong> Roberta Filmera z XVII w., \u2192 powstanie pa\u0144stwa wywodzi\u0142a z rodziny.<\/p>\n

Doktryna patrymonialna<\/strong> Hallera (szwajcarski my\u015bliciel) \u2192 u \u017ar\u00f3de\u0142 powstania w\u0142adzy pa\u0144stwowej le\u017cy w\u0142asno\u015b\u0107 (patrimonium<\/em>).<\/p>\n

W XVIII w. zosta\u0142a natomiast sformu\u0142owana doktryna dominuj\u0105ca w czasach nowo\u017cytnych. By\u0142a to teoria umowy spo\u0142ecznej<\/strong>. Zrodzi\u0142a si\u0119 w okresie o\u015bwiecenia zwi\u0105zana by\u0142a z takimi nazwiskami jak J.J.Rousseau, Locke. \u2192 pa\u0144stwo za wynik zawartej kiedy\u015b w odleg\u0142ych niewiadomych bli\u017cej czasach aktu mi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwem, a w\u0142adc\u0105. Dwa etapy umowy: 1.) zrzeszenie samego spo\u0142ecze\u0144stwa (pactum unionis<\/em>), 2) umowa o podporz\u0105dkowaniu spo\u0142ecze\u0144stwa w\u0142adcy (pactum subiectionis<\/em>).<\/p>\n

Ta teoria przyjmowa\u0142a hipotez\u0119, \u017ce okres przedpa\u0144stwowy by\u0142 okresem spo\u0142ecze\u0144stwa pierwotnego. Jedni uwa\u017cali, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo pierwotne by\u0142o er\u0105 szcz\u0119\u015bliwo\u015bci [J.J.Rousseau \u2192 cz\u0142owiek z natury jest dobry], a inni, \u017ce er\u0105 chaosu [Hobbes przyjmowa\u0142, \u017ce cz\u0142owiek z natury jest z\u0142y] wojny wszystkich ze wszystkimi (Bellum omnium contra omnes<\/em>.). Dopiero umowa spo\u0142eczna wprowadzi\u0142a w ten chaos jaki\u015b porz\u0105dek.<\/p>\n

Wszystkie powy\u017csze teorie by\u0142y raczej teoriami nie wyja\u015bniaj\u0105cymi rzeczywi\u015bcie powstanie pa\u0144stwa, a uzasadniaj\u0105cymi to powstanie.<\/p>\n

Naukowe badania fakt\u00f3w historycznych, a raczej prehistorycznych dotycz\u0105cych spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych kiedy powsta\u0142y takie nauki jak prehistoria, archeologia, dochodzi\u0142y do wniosk\u00f3w, \u017ce okres istnienia spo\u0142ecze\u0144stw nie zorganizowanych pa\u0144stwowo by\u0142 o wiele d\u0142u\u017cszy ni\u017c okres istnienia spo\u0142ecze\u0144stw pa\u0144stwowo zorganizowanych. W XIX w. istnia\u0142y jeszcze obszary, na kt\u00f3rych istnia\u0142y jeszcze relikty dawnych spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych, kt\u00f3re nigdy nie zna\u0142y pa\u0144stwa np. istnia\u0142y rody india\u0144skie, Aborygeni w Australii, kt\u00f3re mo\u017cna by\u0142o bada\u0107. Takie badania zacz\u0119to przeprowadza\u0107. Te rody india\u0144skie by\u0142y przedmiotem bada\u0144 przede wszystkim etnografa ameryka\u0144skiego L.H. Morgana, kt\u00f3ry napisa\u0142 w latach 70. XIX w. g\u0142\u00f3wne swoje dzie\u0142o na temat spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych. Wykorzysta\u0142 w swoich badaniach obserwacj\u0119 uczestnicz\u0105c\u0105, by\u0142y przyj\u0119ty przez Indian (Irokez\u00f3w) do ich\u00a0 plemienia.<\/p>\n

W XIX w. zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 teorie oparte o badania empiryczne. Dwie najpowa\u017cniejsze teorie konkuruj\u0105ce ze sob\u0105: podboju i procesu rozwarstwienia klasowego (wykorzystuj\u0105ca badania nad plemionami i rodami). Teorie podboju<\/strong> [Duhring] usi\u0142owa\u0142y wyja\u015bni\u0107 powstanie pa\u0144stw w zastosowaniu przemocy z zewn\u0105trz jednych grup spo\u0142ecznych silniejszych w stosunku do drugich grup spo\u0142ecznych s\u0142abszych i w wyniku czego silniejsi przej\u0119li w\u0142adz\u0119, s\u0142absi stali si\u0119 poddanymi.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie modny w swoim czasie rasowy wariant teorii podboju, kt\u00f3ry g\u0142osi\u0142 austriacki uczony pochodzenia polskiego Ludwik Gumplowicz (\u201eDer Rassenkampf<\/em>\u201d). Czynnikowi rasowemu przypisywa\u0142 znaczenie decyduj\u0105ce w historii. Odmienne rasowo plemiona w wyniku walki mia\u0142y dawa\u0107 pocz\u0105tek pa\u0144stwom, w kt\u00f3rym panowanie uzyskiwa\u0142y plemiona zwyci\u0119skie.<\/p>\n

Swego czasu modna by\u0142a zdezawuowana dzisiaj przez rzeczywiste badania historyczne tzw. teoria normalistyczna (popularna w Niemczech i carskiej Rosji), kt\u00f3ra usi\u0142owa\u0142a wyt\u0142umaczy\u0107 powstanie cz\u0119\u015bci pa\u0144stw s\u0142owia\u0144skich w Europie jako wynik podbicia plemion s\u0142owia\u0144skich przez Norman\u00f3w. By\u0142y to koncepcje w du\u017cej mierze tak\u017ce spekulatywne oparte w znacznej mierze na niedostatecznych dowodach historycznych.<\/p>\n

Teoria procesu rozwarstwienia klasowego<\/strong> [F. Engels \u201eO pochodzeniu rodziny, w\u0142asno\u015bci prywatnej i pa\u0144stwa\u201d z 1884 r.;. \u201e\u00c1ntyduhring\u201d] \u2192\u00a0 to czynnik wewn\u0119trzny, odpowiednie procesy wewn\u0119trzne spo\u0142ecze\u0144stwa zadecydowa\u0142y, \u017ce w pewnym etapie rozwoju spo\u0142ecze\u0144stwa pa\u0144stwo musia\u0142o powsta\u0107. Engels opar\u0142 si\u0119 o badania mu wsp\u00f3\u0142czesne na temat spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych w szczeg\u00f3lno\u015bci wykorzysta\u0142 badania etnografa L.H. Morgana, przyjmuj\u0105c tez\u0119, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo zorganizowane w pa\u0144stwo poprzedzone by\u0142o d\u0142ugim okresem spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych, kt\u00f3re pa\u0144stwa nie zna\u0142y, kt\u00f3rym wystarcza\u0142y struktury rodowe, a nast\u0119pnie struktury rodowo \u2013 plemienne. W swej pracy Engels stara si\u0119 udowodni\u0107, \u017ce swoj\u0105 dalsz\u0105 tez\u0119, \u017ce pa\u0144stwo pojawia si\u0119 dopiero w\u00f3wczas gdy wraz ze wzrostem wydajno\u015bci pracy (cz\u0142owiek buduje narz\u0119dzia, kt\u00f3rych nie zna\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwa pierwotne), z wielkimi spo\u0142ecznymi podzia\u0142ami pracy (pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe zawody) kszta\u0142tuje si\u0119 z czasem w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna (czego nie zna\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwa pierwotne, kt\u00f3re mia\u0142y charakter egalitarny). Spo\u0142ecze\u0144stwo staje si\u0119 nier\u00f3wne, wyodr\u0119bniaj\u0105 si\u0119 jego poszczeg\u00f3lne klasy. Powstanie sprzeczno\u015bci klasowych wymaga ju\u017c nowej organizacji dla nier\u00f3wnego ekonomicznie spo\u0142ecze\u0144stwa i t\u0105 now\u0105 organizacj\u0105 staje si\u0119 pa\u0144stwo i w\u0142adza pa\u0144stwowa. W miejsce wzajemnych wi\u0119zi krwi wchodzi wi\u0119\u017a terytorialna, powstaj\u0105 odr\u0119bne grupy rz\u0105dz\u0105cych.<\/p>\n

W XX w. powsta\u0142y bardzo zindywidualizowane teorie g\u0142\u00f3wnie o charakterze socjologicznym i psychologicznym opieraj\u0105ce si\u0119 na pewnych pomys\u0142ach i spekulacjach. Do socjologicznych<\/strong> teorii nale\u017cy przede wszystkim zaliczy\u0107 solidarystyczna teori\u0119<\/strong> Leona Duguit\u2019a, kt\u00f3ry genez\u0119 pa\u0144stwa wywodzi ze spo\u0142ecznych podzia\u0142\u00f3w pracy, kt\u00f3re w pewnym momencie wytworzy\u0142y te\u017c podzia\u0142 na rz\u0105dz\u0105cych i rz\u0105dzonych. Jego teza by\u0142a inspirowana przez klasyka socjologii francuskiej Durkheim\u2019a. Wariantem teorii socjologicznej by\u0142a te\u017c wcze\u015bniejsza teoria organiczna<\/strong>, kt\u00f3ra proponuje przenoszenie z biologii poj\u0119\u0107 organicznych do badania zjawiska pa\u0144stwa i spo\u0142ecze\u0144stwa. Wed\u0142ug teorii organicznej poszczeg\u00f3lne grupy spo\u0142eczne maj\u0105 spe\u0142nia\u0107 rol\u0119 podobn\u0105 jak\u0105 spe\u0142niaj\u0105 organy w organizmach biologicznych. Pa\u0144stwo jest jednym z takich koniecznych organ\u00f3w spo\u0142ecznych. Teori\u0119 t\u0105 g\u0142osili H. Spencer, A. Comte i O. Gierke.<\/p>\n

Powstawa\u0142y tak\u017ce r\u00f3\u017cne teorie psychologiczne<\/strong> m.in. L. Petra\u017cyckiego \u2192 usi\u0142owa\u0142y wyja\u015bni\u0107 pochodzenie w\u0142adzy pa\u0144stwowej rodzajem prze\u017cy\u0107 psychicznych, kt\u00f3rych wynikiem\u00a0 mia\u0142a by\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 konieczno\u015bci zachowania si\u0119 przez cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa w okre\u015blony spos\u00f3b.<\/p>\n

Bardzo wyra\u017anie w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105 wyprowadza z uznania przez spo\u0142ecze\u0144stwo socjolog niemiecki Max Weber. By\u0142 tw\u00f3rc\u0105 teorii akceptacji<\/strong> i usi\u0142owa\u0142 wyja\u015bni\u0107 powstanie w\u0142adzy pa\u0144stwowej odpowiednimi motywami akceptowania jej przez spo\u0142ecze\u0144stwo. Wyr\u00f3\u017cni\u0142 trzy zasadnicze motywy akceptacji<\/strong> w\u0142adzy przez spo\u0142ecze\u0144stwo: charyzmatyczny, tradycjonalistyczny i racjonalistyczny<\/strong>.<\/p>\n

Najstarszy motyw charyzmatycznym \u2192 spo\u0142ecze\u0144stwo uznawa\u0142o w\u0142adz\u0119 ze wzgl\u0119du na przypisywanie w\u0142adcom cech nadprzyrodzonych;<\/p>\n

Motyw tradycjonalistyczny \u2192 akceptacja rz\u0105dz\u0105cych, gdy\u017c przemawia\u0142y za nimi przesz\u0142o\u015b\u0107 i tradycja;<\/p>\n

Najm\u0142odsze motywy racjonalistycznye \u2192 akceptacja oparta o argumenty rozumowe.<\/p>\n

Trwa\u0142e elementy pa\u0144stwa:<\/strong><\/p>\n

1. Jest to ci\u0105gle organizacja przymusowa.<\/p>\n

Monopol pa\u0144stwa na stosowanie przymusu. W pa\u0144stwach wsp\u00f3\u0142czesnych, praworz\u0105dnych jest to zawsze przymus legalny, stosowany na podstawie i ramach prawa. Jest rzecz\u0105 charakterystyczn\u0105 dla pa\u0144stw wsp\u00f3\u0142czesnych w zwi\u0105zku z przymusem stosowanym wewn\u0105trz pa\u0144stwa istnienie r\u00f3\u017cnych organ\u00f3w wykonawczych pa\u0144stwa (policja, wi\u0119ziennictwo), pomocniczych mog\u0105cych stosowa\u0107 si\u0142\u0119. W zwi\u0105zku ze stosowaniem si\u0142y w stosunkach zewn\u0119trznych z innymi pa\u0144stwami istnienie armii. Stosowanie si\u0142y czy to na zewn\u0105trz czy wewn\u0105trz w pa\u0144stwie wsp\u00f3\u0142czesnym, demokratycznym jest \u015brodkiem ostatecznym.<\/p>\n

2. Jest jedyn\u0105 organizacj\u0105 globaln\u0105, w kt\u00f3rej obowi\u0105zuje powszechny system norm, czyli prawo.<\/p>\n

Pa\u0144stwo ma wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 na tworzenie prawa i stoi na stra\u017cy jego przestrzegania.<\/p>\n

KULTURA PRAWNA<\/strong> \u2013 zesp\u00f3\u0142 trwa\u0142ych cech system\u00f3w prawnych charakteryzuj\u0105cych okre\u015blone miejsce i czas ich powstawania.<\/p>\n

Polska kultura prawna mie\u015bci si\u0119 w europejskiej kontynentalnej kulturze prawnej nawi\u0105zuj\u0105cej historycznie do prawa rzymskiego. Jej istotn\u0105 cecha jest to, \u017ce obowi\u0105zuje prawo stanowione.<\/p>\n

W kulturze europejskiej coraz cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 procesy zar\u00f3wno regionalizacji jak i globalizacji prze\u0142amuj\u0105ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy systemami prawnymi poszczeg\u00f3lnych region\u00f3w \u015bwiata. Granice wzajemnego przenikania si\u0119 dotycz\u0105 sfery globalnej. Ten wsp\u00f3\u0142czesny proces polega mimo istnienia nadal pluralizmu narodowych kultur prawnych\u00a0 swoistym stopniowym umi\u0119dzynaradawianiu warto\u015bci i zasad prawa. Ten zarazem regionalny jak i globalny proces powoduje wzajemne przenikanie kultur prawnych (w skali globalnej i regionalnej).<\/p>\n

NAUKA O PRAWIE<\/h1>\n

O POJMOWANIU PRAWA<\/strong><\/p>\n

1. R\u00f3\u017cne znaczenie terminu i poj\u0119cia prawo w j\u0119z. polskim<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

TERMIN<\/strong> (w j\u0119z. nauki) – dany wyraz np. prawo lub po\u0142\u0105czenie dwuwyrazowe np. prawo podmiotowe o specjalnie, konwencjonalnie ustalonym znaczeniu.<\/p>\n

Poj\u0119cie – my\u015blowe odzwierciedlenie w postaci ca\u0142o\u015bciowej nazwy istotnych cech, my\u015blowy odpowiednik nazwy.<\/p>\n

PRAWO<\/strong><\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 og\u00f3\u0142 norm post\u0119powania stanowionych i uznanych przez pa\u0144stwo<\/p>\n

–\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 cz\u0119\u015b\u0107 norm lub jedna norma, kt\u00f3ra mie\u015bci si\u0119 w jednym akcie normatywnym, kt\u00f3ry te\u017c jest prawem<\/p>\n

Uprawnienia jednostki to prawo podmiotowe.<\/p>\n

Cz\u0142owiek wobec zjawisk go otaczaj\u0105cych przyjmuje postaw\u0119<\/p>\n

a) poznawcz\u0105 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u2192\u00a0 prawa empiryczne<\/p>\n

b) warto\u015bciuj\u0105c\u0105 \u00a0\u2192\u00a0 prawa jurydyczne<\/p>\n

2. Geneza i spo\u0142eczna istota prawa w znaczeniu jurydycznym<\/span><\/strong><\/p>\n

Odrzucamy tez\u0119 i zasad\u0119 ubi societas ibi ius<\/em> (\u201eGdzie spo\u0142ecze\u0144stwo tam prawo\u201d).<\/p>\n

Staniemy na stanowisku ewolucyjnej genezy prawa<\/strong>.<\/p>\n

Prawo, jako zesp\u00f3\u0142 regu\u0142 post\u0119powania doprecyzowanych i z regu\u0142y ju\u017c pisanych, gwarantowanych i zorganizowanych przez pa\u0144stwo, powstaje wraz z rozpadem ustroj\u00f3w rodowo \u2013 plemiennych i powstaniem pa\u0144stwa i jego wyodr\u0119bnionego od reszty spo\u0142ecze\u0144stwa aparatu.<\/p>\n

Poszczeg\u00f3lni cz\u0142onkowie spo\u0142ecze\u0144stwa w swoim czasie nie s\u0105 r\u00f3wni wobec norm przez w\u0142adz\u0119 stanowionych. Wyra\u017anie wyst\u0119puje zjawisko prawa nier\u00f3wnego natomiast zasada r\u00f3wno\u015bci wobec prawa<\/strong> rodzi si\u0119 stopniowo od ko\u0144ca XVIII w. [Rewolucja Francuska] ale dopiero XIX i XX w. coraz pe\u0142niej j\u0105 realizuj\u0105 zar\u00f3wno w sferze prywatnej jak i publicznej.<\/p>\n

Prawo jest \u2018nosicielem\u2019 warto\u015bci i pe\u0142ni wobec nich funkcj\u0119 ochron\u0105 \u2192 wyra\u017ca to konstytucja, ustawowe przepisy prawne zawarte w aktach prawnych poszczeg\u00f3lnych ga\u0142\u0119zi prawa [np. prawo karne chroni warto\u015bci \u017cycia, zdrowia],\u00a0 poszczeg\u00f3lne instytucje zwi\u0105zane z prawem, z danymi jego ga\u0142\u0119ziami.<\/p>\n

INSTYTUCJA PRAWNA<\/strong> to zesp\u00f3\u0142 przepis\u00f3w prawnych, kt\u00f3re realizuj\u0105 donios\u0142e stosunki spo\u0142eczne w ramach danych ga\u0142\u0119zi prawa [np. ma\u0142\u017ce\u0144stwo w prawie rodzinnym, w\u0142asno\u015b\u0107 w prawie cywilnym, wyw\u0142aszczenie w prawie administracyjnym]<\/p>\n

Co do istoty prawa<\/strong> powsta\u0142o od wiek\u00f3w wiele spornych pogl\u0105d\u00f3w i doktryn. We wst\u0119pie do prawoznawstwa skupiamy si\u0119 na istocie prawa obowi\u0105zuj\u0105cego, jako zespo\u0142u norm post\u0119powania o okre\u015blonych cechach i tworzonego przez poszczeg\u00f3lne pa\u0144stwa.<\/p>\n

! Ca\u0142okszta\u0142t prawa obowi\u0105zuj\u0105cego w danym pa\u0144stwie to prawo przedmiotowe !<\/p>\n

3. Og\u00f3lna definicja prawa w znaczeniu prawa przedmiotowego stanowionego przez dane pa\u0144stwo<\/span><\/strong><\/p>\n

\u2192 posta\u0107 prawa najbardziej sprawdzalna \u2192 prawo pochodzi od jednego pa\u0144stwa, jednej w\u0142adzy pa\u0144stwowej i obowi\u0105zuj\u0105ce w danym czasie i miejscu na terytorium danego pa\u0144stwa. Tylko prawo tak pojmowane da si\u0119 wzgl\u0119dnie jednoznacznie okre\u015bli\u0107.<\/p>\n

Przyjmujemy tez\u0119, \u017ce nie istnieje prawo w og\u00f3le, prawo rzeczywiste. Istnieje, a \u015bci\u015blej obowi\u0105zuje tylko prawo danego pa\u0144stwa w danym miejscu i w danym czasie ze wzgl\u0119du na cech\u0119 suwerenno\u015bci pa\u0144stwa.<\/p>\n

NORMY SPO\u0141ECZNE <\/strong>– normy post\u0119powania obejmuj\u0105ce stosunki mi\u0119dzy okre\u015blonymi podmiotami.<\/p>\n

NORMAMI PRAWNYMI<\/strong> zawartymi w przepisach prawnych s\u0105 tylko te normy, kt\u00f3re powstaj\u0105 w wyniku prawotw\u00f3rczej dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa, kt\u00f3re dzi\u0119ki tej dzia\u0142alno\u015bci uzyskuj\u0105 moc obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w pa\u0144stwie. [tworzenie + nadawanie mocy]<\/p>\n

Moc obowi\u0105zywania mo\u017ce pa\u0144stwo nada\u0107 swoim normom na dwiema drogami: stanowienia lub uznania.<\/p>\n

STANOWIENIE [wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie przewa\u017caj\u0105ce]<\/strong> jest czynno\u015bci\u0105 konwencjonaln\u0105 kompetentnego organu pa\u0144stwa\u00a0 poprzez kt\u00f3r\u0105 organ \u00f3w \u017c\u0105da aby normy o ukszta\u0142towanej przez niego tre\u015bci by\u0142y realizowane. Stanowienie jest wi\u0119c aktem kreuj\u0105cym norm\u0119 prawn\u0105. [przyk\u0142ad: stanowienie ustawy przez parlament]<\/p>\n

UZNANIE<\/strong> normy zwyczajowej za prawnie obowi\u0105zuj\u0105ca nie jest czynno\u015bci\u0105 kreuj\u0105c\u0105, a jedynie czynno\u015bci\u0105 poprzez kt\u00f3r\u0105 norma ta zostaje w\u0142\u0105czona do systemu obowi\u0105zuj\u0105cych norm prawnych wi\u0119c uznanie ma wi\u0119c charakter precedensu potwierdzaj\u0105cego. [np decyzja odpowiedniego organu pa\u0144stwa, przyk\u0142adowo s\u0105du, uznaj\u0105ca dotychczasow\u0105 funkcjonuj\u0105c\u0105 norm\u0119 zwyczajow\u0105 w jakiej\u015b dziedzinie za prawnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105]<\/p>\n

R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy stanowieniem, a uznaniem<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1. Kto prawo stanowi lub uznaje i w jaki spos\u00f3b ?<\/span><\/em><\/p>\n

Akt stanowienia wyznacza sam\u0105 tre\u015b\u0107 normy<\/p>\n

Akt uznania w przeciwie\u0144stwie do aktu stanowienia nie wyznacza nie kreuje tre\u015bci normy i zasad post\u0119powania w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach. Pa\u0144stwo nadaje w drodze uznania tre\u015bci normy ju\u017c istniej\u0105cej moc sankcji.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

RECEPCJA<\/strong> [szczeg\u00f3lna forma uznania]<\/strong> – gdy pa\u0144stwo nie maj\u0105c w\u0142asnych norm przejmuje cudze normy, w\u0142\u0105czaj\u0105c je do w\u0142asnego systemu prawnego na czas okre\u015blony b\u0105d\u017a nieokre\u015blony.<\/p>\n

[np. 1) Polska w chwili odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci nie mia\u0142a norm prawa morskiego, przyj\u0119\u0142a wi\u0119c czasowo normy niemieckiego prawa morskiego; 2) wielka recepcja prawa rzymskiego, jego element\u00f3w w Europie, zw\u0142aszcza w Niemczech ju\u017c w ko\u0144cu XV w.; 3) w czasach wsp\u00f3\u0142czesnych najbardziej znamienna by\u0142a recepcja niemieckiego prawa karnego prze system prawny japo\u0144ski]<\/p>\n

2 Ze wzgl\u0119du na adresata<\/span><\/em><\/p>\n

Dla prawnika norma post\u0119powania to norma zawieraj\u0105ca wz\u00f3r post\u0119powania dla okre\u015blonego adresata \u2013kto, w jakich warunkach, jak powinien si\u0119 zachowa\u0107 (i co si\u0119 dzieje w przypadku nie wykonania zakazu lub nakazu podanego w sposobie dzia\u0142ania).<\/p>\n

NORMY PRAWNE<\/strong> reguluj\u0105 zachowania potencjalne, przysz\u0142e, maj\u0105 charakter prospektywny .To takie normy czyli regu\u0142y post\u0119powania, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na adresata tych norm maj\u0105 charakter generalny, a nie indywidualny a ze wzgl\u0119du na zachowania si\u0119 maj\u0105 charakter abstrakcyjny, a nie konkretny.<\/p>\n

Generalny charakter norm prawnych<\/strong> oznacza, \u017ce adresat jest sformu\u0142owany generalnie (rodzajowo), a nie indywidualnie \u2192 norma jest adresowana do du\u017cej z regu\u0142y nieokre\u015blonej ilo\u015bci adresat\u00f3w [np. Kodeks Drogowy zwraca si\u0119 do ka\u017cdego u\u017cytkownika drogi lub kierowc\u00f3w pojazd\u00f3w]<\/p>\n

Dopiero wyrok s\u0105dowy czy jak\u0105\u015b decyzja lub orzeczenie na podstawie tych norm generalnych i abstrakcyjnych formu\u0142uje indywidualnego adresata, indywidualn\u0105 decyzj\u0119.<\/p>\n

Abstrakcyjny charakter norm prawnych<\/strong> oznacza, \u017ce norma zakazuje lub nakazuje adresatowi generalnemu zachowania si\u0119 rodzajowego, a wi\u0119c zachowania si\u0119 w okre\u015blony spos\u00f3b tzn. ilekro\u0107 zajd\u0105 okoliczno\u015bci danego rodzaju \u2192 reguluje wi\u0119c zachowania powtarzalne. Przeciwie\u0144stwo normy abstrakcyjnej, norma konkretna, wskazuje adresatowi okre\u015blonemu indywidualnie jednorazowe zachowanie si\u0119 czyli podj\u0119cie czynu konkretnego dokonanego w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach, czynu niepowtarzalnego.<\/p>\n

Z regu\u0142y norma generalna ma wielu adresat\u00f3w ale mog\u0105 zachodzi\u0107 wyj\u0105tki.<\/p>\n

3. Zabezpieczenie i realizacja norm prawnych<\/span><\/em><\/p>\n

Normami prawnymi s\u0105 tylko te normy, kt\u00f3rych realizacja zabezpieczona jest przez pa\u0144stwo zagro\u017ceniem u\u017cycia przymusu. [wyj\u0105tkami (potwierdzaj\u0105cymi regu\u0142\u0119 J) s\u0105 leges imperfectae<\/em>c \u2192 normy i przepisy niedoskona\u0142e, za kt\u00f3rymi nie stoj\u0105 \u017cadne sankcje pa\u0144stwa.]<\/p>\n

Norma prawna jest zrealizowana w\u00f3wczas kiedy adresat swym zachowaniem spowoduje powstanie stanu rzeczy wyznaczonego przez dyspozycj\u0119 normy prawnej.<\/p>\n

Je\u017celi przymus w stosunku do adresata normy prawnej polega na przewidzianej przez norm\u0119 prawn\u0105 dolegliwo\u015bci w wypadku niezrealizowania normy, mamy do czynienia z sankcj\u0105 prawn\u0105 za przekroczenie normy prawnej<\/strong>. Sankcja prawna, w przeciwie\u0144stwie do sankcji innych norm spo\u0142ecznych, jest skoncentrowana wy\u0142\u0105cznie w organach pa\u0144stwowych, tylko one mog\u0105 j\u0105 realizowa\u0107 \u2192 jest to sankcja zinstytucjonalizowana.<\/p>\n

Sankcje za inne normy spo\u0142eczne, kt\u00f3re nie s\u0105 wymierzane przez organy pa\u0144stwowe s\u0105 tzw. sankcjami rozsianymi [<\/strong>np. grupa spo\u0142eczna bojkotuje osob\u0119 przekraczaj\u0105c\u0105 normy moralne]<\/p>\n

Wniosek:<\/span><\/p>\n

Prawo jest to og\u00f3\u0142 norm post\u0119powania ustanowionych lub uznanych przez pa\u0144stwo, o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, kt\u00f3rych realizowanie zabezpieczone jest zagro\u017ceniem u\u017cycia przymusu przez pa\u0144stwo. <\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Ograniczenia:<\/span><\/p>\n

a) w prawie stanowionym mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce zawarte czasem nieliczne normy nie zawieraj\u0105ce zagro\u017cenia u\u017cycia przymusu -leges imperfectae [np. w polskim prawie rodzinnym istnieje norma nakazuj\u0105ca ma\u0142\u017conkom dochowanie wierno\u015bci]<\/p>\n

b) chocia\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 norm prawa przedmiotowego jest sformu\u0142owana w postaci norm o charakter generalnym i abstrakcyjnym to mog\u0105 zdarzy\u0107 si\u0119 wyj\u0105tki, przepisy mog\u0105 czasem formu\u0142owa\u0107 normy, kt\u00f3re tylko z punktu widzenia okre\u015blenia adresata b\u0119d\u0105 mia\u0142y charakter generalny natomiast z punktu widzenia sposobu, obowi\u0105zku zachowania si\u0119 b\u0119d\u0105 mia\u0142y charakter konkretny.<\/p>\n

Te ograniczenia definicji nie maj\u0105 znaczenia dla jej okre\u015blonej warto\u015bci poznawczej. Istotniejsze znaczenie ograniczaj\u0105ce podan\u0105 definicj\u0119 og\u00f3ln\u0105 prawa maj\u0105 dwa inne fakty \u015bwiadome i nie za\u0142o\u017cone czyli konstruowane:<\/p>\n

1.) Prawo rozumiemy nie tylko jako fakt j\u0119zykowy i normatywny, jako zesp\u00f3\u0142 wypowiedzi j\u0119zykowych dotycz\u0105cy norm post\u0119powania o okre\u015blonych cechach -ale tylko takie uj\u0119cie prawa traktuj\u0105ce je jako normy pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 prawo od innych norm spo\u0142ecznych.<\/p>\n

2.) Nie ma prawa w og\u00f3le a tylko prawo okre\u015blonego pa\u0144stwa. Definicja powy\u017csza ta przy tym za\u0142o\u017ceniu, \u017ce jest tylko prawo okre\u015blonego pa\u0144stwa nie obejmuje wobec tego mi\u0119dzynarodowego prawa publicznego dlatego, \u017ce to prawo nie mo\u017ce by\u0107 ustanawiane przez jedn\u0105 w\u0142adz\u0119 pa\u0144stwow\u0105 przez jedna pa\u0144stwo, powstaje natomiast w wyniku um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, \u015bci\u015blej mi\u0119dzypa\u0144stwowych.<\/p>\n

Mi\u0119dzynarodowe prawo publiczne zwane te\u017c Prawem Narod\u00f3w stanowi odr\u0119bne prawo. \u0179r\u00f3d\u0142em mi\u0119dzynarodowego prawa publicznego nie jest wola jednego pa\u0144stwa lecz wola wielu pa\u0144stw.<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Mi\u0119dzynarodowe prawo publiczne (nie mie\u015bci si\u0119 w powy\u017cszej definicji prawa) to ca\u0142okszta\u0142t norm reguluj\u0105cych stosunki mi\u0119dzy pa\u0144stwami w zakresie ich wzajemnych praw i obowi\u0105zk\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

NORMY PRAWNE, A INNE NORMY SPO\u0141ECZNE<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

1. Teza g\u0142\u00f3wna i zakres rozwa\u017ca\u0144<\/span><\/strong><\/p>\n

TEZA: Normy prawne nie s\u0105 jedynymi normami obowi\u0105zuj\u0105cymi i funkcjonuj\u0105cymi w spo\u0142ecze\u0144stwach zorganizowanych pa\u0144stwowo.<\/p>\n

Ka\u017cda norma obowi\u0105zuj\u0105ca ma wymiar czasowy swojego obowi\u0105zywania – istnieje moment czasowy od kt\u00f3rego dana norma staje si\u0119 elementem danego systemu prawnego (normatywnego).<\/p>\n

Trzy systemy obok prawa najbardziej rozpowszechnione:<\/span><\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Systemy norm statutowych<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Systemy norm obyczajowych<\/p>\n

3.)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Systemy norm moralnych<\/p>\n

2. Normy statutowe, a normy prawne.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

NORMY STATUTOWE<\/strong> to normy organizacji spo\u0142ecznych pojmowanych sensu largo, dzia\u0142aj\u0105cych w danym spo\u0142ecze\u0144stwie na terytorium danego pa\u0144stwa. Zawarte s\u0105 w statutach organizacji, powstaj\u0105 w wyniku ich dzia\u0142ania, a nie wyniku dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa. Adresowane s\u0105 tylko do cz\u0142onk\u00f3w i organ\u00f3w danej organizacji i nie obowi\u0105zuj\u0105 powszechnie jak normy prawa. Posiadaj\u0105 w\u0142asne sankcje daleko skromniejsze ni\u017c sankcje zawarte w normach prawnych. Musz\u0105 by\u0107 zgodne z prawem danego pa\u0144stwa na terytorium, kt\u00f3rego organizacja dzia\u0142a. Normy statutowe oraz ich dyspozycje maj\u0105 zasi\u0119g ograniczony.<\/p>\n

[Do organizacji dzia\u0142aj\u0105cych na podstawie statut\u00f3w nale\u017c\u0105 partie polityczne<\/strong>, zwi\u0105zki zawodowe, zrzeszenia pracodawc\u00f3w, liczne stowarzyszenia]<\/p>\n

3. Normy obyczajowe, a normy prawne.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Normy moralnych s\u0142u\u017c\u0105 do warto\u015bciowania zachowa\u0144 ludzi z punktu widzenia dobra i z\u0142a jako poj\u0119\u0107 antynomicznych.<\/p>\n

Normy prawne s\u0142u\u017c\u0105 do oceny zachowa\u0144 pod wzgl\u0119dem ich legalno\u015bci lub nielegalno\u015bci.<\/p>\n

NORMY OBYCZAJOWE<\/strong> s\u0105 regu\u0142ami post\u0119powania, kt\u00f3re kszta\u0142tuj\u0105 si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci ludzi pod wp\u0142ywem nawyk\u00f3w, w rezultacie wielokrotnie powtarzaj\u0105cych si\u0119 zachowa\u0144. Odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 przede wszystkim do pewnych uznanych warto\u015bci spo\u0142ecznych. Uzasadnieniem ich staje si\u0119 cz\u0119sto tradycja. Nierzadko maj\u0105 zasi\u0119g lokalny. Na ich stra\u017cy stoi opinia publiczna danego \u015brodowiska [sankcja rozsiana].<\/p>\n

Obyczaj to forma zachowania powszechnie przyj\u0119ta w danej zbiorowo\u015bci spo\u0142ecznej oparta g\u0142\u00f3wnie o uznawan\u0105 w tej zbiorowo\u015bci tradycj\u0119.<\/p>\n

Naruszenie obyczaju powoduje zazwyczaj reakcj\u0119 ze strony grupy dany obyczaj akceptuj\u0105cej.<\/p>\n

Obyczaje ulegaj\u0105 zmianom bardzo wolno.<\/p>\n

Obyczajowo\u015b\u0107 mo\u017ce mie\u0107 zabarwienie tradycyjno \u2013 historyczne np. obyczajowo\u015b\u0107 staropolska lub wsp\u00f3\u0142czesne.<\/p>\n

W j\u0119zyku polskim obok terminu \u201eobyczaj\u201d funkcjonuje termin \u201ezwyczaj\u201d, kt\u00f3re bardzo ci\u0119\u017cko jest rozdzieli\u0107.<\/p>\n

Podobna sytuacja ma miejsce w dotychczasowej praktyce stosowania polskiego prawa. Cz\u0119\u015b\u0107 orzecznictwa s\u0105dowego uznaje te terminy za synonimy, a cz\u0119\u015b\u0107 znaczenie ich r\u00f3\u017cnicuj\u0105.<\/p>\n

4. Normy moralne a normy prawne.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Normy moralne \u2013najbardziej donios\u0142e w\u015br\u00f3d innych norm funkcjonuj\u0105cych obok prawa.<\/p>\n

MORALNO\u015a\u0106<\/strong> to ca\u0142okszta\u0142t funkcjonuj\u0105cych w spo\u0142ecze\u0144stwie norm post\u0119powania, zasad, wed\u0142ug kt\u00f3rych pewne czyny ludzi oceniane s\u0105 jako dobre, s\u0142uszne zas\u0142uguj\u0105ce na pochwa\u0142\u0119 inne za\u015b oceniane s\u0105 jako nies\u0142uszne, z\u0142e nie zas\u0142uguj\u0105ce na pochwa\u0142\u0119 wr\u0119cz niedopuszczalne, wi\u0119c zas\u0142uguj\u0105ce na pot\u0119pienie i nagan\u0119.<\/p>\n

Historia moralno\u015bci pokazuje, \u017ce tre\u015bci moralne s\u0105 zmienne. Obok tre\u015bci zmiennych w moralno\u015bci spotykamy jednak cz\u0119sto tre\u015bci trwa\u0142e, kt\u00f3re opieraj\u0105 si\u0119 up\u0142ywowi czasu. W ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie tego samego miejsca i czasu kszta\u0142tuje si\u0119 pewien zesp\u00f3\u0142 norm moralny wsp\u00f3lny dla wszystkich\u00a0 jego cz\u0142onk\u00f3w \u2013s\u0105 to tzw. elementarne normy moralne danego spo\u0142ecze\u0144stwa<\/strong>. Te kwestie badaj\u0105 nauki o moralno\u015bci.<\/p>\n

W Polsce najwybitniejszym badaczem moralno\u015bci by\u0142a prof. Maria Ossowska<\/strong>, uczennica Tadeusza Kotarbi\u0144skiego<\/strong>, jej g\u0142\u00f3wne dzie\u0142o to \u201ePodstawy nauki o moralno\u015bci\u201d<\/strong> wydane tu\u017c po II Wojnie \u015awiatowej.<\/p>\n

Je\u017celi m\u00f3wimy o tw\u00f3rcach koncepcji moralno\u015bci w Polsce to najoryginalniejsz\u0105, w\u0142asn\u0105, niezale\u017cn\u0105 koncepcj\u0119 tzw. etyki niezale\u017cnej stworzy\u0142 prof. Tadeusz Kotarbi\u0144ski, wybitny filozof, logik i prakseolog. (\u201eMedytacje o \u017cyciu godziwym\u201d). <\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

R\u00f3\u017cnice miedzy normami moralnymi, a prawnymi:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Prawo stanowione przez pa\u0144stwo mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 jedynie w spo\u0142ecze\u0144stwach zorganizowanych w pa\u0144stwo natomiast moralno\u015b\u0107 w postaci zal\u0105\u017ckowej lub nieco rozwini\u0119tej wyst\u0119powa\u0142a w ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie nawet w okresie przedpa\u0144stwowym. <\/span><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142czesne normy moralne i oceny le\u017c\u0105ce u ich podstaw powstaj\u0105 w trudnej, zmiennej, codziennej praktyce \u017cyciowej, nie s\u0105 stanowione przez \u017cadne organy czy podmioty. Zasadniczo jednak podstawowe, elementarne normy moralne, te najbardziej trwa\u0142e, s\u0105 z regu\u0142y pewnym dziedzictwem duchowym epok wcze\u015bniejszych z regu\u0142y pogl\u0105d\u00f3w moralnych prominenci religijnej.<\/p>\n

Religijne systemy moralne opieraj\u0105 si\u0119 na koncepcjach wizji jaki\u015b \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia podczas gdy \u015bwieckie systemy moralne odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 przede wszystkim do okre\u015blonych koncepcji jako\u015bci \u017cycia. Traktowane s\u0105 racjonalne podczas gdy systemy religijnej moralno\u015bci za \u017ar\u00f3d\u0142a uznaj\u0105 istot\u0119 najwy\u017csz\u0105, pojmuj\u0105 moralno\u015b\u0107 z regu\u0142y w spos\u00f3b absolutny. Natomiast moralno\u015b\u0107 \u015bwiecka dostrzega swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w czynnikach wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego pojmowanych w zasadzie utylitarnie.<\/p>\n

Dalsza r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy normami moralnymi i prawnymi dotyczy nie tylko sposobu ich tworzenia, ale sposobu ich realizacji zw\u0142aszcza rodzaju sankcji<\/strong><\/span>. Na stra\u017cy przestrzegania prawa sta\u0142o pa\u0144stwo dysponuj\u0105ce r\u00f3\u017cnymi \u015brodkami przymusu. Sankcja prawna<\/strong> ma wi\u0119c zawsze charakter zewn\u0119trzny.<\/p>\n

Sankcja moralna<\/strong> w zale\u017cno\u015bci od rodzaju norm mo\u017ce mie\u0107 charakter zar\u00f3wno zewn\u0119trzny jak i wewn\u0119trzny. Przestrzeganie norm moralnych wyp\u0142ywa z regu\u0142y z przekonania o ich s\u0142uszno\u015bci. Sankcje zewn\u0119trzne<\/strong> reguluj\u0105 zachowania zewn\u0119trzne, zachowania daj\u0105ce si\u0119 zaobserwowa\u0107 \u2192 na stra\u017cy tych norm stoi opinia danego \u015brodowiska pot\u0119piaj\u0105ca osoby naruszaj\u0105ce dane normy moralne [sankcja rozsiana]. Inaczej przedstawia si\u0119 sankcja moralna wewn\u0119trzna<\/strong> \u2192 reguluje stosunek je\u017celi ja \u0142ami\u0119 norm\u0119 prawn\u0105 i tylko ja o tym wiem. Je\u017celi naruszam norm\u0119 moraln\u0105, kt\u00f3r\u0105 sam ceni\u0119 sankcja objawia si\u0119 w mojej \u015bwiadomo\u015bci w postaci tzw. wyrzut\u00f3w sumienia.<\/p>\n

SUMIENIE<\/strong> jest to pewna w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 psychiczna, \u015bci\u015blej zdolno\u015b\u0107 psychiczna pozwalaj\u0105ca ocenia\u0107 w\u0142asne post\u0119powanie jako zgodne lub nie zgodne z akceptowanymi normami etycznymi.<\/p>\n

Dalsze r\u00f3\u017cnice mo\u017cna dostrzec zar\u00f3wno w spojrzeniach ca\u0142o\u015bciowych na prawo i moralno\u015b\u0107 jako system jak i w spojrzeniach na sam przedmiot regulacji prawa i moralno\u015bci oraz na podmiot odpowiedzialno\u015bci prawnej i moralnej.<\/span><\/p>\n

Prawo<\/strong> stanowi zawsze jeden system okre\u015blony we wsp\u00f3\u0142czesnych pa\u0144stwach konstytucyjnie\u00a0 pochodz\u0105cy od jednego prawodawcy jakim jest dane pa\u0144stwo. Postuluje system sp\u00f3jny, niesprzeczny w miar\u0119 zupe\u0142ny.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o systemy moralne<\/strong> to w danym pa\u0144stwie mo\u017ce ich by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jeden i zale\u017cy to od rodzaju pa\u0144stwa jego charakteru i rodzaju spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re obejmuje, od narodu lub narod\u00f3w, kultury lub kultur.<\/p>\n

Spos\u00f3b formu\u0142owania norm moralnych i prawnych i moralnych <\/span>to kolejna r\u00f3\u017cnica<\/p>\n

Prawo<\/strong> ma charakter norm \u015bci\u015ble sformalizowanych, z regu\u0142y jest to pisany tekst j\u0119zykowy. Prawo tworzone jest przez kompetentne organy pa\u0144stwowe i przez \u015bci\u015ble okre\u015blone organy pa\u0144stwowe stosowane. Teksty prawne zawieraj\u0105 normy prawne wprost w nich zawarte lub daj\u0105ce si\u0119 z nich wydedukowa\u0107 (odkodowa\u0107).<\/p>\n

Moralno\u015b\u0107<\/strong> ma charakter ma\u0142o sformalizowany zawiera normy mniej sformalizowane i sprecyzowane ni\u017c normy prawne. Wyst\u0119puje najcz\u0119\u015bciej w postaci norm niepisanych chocia\u017c s\u0105 i wyj\u0105tki -istotne sformalizowane decyzje, zachodz\u0105 w\u00f3wczas gdy mamy do czynienia z systemami moralno\u015bci spisanych [np. Dekalog jest zbiorem nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w spisanych, najpierw dla judaizmu nast\u0119pnie chrze\u015bcija\u0144stwa, a niekt\u00f3re jego fragmenty poprzez judaizm i chrze\u015bcija\u0144stwo przesz\u0142y tak\u017ce do islamu]<\/p>\n

Stosunek prawa i moralno\u015bci do pa\u0144stwa<\/span><\/p>\n

Mi\u0119dzy pa\u0144stwem i prawem<\/strong> zachodzi pewien stosunek r\u00f3wnoleg\u0142o\u015bci. Pa\u0144stwo prawa w pa\u0144stwie nowo\u017cytnym i demokratycznym okre\u015bla\u00a0 z jednej strony tryb i kompetencje dzia\u0142ania swoich organ\u00f3w i z drugie strony okre\u015bla status obywateli ich uprawnienia i obowi\u0105zki, wzajemne relacje stosunk\u00f3w w pa\u0144stwie.<\/p>\n

Systemy moralne<\/strong> normatywne w pa\u0144stwach nowo\u017cytnych z regu\u0142y s\u0105 od pa\u0144stwa niezale\u017cne. Nie zachodzi wi\u0119c stosunek r\u00f3wnoleg\u0142o\u015bci pa\u0144stwa i norm moralnych. Generalnie nie ma te\u017c stosunku to\u017csamo\u015bci normy moralnej i norm prawnych pa\u0144stwa chocia\u017c zachodzi przenikanie moralno\u015bci do prawa i norm prawnych i odwrotnie.<\/p>\n

Inaczej bywa\u0142o w czasach staro\u017cytnych gdzie dominowa\u0142a z regu\u0142y to\u017csamo\u015b\u0107 tre\u015bci norm prawnych i moralnych. Takie sytuacje bywaj\u0105 i dzisiaj ale odnosz\u0105 si\u0119 do pa\u0144stw wyznaniowych islamu (np. Iran)<\/p>\n

Przedmiot regulacji norm prawnych i moralnych<\/span><\/p>\n

Przedmiotem regulacji norm prawnych<\/strong> s\u0105 przede wszystkim zachowania zewn\u0119trzne, dostrzegalne.<\/p>\n

Dla norm moralnych<\/strong> istotne jest zachowanie wewn\u0119trzne jak i zewn\u0119trzne.<\/p>\n

Podmiot to ten kt\u00f3ry odpowiada prawnie i moralnie.<\/p>\n

Odpowiedzialno\u015b\u0107 prawna<\/strong> jest bardziej precyzyjna i zr\u00f3\u017cnicowana ni\u017c odpowiedzialno\u015b\u0107 moralna. Istnieje kilka rodzaj\u00f3w odpowiedzialno\u015bci prawnej ze wzgl\u0119du np. na ga\u0142\u0105\u017a prawa (odpowiedzialno\u015b\u0107 karna i cywilna \u2013 najbardziej klasyczne rodzaje odpowiedzialno\u015bci). Prawo w przeciwie\u0144stwie do moralno\u015bci zna nie tylko odpowiedzialno\u015b\u0107 os\u00f3b fizycznych ale tak\u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 os\u00f3b prawnych.<\/p>\n

Odpowiedzialno\u015b\u0107 moralna<\/strong> jest zawsze odpowiedzialno\u015bci\u0105 osoby ludzkiej, a wi\u0119c w rozumieniu prawa osoby fizycznej.<\/p>\n

Cechy wsp\u00f3lne norm prawnych i moralnych<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1.) Wsp\u00f3lna niezale\u017cnie od rodzaju zachowa\u0144 cz\u0119\u015b\u0107 co do przedmiotu prawa i moralno\u015bci jest ta kt\u00f3ra dotyczy sfery ochrony \u017cycia. Oba te systemy normatywne godz\u0105 si\u0119 jednak cz\u0119sto na r\u00f3\u017cne wyj\u0105tki, dopuszczaj\u0105c np. sytuacje okre\u015blane jako sprawiedliwe [obrona konieczna, wojny, ryzyko \u015bmierci podczas eksperymentu, transplantacji itd]<\/p>\n

2.) Obydwa systemy maj\u0105 normatywny charakter. To powoduje pewn\u0105 jedno\u015b\u0107 terminologiczn\u0105 na poziomie podstawowym [np. norma prawna i moralna, system prawny i moralny, obowi\u0105zek prawy i moralny, odpowiedzialno\u015b\u0107 prawna i moralna itd.]<\/p>\n

3.) Poj\u0119cie odpowiedzialno\u015bci. Odpowiedzialno\u015b\u0107 prawna to obowi\u0105zek prawny odpowiadania za swoje czyny, a wi\u0119c ponoszenia za te czyny konsekwencji i analogicznie odpowiedzialno\u015b\u0107 moralna to obowi\u0105zek moralny odpowiadania za okre\u015blone zachowania obj\u0119te danymi normami moralnymi.<\/p>\n

4.) Zar\u00f3wno normy moralne jak i prawne reguluj\u0105 stosunki mi\u0119dzyludzkie. Z tym \u017ce normy moralne mog\u0105 regulowa\u0107 stosunek do samego siebie, a wi\u0119c regulacje moralne mog\u0105 mie\u0107 szerszy charakter. S\u0105 sfery zastosowania prawa i moralno\u015bci pokrywaj\u0105ce si\u0119 i nie pokrywaj\u0105ce si\u0119.<\/p>\n

Je\u017celi patrzymy na prawo i moralno\u015b\u0107 z punktu widzenia podmiot\u00f3w norm moralnych i prawnych dostrze\u017cemy tak\u017ce odmienno\u015b\u0107 podmiot\u00f3w ich tworzenia -inne s\u0105 ich \u017ar\u00f3d\u0142a. Prawo<\/strong> przedmiotowe jest stanowione przez pa\u0144stwo, kt\u00f3re zawsze jest tworem ludzkim. Normy moralne<\/strong> jak wynika z historycznego do\u015bwiadczenia s\u0105 traktowane zar\u00f3wno jako tw\u00f3r ludzki (w sensie spo\u0142eczno \u2013 kulturowym) lub jako tw\u00f3r ponadnaturalny (charyzmatyczny).<\/p>\n

Teza G.Jellinka: \u201ePrawo to minimum moralno\u015bci\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n

Teza ta ma jednak pewien mankament. Przyjmowa\u0142a zbyt uproszczone za\u0142o\u017cenie istnienia tylko jednego systemu moralnego, jednej moralno\u015bci.<\/p>\n

5. Normy moralne i inne normy spo\u0142eczne w uj\u0119ciu funkcjonalnym i strukturalnym.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Z punktu widzenia aspektu funkcjonalnego<\/strong> dostrzegamy, \u017ce wszystkie normy funkcjonuj\u0105ce w spo\u0142ecze\u0144stwie zorganizowanym w pa\u0144stwie spe\u0142niaj\u0105 w okre\u015blonym zakresie funkcje kontrolne.<\/p>\n

Za r\u00f3\u017cnymi normami spo\u0142ecznymi stoj\u0105 okre\u015blone si\u0142y zabezpieczaj\u0105ce ich realizacj\u0119 w postaci b\u0105d\u017a autorytetu, b\u0105d\u017a w dalszym ci\u0105gu najcz\u0119\u015bciej okre\u015blonego rodzaju szeroko rozumianego przymusu. Spo\u015br\u00f3d norm spo\u0142ecznych najdonio\u015blejsz\u0105 rol\u0119 w praktyce spe\u0142niaj\u0105 normy prawne, poniewa\u017c ich zasi\u0119g podmiotowy jest najszerszy i najpowszechniejszy w danym spo\u0142ecze\u0144stwie. T\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 prawa podkre\u015bla\u0142 metaforycznie Leon Petra\u017cycki \u201eMoralno\u015b\u0107 jest jak szampan a prawo jak woda.<\/em>\u201d<\/strong><\/p>\n

Z punktu widzenia funkcjonalnego inne ni\u017c prawo normy spo\u0142eczne dzia\u0142aj\u0105ce w ramach spo\u0142ecze\u0144stwa i funkcji kontrolnych, mog\u0105 spe\u0142nia\u0107 trzy mo\u017cliwe funkcje w stosunku do prawa:<\/p>\n

1.) mog\u0105 wspiera\u0107, wzmacnia\u0107 system prawny czasem nawet go uzupe\u0142nia\u0107 traktuj\u0105c \u2192 relacja optymalna z punktu widzenia prawodawcy,<\/p>\n

2.) mog\u0105\u00a0 w niekt\u00f3rych obszarach regulacji konkurowa\u0107 z\u00a0 normatywnym systemem prawnym \u2192 taka sytuacja \u2013o \u00a0ile jest to konkurencja uczciwa, nie os\u0142abiaj\u0105ca systemu prawnego \u2013nie jest w stosunku do niego dysfunkcjonalna; mo\u017ce by\u0107 jeszcze graniczn\u0105 sytuacj\u0105 dodatni\u0105 stanowi\u0105c\u0105 w istocie odmian\u0119 wariantu pierwszego<\/p>\n

3.) inne normy spo\u0142eczne mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 zdecydowanie os\u0142abiaj\u0105co na system prawny w skrajnym przypadku mog\u0105 przyjmowa\u0107 posta\u0107 zwalczaj\u0105c\u0105 ten system prawny \u2192 staj\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas dysfunkcjonalne w stosunku do niego<\/p>\n

Uj\u0119cie strukturalne<\/strong>, a \u015bci\u015blej pojmowanie relacji prawa do innych norm spo\u0142ecznych za punktu widzenia zale\u017cno\u015bci wyznaczonych przez wy\u0142\u0105czne lub wsp\u00f3lne obszary regulacji prawa lub innych norm. Z tego punktu widzenia mog\u0105 zachodzi\u0107 2 typy zale\u017cno\u015bci.<\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 regulacji zachowa\u0144 adresat\u00f3w tylko przez normy prawne \u2192 normy prawne\u00a0 reguluj\u0105 wy\u0142\u0105cznie stosunki nie regulowane innymi normami<\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wsp\u00f3lno\u015b\u0107 regulacji zachowa\u0144 adresat\u00f3w przez normy prawne i przez inne normy spo\u0142eczne\u00a0 \u2192 normy prawne reguluj\u0105 stosunki poddane regulacji tak\u017ce innych norm spo\u0142ecznych.<\/p>\n

W takiej regulacji wzorce zachowa\u0144 mog\u0105 by\u0107 klasyfikowane trojako:<\/p>\n

a) zbie\u017cno\u015b\u0107 wzorc\u00f3w zachowa\u0144<\/p>\n

b) niezgodno\u015b\u0107 wzorc\u00f3w zachowa\u0144 \u2192 \u00a0gdy prawo dane dzia\u0142ania traktuje jako dozwolone a inna norma spo\u0142eczna jako zakazane.[dozwolenie kontra zakaz] [aborcja]<\/p>\n

c) sprzeczno\u015b\u0107 wzorc\u00f3w zachowa\u0144 \u2192 gdy norma prawna nakazuje okre\u015blonego zachowania, a inna norma spo\u0142eczna go zakazuje. [nakaz kontra zakaz]<\/p>\n

NORMY PRAWNE, ZASADY PRAWA, PRZEPISY PRAWA<\/strong><\/p>\n

1. <\/strong>Pojmowanie normy prawnej.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Normy prawne s\u0105 zatem rodzajem norm post\u0119powania reguluj\u0105cych stosunki mi\u0119dzy podmiotami prawa.<\/p>\n

Z kolei normy post\u0119powania mo\u017cemy uzna\u0107 za odmian\u0119 jeszcze szerszej kategorii jak\u0105 s\u0105 normy spo\u0142eczne.<\/p>\n

Z punktu widzenia j\u0119zykowego normy prawne s\u0105 to wypowiedzi preferuj\u0105ce okre\u015blone wzorce zachowa\u0144 w stosunku do okre\u015blonego adresata lub okre\u015blonych okoliczno\u015bci.<\/p>\n

Normy prawne, a \u015bci\u015blej ich dyspozycje, zawieraj\u0105 albo nakazy, albo zakazy okre\u015blonych zachowa\u0144 albo okre\u015blaj\u0105 tylko regu\u0142y wskazuj\u0105ce jak nale\u017cy wykona\u0107 okre\u015blone dzia\u0142anie aby by\u0142o ono wa\u017cne jako czynno\u015b\u0107 prawna np. jak sporz\u0105dzi\u0107 testament.<\/p>\n

Nale\u017cy doda\u0107, \u017ce opr\u00f3cz zakaz\u00f3w i nakaz\u00f3w dyspozycja normy prawnej mo\u017ce wskazywa\u0107 zachowania dozwolone, czyli zawiera\u0107 dozwolenia<\/strong> \u2013w nauce prawa trwa sp\u00f3r co do ich istnienia. Jest jednak oczywiste, \u017ce dyspozycja normy prawnej mo\u017ce nie tylko zakaza\u0107 lub nakaza\u0107 ale mo\u017ce te\u017c uprawnia\u0107 do okre\u015blonych zachowa\u0144.<\/p>\n

Warto tak\u017ce pami\u0119ta\u0107 o zasadzie, \u017ce w pa\u0144stwie praworz\u0105dnym podmiotom prawa nie b\u0119d\u0105cymi organami w\u0142adzy publicznej dozwolone jest wszystko co nie jest prawnie nakazane lub zakazane. Jest to tzw. sfera prawnie indyferentna. Z tej zasady wyp\u0142ywaj\u0105 tzw. DOZWOLENIA S\u0141ABE<\/strong> czyli takie, kt\u00f3re nie wywo\u0142uj\u0105 skutk\u00f3w prawnych, ale<\/p>\n

Zasada ta nie odnosi si\u0119 do organ\u00f3w w\u0142adzy publicznej. Te organy mog\u0105 dzia\u0142a\u0107 wy\u0142\u0105cznie na podstawie i w zakresie prawa, czyli wed\u0142ug swoich prawnych kompetencji.<\/p>\n

Istnieje tak\u017ce tzw. DOZWOLENIE MOCNE<\/strong> [w prawie pozytywnym w szczeg\u00f3lno\u015bci w prawie prywatnym, ca\u0142a cywilistyka], kt\u00f3re s\u0105 regulowane prawnie mimo \u017ce dotycz\u0105 czynno\u015bci ani nie nakazanych, ani nie zakazanych [np. jako w\u0142a\u015bciciel fortepianu mog\u0119 go sprzeda\u0107 ale nie musz\u0119]<\/p>\n

Normy prawne s\u0105 \u015brodkiem wp\u0142ywania na zachowanie ludzi, adresat\u00f3w w okre\u015blonym kierunku. Ze wzgl\u0119du na pragmatyczn\u0105 funkcj\u0119 norm z punktu widzenia tej funkcji normy zalicza si\u0119 do wypowiedzi dyrektywalnych lub do dyrektyw.<\/p>\n

Do norm prawnych nie odnosimy kryterium prawdy i fa\u0142szu natomiast mo\u017cemy orzec czy normy s\u0105 obowi\u0105zuj\u0105ce czy nie obowi\u0105zuj\u0105ce. Zasadnicze kryterium uzasadniania obowi\u0105zywania norm prawnych stanowi mo\u017cno\u015b\u0107 odwo\u0142ania si\u0119 do fakt\u00f3w, \u017ce norma prawna zosta\u0142a przez prawodawc\u0119 ustalona a nie odwo\u0142ana \u2192 uzasadnienie tetyczne <\/strong>[powo\u0142anie si\u0119 na prawo podmiotu].<\/strong><\/p>\n

Uzasadnienie aksjologiczne <\/strong>[warto\u015bci], w kt\u00f3rym odwo\u0142ujemy si\u0119 nie do fakt\u00f3w a do cel\u00f3w. Takie uzasadnienia dotycz\u0105 przede wszystkim norm moralnych. Cz\u0119\u015b\u0107 norm prawnych o zabarwieniu etycznym ma obok uzasadnienia tetycznego tak\u017ce uzasadnienie aksjologiczne (np. zab\u00f3jstwo zabronione jest zar\u00f3wno przez norm\u0119 prawn\u0105 jak i moraln\u0105)<\/p>\n

[Uzasadnienie teleologiczne<\/strong> \u2192 skuteczno\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119cia zamierzonego celu]<\/strong><\/p>\n

Normy pe\u0142ni\u0105 funkcj\u0119 preferuj\u0105c\u0105 (oddzia\u0142uj\u0105c\u0105) ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j charakter dyrektywalny ale i nakazuj\u0105, zobowi\u0105zuj\u0105 aby adresat zachowa\u0142 si\u0119 zgodnie z tre\u015bci\u0105 ich dyspozycji.<\/p>\n

Norma\u00a0 prawna z punktu widzenia p\u0142aszczyzny realnej<\/span><\/p>\n

Z punktu widzenia p\u0142aszczyzny realnej normy prawne odnosz\u0105 si\u0119 do fakt\u00f3w o donios\u0142ym znaczeniu spo\u0142ecznym a tak\u017ce do fakt\u00f3w o donios\u0142ym znaczeniu psychicznym. Wywo\u0142uj\u0105 okre\u015blone skutki zamierzone ale nie tylko zamierzone. Normy prawne s\u0105 skuteczne w\u00f3wczas kiedy mo\u017cna stwierdzi\u0107 zaistnienie stanu rzeczy, kt\u00f3re mia\u0142 na celu prawodawca b\u0119d\u0105cych skutkami ich dzia\u0142ania. P\u0142aszczyzna realna to spojrzenie na normy prawne zar\u00f3wno jako na fakt spo\u0142eczny jak i fakt psychiczny.<\/p>\n

2. Prawo, a norma prawna.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Normy prawnie obowi\u0105zuj\u0105ce zawarte s\u0105 w obowi\u0105zuj\u0105cych przepisach, czyli w prawie przedmiotowym<\/strong> rozumianym jako og\u00f3\u0142 przepis\u00f3w formalnie obowi\u0105zuj\u0105cych na obszarze danego pa\u0144stwa. Natomiast uprawnienie b\u0105d\u017a zespo\u0142y uprawnie\u0144 jakie wynikaj\u0105 dla okre\u015blonego podmiotu z obowi\u0105zuj\u0105cych form prawa przedmiotowego tworz\u0105 tzw. prawo podmiotowe<\/strong>. Prawo podmiotowe (z podej\u015bcia bardziej opisowego ni\u017c definicyjnego) jest uprawnieniem lub zespo\u0142em uprawnie\u0144 przyznanych podmiotowi przez obowi\u0105zuj\u0105ce prawo z regu\u0142y s\u0142u\u017c\u0105ce zabezpieczeniu jego interes\u00f3w i daj\u0105ce mu swobod\u0119 kszta\u0142towania okre\u015blonych stosunk\u00f3w prawnych.<\/p>\n

W nauce prawa konstytucyjnego wyst\u0119puje poj\u0119cie publicznych praw podmiotowych jako uprawnie\u0144 podmiot\u00f3w w stosunku do pa\u0144stwa [np. prawo do wolno\u015bci].<\/p>\n

Z kolei w nauce prawa cywilnego rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 prawo podmiotowe wzgl\u0119dne [np. prawo sprzedawcy stanowi podstaw\u0119 roszcze\u0144 tylko wobec okre\u015blonej grupy os\u00f3b] i bezwzgl\u0119dne [np. prawo w\u0142asno\u015bci dzia\u0142aj\u0105ce erga omnes przeciw wszystkim, stanowi podstaw\u0119 roszcze\u0144 wobec ka\u017cdego kto narusza prawo w\u0142a\u015bciciela].<\/p>\n

Relacja prawo a norma prawna to jest relacja ca\u0142okszta\u0142tu norm do poszczeg\u00f3lnych norm (ca\u0142o\u015bci do cz\u0119\u015bci)<\/p>\n

3. Budowa normy prawnej<\/span><\/strong><\/p>\n

Zagadnienie budowy normy prawnej to w uj\u0119ciu metodologicznym zagadnienie formy prawa.<\/p>\n

Rozr\u00f3\u017cniamy dwie postacie formy prawa: wewn\u0119trzn\u0105 i zewn\u0119trzn\u0105.<\/p>\n

Forma prawa zewn\u0119trzna.<\/strong> Prawodawca stanowi prawo najcz\u0119\u015bciej w jakiej\u015b postaci legislacyjnej i postaci tzw. akt\u00f3w normatywnych. Ka\u017cdy akt normatywny to jest ta zewn\u0119trzna posta\u0107 prawa. Zewn\u0119trzn\u0105 posta\u0107 prawa znajdujemy w organach promulgacyjnych (Dziennik Ustaw, Monitor Polski)<\/p>\n

Wewn\u0119trzna forma prawa<\/strong> to jest kwestia budowy prawa, normy prawnej. Sama norma prawna jest podstawow\u0105 cz\u0105stk\u0105 prawa (atom prawa, podstawowa konstrukcja). Prawo to zesp\u00f3\u0142 norm post\u0119powania o okre\u015blonych cechach. Normy maj\u0105 z kolei swoj\u0105 struktur\u0119. Struktura ta \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z werbaln\u0105 stron\u0105 prawa (stron\u0105 j\u0119zykow\u0105)<\/p>\n

KLASYCZNA KONCEPCJA BUDOWY NORMY PRAWNEJ \u2013koncepcja tr\u00f3jelementowa<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug klasycznej koncepcji tr\u00f3jcz\u0142onowej norma prawna to zwrot j\u0119zykowy (wypowied\u017a) sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 3 zwi\u0105zanych ze sob\u0105 element\u00f3w tworz\u0105cych ca\u0142o\u015b\u0107 (hipoteza, dyspozycja, sankcja). W tym uk\u0142adzie wed\u0142ug tej koncepcji, struktury normy, centraln\u0105 pozycj\u0119 zajmuje dyspozycja bo jest punktem odniesienia do obu pozosta\u0142ych element\u00f3w zar\u00f3wno do hipotezy jak i do sankcji w tym uk\u0142adzie hipoteza jest poprzednikiem dyspozycji a sankcja nast\u0119pnikiem dyspozycji.<\/p>\n

HIPOTEZA<\/strong> wed\u0142ug klasycznej koncepcji wyznacza zakres zastosowania normy<\/strong> \u2192 warunk\u00f3w zastosowania dyspozycji normy (tj. wobec kogo, jakiego adresata i w jakich okoliczno\u015bciach norma, a \u015bci\u015blej jej dyspozycja jest stosowalna). Istnienie hipotezy w\u015br\u00f3d element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na struktur\u0119 normy prawnej wskazuje na to, \u017ce normy prawne s\u0105 zawsze normami hipotetycznymi nawet je\u015bli j\u0119zykowo sformu\u0142owane by by\u0142y w spos\u00f3b kategoryczny. Normy s\u0105 hipotetyczne gdy\u017c stosowane s\u0105 zawsze w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach wobec adresat\u00f3w o okre\u015blonych cechach.<\/p>\n

DYSPOZYCJA<\/strong> normy prawnej wyznacza zakres normowania normy<\/strong> \u2192 po\u017c\u0105dan\u0105 przez prawodawc\u0119 klas\u0119 zachowa\u0144, wzorce zachowa\u0144, kt\u00f3rych dana norma dotyczy. Dyspozycja dotyczy co najmniej dw\u00f3ch typ\u00f3w zachowa\u0144 nakazanych lub zakazanych i innych daj\u0105cych si\u0119 z nich wywnioskowa\u0107 [dozwolonych]. Drugi typ zachowa\u0144 mog\u0105cy zawiera\u0107 tylko regu\u0142y wskazuj\u0105ce adresatowi jak nale\u017cy wykona\u0107 okre\u015blone dzia\u0142anie aby by\u0142o ono wa\u017cne jako czynno\u015b\u0107 prawna (np. sporz\u0105dzenie testamentu).<\/p>\n

SANKCJA.<\/strong> Czym innym jest sankcja jako cz\u0142on normy, a czym innym jako rzeczywisto\u015b\u0107, fakt. Z punktu widzenia normatywnego patrzymy na sankcj\u0119 jako na cz\u0119\u015b\u0107 normy<\/strong>, a wi\u0119c na rodzaj wypowiedzi a w istocie zapowiedzi skutku prawnego, kt\u00f3ry jest nast\u0119pstwem naruszenia dyspozycji tej normy.<\/p>\n

Je\u017celi na sankcj\u0119 patrzymy nie jako na cz\u0142on normy ale jako na fakt rzeczywisty<\/strong> w\u00f3wczas przez sankcj\u0119 rozumie si\u0119 rzeczywiste dzia\u0142anie organ\u00f3w pa\u0144stwowych realizuj\u0105cych sankcj\u0119 zapowiedzian\u0105 w normie. Z tego punktu widzenia sankcja jest dzia\u0142aniem organu w stosunku do naruszaj\u0105cego dyspozycj\u0119.<\/p>\n

Sankcja wed\u0142ug koncepcji tr\u00f3jelementowej <\/strong>budowy normy prawnej jest zapowiedzi\u0105 okre\u015blaj\u0105c\u0105, zapowiadaj\u0105c\u0105 negatywne nast\u0119pstwa, konsekwencje jakie pa\u0144stwo poprzez swoje organy zastosuje wobec adresata normy je\u015bli nie zachowa si\u0119 on zgodnie z tre\u015bci\u0105 dyspozycji w okoliczno\u015bciach przewidzianych w hipotezie.<\/p>\n

Podzia\u0142 sankcji<\/span><\/strong><\/p>\n

SANKCJA REPRESYJNA<\/strong>. Pe\u0142ni funkcj\u0119 represyjn\u0105<\/strong> w sytuacjach gdy nie mo\u017cliwe jest wyegzekwowanie nakazanego w dyspozycji stanu rzeczy. [np. kto\u015b \u017ale jecha\u0142, przekroczy\u0142 norm\u0119 kodeksu drogowego, kt\u00f3ra zobowi\u0105zuje do bezpiecznej jazdy, wypadek nast\u0105pi\u0142 i nie mo\u017cna wyegzekwowa\u0107 nakazanego stanu rzeczy].<\/p>\n

Z drugiej strony sankcja represyjna pe\u0142ni funkcj\u0119 potencjaln\u0105, zapobiegawcz\u0105, prewencyjn\u0105<\/strong> wr\u0119cz odstraszaj\u0105c\u0105 poprzez tzw. prewencj\u0119 og\u00f3ln\u0105 i szczeg\u00f3ln\u0105.<\/p>\n

Prewencja og\u00f3lna<\/strong> ma zapobiega\u0107 pope\u0142nianiu przest\u0119pstw i naruszeniom prawa w og\u00f3le przez og\u00f3\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwa (takim \u015brodkiem zapobiegawczym mo\u017ce by\u0107 samo zagro\u017cenie prawne).<\/p>\n

Prewencja szczeg\u00f3lna<\/strong> to zapobieganie konkretnym naruszeniom, przest\u0119pstwom prawa w stosunku do konkretnego sprawcy.<\/p>\n

SANKCJ\u0118 EGZEKUCYJN\u0104<\/strong> stosuje si\u0119 w sytuacji gdy mo\u017cliwe jest jeszcze wyegzekwowanie nakazanego przez naruszon\u0105 norm\u0119 stanu rzeczy. Polega na zmuszeniu adresata normy do zrealizowania jej przez przywr\u00f3cenie nakazanego stanu rzeczy. Pe\u0142ni funkcj\u0119 restytucyjn\u0105,<\/strong> przywracaj\u0105c\u0105 nale\u017cny, obowi\u0105zuj\u0105cy wed\u0142ug dyspozycji stan rzeczy [np. w prawie administracyjnym wykonanie zast\u0119pcze -je\u017celi kto\u015b np. naruszy norm\u0119 prawa budowlanego i zbuduje ra\u017c\u0105co niezgodnie obiekt z prawem budowlanym w\u0142adza naka\u017ce mu ten dom rozebra\u0107, je\u017celi sam nie rozbierze zastosuje sankcje egzekucyjn\u0105, kt\u00f3ra spe\u0142ni funkcj\u0119 restytucyjn\u0105 poleci odpowiedniej firmie rozbi\u00f3rk\u0119 domu a kosztami obci\u0105\u017cy podmiot, kt\u00f3ry naruszy\u0142 prawo to jest tzw. wykonanie zast\u0119pcze]<\/p>\n

SANKCJA NIEWA\u017bNO\u015aCI<\/strong> -uniewa\u017cnienie danej czynno\u015bci prawnej jest sankcj\u0105 za dokonanie jej w spos\u00f3b niezgodny z regu\u0142ami prawa. Sankcja niewa\u017cno\u015bci mo\u017ce te\u017c \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z zagadnieniem kompetencji prawnych.<\/p>\n

Swoisto\u015b\u0107 sankcji niewa\u017cno\u015bci polega na tym, \u017ce wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z regu\u0142y z takimi stanami rzeczy gdzie dla ich osi\u0105gni\u0119cia w gr\u0119 wchodzi czynno\u015b\u0107 wyznaczona przez normy \u015bci\u015ble proceduralnie w okre\u015blony spos\u00f3b i nie zachowanie tej procedury powoduje niewa\u017cno\u015b\u0107 danej czynno\u015bci prawnej [np. spos\u00f3b sporz\u0105dzania testamentu]<\/p>\n

Mimo r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy rodzajami sankcji mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 ich po\u0142\u0105czenie. Mo\u017cna \u0142\u0105czy\u0107 sankcj\u0119 represyjn\u0105 z sankcj\u0105 niewa\u017cno\u015bci [np. w prawie karnym bigamia mamy represj\u0119 bo sprawca karany a jednocze\u015bnie mamy niewa\u017cno\u015b\u0107 drugiego ma\u0142\u017ce\u0144stwa -przyk\u0142ad na przepisy leges plusqwamperfectae]. Z represj\u0105 mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce po\u0142\u0105czona sankcja egzekucyjna. Mog\u0105 istnie\u0107 tak\u017ce przepisy zawieraj\u0105ce normy niepe\u0142ne, niedoskona\u0142e (leges imperfecta.<\/p>\n

Ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnice w stosowanych sankcjach niewa\u017cno\u015bci wyr\u00f3\u017cniamy przepisy:<\/span><\/strong><\/p>\n

Leges imperfectae<\/em><\/strong> \u2192\u00a0 zawieraj\u0105ce normy niepe\u0142ne, niedoskona\u0142e, takie za kt\u00f3rymi nie stoi \u017cadna sankcja, nie przewiduj\u0105 sankcji prawnej za zachowania regulowane dyspozycjami.<\/p>\n

[np. 1.) Przepis zawarty w Konstytucji Kwietniowej z 1935 r. kt\u00f3ry nie przewidywa\u0142 jakiejkolwiek odpowiedzialno\u015bci prawnej g\u0142owy pa\u0144stwa, prezydent by\u0142 odpowiedzialny tylko przed Bogiem i histori\u0105 2.) wsp\u00f3\u0142czesne prawo rodzinne nak\u0142ada nierzadko w swych przepisach obowi\u0105zki bez sankcji taktuje te obowi\u0105zki nie jako prawne ale bardziej jako quasi moralne]<\/p>\n

Leges perfectae<\/em><\/strong> \u2192\u00a0 zwieraj\u0105 normy za kt\u00f3re grozi tylko sankcja niewa\u017cno\u015bci w r\u00f3\u017cnych jej postaciach<\/p>\n

Leges plusquamperfectae<\/em><\/strong> \u2192 zawieraj\u0105 normy za kt\u00f3rych przekroczenie grozi nie tylko sankcja niewa\u017cno\u015bci ale i okre\u015blony rodzaj sankcji represyjnej.<\/p>\n

Leges minusquamperfectae<\/em><\/strong> \u2192 zawieraj\u0105 normy przewiduj\u0105ce represje za sprzeczne z ich postanowieniami czyny, ale same te czyny nie s\u0105 dotkni\u0119te niewa\u017cno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Tr\u00f3jcz\u0142onowa koncepcja budowy normy prawnej ze wzgl\u0119du na jej trzeci element sankcj\u0119 by\u0142a niejednokrotnie krytykowana. Nie wszyscy byli i s\u0105 sk\u0142onni uzna\u0107 norm\u0119 prawn\u0105 jako jednolit\u0105 wypowied\u017a normatywn\u0105 o 3 cz\u0142onach hipoteza, dyspozycja, sankcja jako zapowied\u017a skutk\u00f3w nie zachowania si\u0119 adresata zgodnie z dyspozycj\u0105. St\u0105d zrodzi\u0142y si\u0119 pogl\u0105dy traktuj\u0105ce sankcj\u0119 w uj\u0119ciu normatywnym jako odr\u0119bn\u0105 norm\u0119 prawn\u0105 tzw. norm\u0119 sankcjonuj\u0105c\u0105 w odr\u00f3\u017cnieniu od normy sankcjonowanej \u2192<\/p>\n

KONCEPCJA NORM SPRZ\u0118\u017bONYCH <\/strong><\/p>\n

Taki pogl\u0105d by\u0142 g\u0142oszony w literaturze polskiej w okresie przedwojennym za jego tw\u00f3rc\u0119 uchodzi\u0142 prof. Jerzy Lande. <\/strong>Koncepcja norm sprz\u0119\u017conych jest jakby korekt\u0105 koncepcji tr\u00f3jcz\u0142onowej.<\/p>\n

Wed\u0142ug tej koncepcji w budowie normy prawnej sankcja wyst\u0119puje jako odr\u0119bna norma w postaci tzw. normy sankcjonuj\u0105cej. Koncepcja ta zak\u0142ada, \u017ce norma prawna sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0142on\u00f3w \u2013normy sankcjonowanej i normy sankcjonuj\u0105cej \u2013z kt\u00f3rych ka\u017cdy ma dwa elementy: hipotez\u0119 i dyspozycj\u0119. Norma sankcjonowana zawiera hipotez\u0119 i dyspozycj\u0119 pierwsz\u0105, norma sankcjonuj\u0105ca zawiera hipotez\u0119 i dyspozycj\u0119 drug\u0105. \u017badna z nich samoistnie nie stanowi normy prawnej, stanowi\u0105 j\u0105 dopiero \u0142\u0105cznie.<\/p>\n

NORMA SANKCJONOWANA<\/strong> w swej HIPOTEZIE<\/strong> wyznacza adresatowi warunki zastosowania dyspozycji normy sankcjonowanej. Hipoteza ta nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od hipotezy wed\u0142ug koncepcji tr\u00f3jcz\u0142onowej budowy normy prawnej. Teoretycznie norma sankcjonowana mog\u0142aby nie by\u0107 hipotetyczna gdyby by\u0142a sformu\u0142owana kategorycznie, bezwarunkowo.<\/p>\n

Norma sankcjonowana w swej DYSPOZYCJI<\/strong> okre\u015bla i wyznacza wz\u00f3r powinnego zachowania zatem i dyspozycja normy sankcjonowanej nie r\u00f3\u017cni si\u0119 od dyspozycji w tr\u00f3jcz\u0142onowej koncepcji klasycznej budowy normy prawnej.<\/p>\n

NORMA SANKCJONUJ\u0104CA<\/strong> jest sankcj\u0105 ale jako odr\u0119bna norma sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z hipotezy i dyspozycji drugiej. Zabezpiecza ona w oparciu o przymus pa\u0144stwowy realizacj\u0119 normy sankcjonowanej zapowiadaj\u0105c skutki za naruszenie dyspozycji normy sankcjonuj\u0105cej. Norma sankcjonuj\u0105ca jest i musi by\u0107 zawsze hipotetyczna<\/strong>. Sk\u0142ada si\u0119 zawsze z hipotezy i dyspozycji drugiej.<\/p>\n

W HIPOTEZIE<\/strong> normy sankcjonuj\u0105cej zawarte jest przewidziane przekroczenie dyspozycji normy sankcjonowanej, a wi\u0119c normy z ni\u0105 sprz\u0119\u017conej za\u015b w jej DYSPOZYCJI<\/strong> wyznaczenie w pierwszym rz\u0119dzie podmiotowi naruszaj\u0105cemu dyspozycj\u0119 normy sankcjonowanej obowi\u0105zku poniesienia skutku za jej naruszenie.<\/p>\n

Norma sankcjonuj\u0105ca ma dw\u00f3ch adresat\u00f3w: <\/span><\/p>\n

1. Pierwotny \u2013 podmiot naruszaj\u0105cy, a wi\u0119c adresat naruszaj\u0105cy dyspozycj\u0119 normy sankcjonowanej, w tym dyspozycj\u0119 normy sankcjonuj\u0105cej, jemu b\u0119dzie wymierzana kara przewidziana w sankcji<\/p>\n

2. Wt\u00f3rny \u2013 to zawsze organ pa\u0144stwowy uprawniony i zobowi\u0105zany do realizacji sankcji wobec adresata pierwotnego, kt\u00f3ry musi podda\u0107 si\u0119 skutkom naruszenia dyspozycji normy sankcjonowanej.<\/p>\n

Norma sankcjonuj\u0105ca okre\u015bla jak powinien zachowa\u0107 si\u0119 organ pa\u0144stwowy gdy adresat pierwotny nie zastosuje si\u0119 do dyspozycji normy sankcjonowanej<\/p>\n

Normy sankcjonowane s\u0105 wyra\u017cone tekstach (przepisach) b\u0105d\u017a o istnieniu ich i obowi\u0105zywaniu dowiadujemy si\u0119 poprzez wnioskowanie. [np. Kodeks karny powiada \u201eKto zabija cz\u0142owieka ten podlega karze\u201d Zredagowana jest wi\u0119c w tym przypadku tylko norma sankcjonuj\u0105ca]<\/p>\n

4. Norma prawna, zasada prawna, przepis prawny<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Je\u017celi mamy do czynienia z prawem stanowionym to obowi\u0105zuj\u0105ce w nim normy prawne zawarte s\u0105 w przepisach w tekstach prawnych. Teksty prawne s\u0105 z kolei cz\u0119\u015bci\u0105 akt\u00f3w normatywnych, kt\u00f3re s\u0105 zewn\u0119trzn\u0105 form\u0105 prawa bo prawo nie ukazuje si\u0119 jako prawo w og\u00f3le tylko jako okre\u015blony akt normatywny, a dopiero w tym akcie s\u0105 odpowiednie teksty, ukazuje si\u0119 ustawa, rozporz\u0105dzenie, kt\u00f3re maj\u0105 swoje teksty, w kt\u00f3rych zawarte s\u0105 normy.<\/p>\n

Omawiaj\u0105c stosunek normy prawnej do przepisu nie podzielamy pogl\u0105d\u00f3w<\/strong>, \u017ce norma prawna i przepis prawny s\u0105 poj\u0119ciami to\u017csamymi (prof. J\u00f3zef Nowacki z Uniwersytetu \u015al\u0105skiego).<\/p>\n

norma prawna \u2260 przepis prawny<\/p>\n

przepis prawny \u2260 zapis prawny<\/p>\n

[termin zapis w j\u0119zyku prawa ma specyficzne znaczenie i istnieje w prawie cywilnym \u2013tzw zapis w prawie\u00a0 spadkowym przeznaczenie, zapisanie w testamencie okre\u015blonego \u015bwiadczenia maj\u0105tkowego dla osoby nie b\u0119d\u0105cej spadkobierc\u0105]<\/p>\n

Przepisy prawne to elementarne jednostki redakcyjne tekst\u00f3w prawnych normatywnych. Z regu\u0142y s\u0105 to artyku\u0142y, paragrafy, ust\u0119py i punkty.<\/p>\n

Mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 co najmniej trzy relacje normy prawnej do przepisu prawnego:<\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Przepis zawiera pe\u0142n\u0105 norm\u0119 prawn\u0105<\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Przepis zawiera cz\u0119\u015b\u0107 normy prawnej<\/p>\n

3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Przepis nie zawiera \u017cadnej normy<\/p>\n

Najcz\u0119stsza jest sytuacja, \u017ce przepis zawiera tylko niekt\u00f3re cz\u0142ony normy lub norm prawnych. Rzadsza jest sytuacja kiedy przepis pokrywa si\u0119 z norm\u0105 (jeden przepis zawiera jedn\u0105 norm\u0119)<\/p>\n

Przepisy nie zawieraj\u0105ce \u017cadnej normy prawnej:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1. <\/strong>charakterystyki ustrojowe dokonywane w Konstytucji, b\u0105d\u017a charakterystyki cel\u00f3w i za\u0142o\u017ce\u0144 do ustaw<\/p>\n

2.<\/strong> definicje ustawowe<\/p>\n

3.<\/strong> leges imperfectae \u2192 [patrz wy\u017cej]<\/p>\n

Ad1.<\/span><\/strong> Art. 1. Konstytucji PRL z 1952 r. zawiera\u0142 typow\u0105 charakterystyk\u0119 ustrojow\u0105, kt\u00f3ra nie mia\u0142a charakteru normatywnego [\u201ePolska Rzeczypospolita Ludowa jest pa\u0144stwem socjalistycznym\u201d]<\/p>\n

Nie ka\u017cda charakterystyka ustrojowa jest tak skonstruowana, \u017ce nie zawiera normy prawnej i nie ma charakteru normatywnego np. charakterystyka ustrojowa w obecnie obowi\u0105zuj\u0105cej konstytucji zawiera elementy opisowe i normatywne [Art. 2. \u201eRzeczpospolita Polska jest demokratycznym pa\u0144stwem prawnym urzeczywistniaj\u0105cym zasady sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej\u201d]<\/p>\n

Zasada prawa w rozumieniu og\u00f3lnych zasad dotycz\u0105cych ca\u0142ego systemu prawa albo jego cz\u0119\u015bci jest rodzajem normy prawa obowi\u0105zuj\u0105cego, kt\u00f3re posiadaj\u0105 z okre\u015blonego punktu widzenia charakter zasadniczy (s\u0105 oceniane jako szczeg\u00f3lnie wa\u017cne i donios\u0142e dla systemu prawa). Zasadami prawa b\u0119d\u0105 wi\u0119c z regu\u0142y normy zawarte w konstytucji (ale nie wszystkie) lub ustawach o szczeg\u00f3lnym znaczeniu [np. w cz\u0119\u015bciach og\u00f3lnych kodeks\u00f3w]. Zasada konstytucyjna \u2013norma norm (ma szczeg\u00f3lnie du\u017c\u0105 moc wi\u0105\u017c\u0105c\u0105).<\/p>\n

Zasady prawa mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 jako szczeg\u00f3lnego rodzaju normy systemu prawnego o charakterze nadrz\u0119dnym. Je\u017celi zasada jest norm\u0105 to ma oczywi\u015bcie charakter dyrektywalny.<\/p>\n

Zasada demokratycznego pa\u0144stwa prawnego jest podstawow\u0105 i nadrz\u0119dn\u0105 zasad\u0105 zawart\u0105 w naszej konstytucji i odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do ca\u0142ego polskiego systemu prawnego.<\/p>\n

Czym innym jest zasada jako cz\u0142on tekstu prawnego (norma o szczeg\u00f3lnej donios\u0142o\u015bci), a czym innym jest zasada je\u017celi m\u00f3wi o niej doktryna \u2013ta u\u017cywa terminu \u2018zasada prawa\u2019 w dw\u00f3ch znaczeniach: opisowym i dyrektywalnym.<\/p>\n

W znaczeniu opisowym<\/strong> zasady prawa to zasady mog\u0105ce dotyczy\u0107 r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119zi prawa.. W tym znaczeniu okre\u015bla pewien wzorzec ukszta\u0142towania si\u0119 jakiej\u015b instytucji prawnej lub ich ca\u0142ego zespo\u0142u (np. nowoczesny proces karny ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 wed\u0142ug zasady kontradyktoryjno\u015bci. Jest zasada sporno\u015bci, czyli obie strony maj\u0105 r\u00f3wne prawo do sporu)<\/p>\n

W znaczeniu dyrektywalnym<\/strong> zasad\u0119 prawa okre\u015bla si\u0119 jako wi\u0105\u017c\u0105ce prawnie normy. Ka\u017cda norma prawna je\u015bli obowi\u0105zuje to wi\u0105\u017ce, ale zwi\u0105zanie jej z zasad\u0105 jest tym bardziej silniejsze i donio\u015blejsze. Zasady w tym znaczeniu to s\u0105 dyrektywy o nietypowej budowie nale\u017c\u0105ce do danego systemu prawnego jednak\u017ce zawsze w sensie nadrz\u0119dnym.<\/p>\n

Ad2.<\/span><\/strong> Definicje ustawowe to takie definicje, kt\u00f3re podaje sam ustawodawca aby wykluczy\u0107 sporne interpretacje, w\u0105tpliwo\u015bci. Z g\u00f3ry sam podaje w\u0142asn\u0105 interpretacj\u0119 pewnego poj\u0119cia, kt\u00f3re w przepisach u\u017cywa. Jest to definicja legalna [np. Kodeks Cywilny \u017ceby nie by\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci w okre\u015blonym artykule okre\u015bla co to jest ruchomo\u015b\u0107, nieruchomo\u015b\u0107, rzecz]<\/p>\n

PODZIA\u0141Y PRZEPIS\u00d3W<\/strong><\/p>\n

1. W oparciu o tre\u015b\u0107:<\/span><\/strong><\/p>\n

a) przepisy prawa materialnego<\/strong> \u2192 reguluj\u0105 tre\u015b\u0107 stosunk\u00f3w prawnych przez nie wyznaczonych, materi\u0119 wzajemnych zachowa\u0144 podmiot\u00f3w prawa<\/p>\n

b) przepisy prawa formalnego<\/strong> \u2192 reguluj\u0105 tylko tryb realizacji przepis\u00f3w prawa materialnego, maj\u0105 charakter pomocniczy, s\u0142u\u017cebny w stosunku do prawa materialnego<\/p>\n

c) przepisy formu\u0142uj\u0105ce fikcje prawne<\/strong> \u2192 konstrukcje polegaj\u0105ce na \u015bwiadomym przyj\u0119ciu nieistniej\u0105cego stanu faktycznego za istniej\u0105cy i zwi\u0105zanie z nim przewidzianych skutk\u00f3w prawnych [np. artyku\u0142 KC w prawie spadkowym stanowi\u0105cy, \u017ce spadkobierca, kt\u00f3ry spadek odrzuci\u0142 zostaje wy\u0142\u0105czony z dziedziczenia tak jakby nie do\u017cy\u0142 otwarcia spadku]<\/p>\n

2.W oparciu o stopie\u0144 konkretno\u015bci: <\/span><\/strong><\/p>\n

Jest to kwestia sprecyzowania w przepisie regu\u0142 zachowania czy przepis formu\u0142uje regu\u0142y zachowania czy nie<\/p>\n

a) konkretne<\/strong> \u2192 regu\u0142a zachowania sformu\u0142owana jest w spos\u00f3b wyra\u017any w samym przepisie<\/p>\n

b) blankietowe<\/strong> \u2192 nie zawiera sprecyzowanej regu\u0142y zachowania ale powierza jej ustalenie innemu organowi<\/p>\n

c) odsy\u0142aj\u0105ce \u2192 nie formu\u0142uj\u0105 regu\u0142 zachowania a odsy\u0142aj\u0105 do innych przepis\u00f3w ju\u017c sformu\u0142owanych w innej podobnej instytucji prawnej<\/p>\n

3. W oparciu o zasi\u0119g ich obowi\u0105zywania terytorialnego i czasowego:<\/span><\/strong><\/p>\n

a) prawa powszechnego w sensie terytorialnym<\/p>\n

– ius universale<\/em><\/strong> \u2192 przepisy obowi\u0105zuj\u0105ce na ca\u0142ym terytorium pa\u0144stwa [Art. 87. punkt 1. Konstytucji RP]<\/p>\n

– ius particulare<\/em><\/strong> \u2192 przepisy prawa miejscowego [Art. 87. Punkt 2. Konstytucji RP]<\/p>\n

b) w punktu widzenia czasu obowi\u0105zywania przepis\u00f3w prawnych<\/p>\n

– epizodyczn<\/strong>e \u2192 uchwalone na czas okre\u015blony<\/p>\n

– nieepizodyczne<\/strong> \u2192 uchwalone na czas nieokre\u015blony<\/p>\n

Z kryterium czasu zwi\u0105zane s\u0105 jeszcze uchwalane tzw. przepisy intertemporalne<\/strong> (czasowe), kt\u00f3re reguluj\u0105 stosunek nowych przepis\u00f3w do dawnych (obowi\u0105zuj\u0105cych w chwili wej\u015bcia w \u017cycie nowych przepis\u00f3w) np. Art. 238. i 241. Konstytucji RP<\/p>\n

4. W oparciu sposobu obowi\u0105zywania przepis\u00f3w:<\/span><\/strong><\/p>\n

Ma zastosowanie g\u0142\u00f3wnie w cywilistyce oraz we wszelkich stosunkach umownych.<\/p>\n

a) ius cogens<\/em><\/strong> \u2192 zawieraj\u0105 dyspozycje, kt\u00f3rych zastosowanie nie mo\u017ce by\u0107 wol\u0105 stron wy\u0142\u0105czone ani ograniczone [np. przepisy stanowi\u0105ce o terminach przedawnienia czy formie sporz\u0105dzenia testamentu \u2192 zwrot \u201eprzeciwne postanowienie umowy jest niewa\u017cne\u201d]<\/p>\n

b) ius dispositivum<\/em><\/strong> \u2192 stosuje si\u0119 je w\u00f3wczas gdy strony nie postanowi\u0142y inaczej [np. przepisy o spadkobraniu, maj\u0105 charakter subsydiarny (pomocniczy) \u2192 zwrot \u201ez braku odmiennej umowy\u201d]<\/p>\n

np. forma sporz\u0105dzenia testamentu regulowana jest ius cogens<\/p>\n

5. Ze wzgl\u0119du na spos\u00f3b wyznaczania zachowania adresat\u00f3w:<\/span><\/strong><\/p>\n

Zachowania mog\u0105 mie\u0107 posta\u0107 nie tylko dzia\u0142a\u0144 ale i zaniecha\u0144<\/p>\n

a) bezpo\u015brednio wyznaczaj\u0105ce zachowania adresat\u00f3w<\/p>\n

b) po\u015brednio wyznaczaj\u0105ce zachowania adresat\u00f3w [np. z zakresu zab\u00f3jstwa wynika po\u015brednio nakaz powstrzymania si\u0119 od zab\u00f3jstwa]<\/p>\n

6. Ze wzgl\u0119du na zawarte w nich sformu\u0142owania dotycz\u0105ce innych przepis\u00f3w<\/span><\/strong><\/p>\n

a) derogacyjne \u2192 uchylaj\u0105ce<\/p>\n

– derogacja wyra\u017ana [np. traci moc rozporz\u0105dzenie ministra X z dnia Y]<\/p>\n

– derogacja dorozumiana [np. trac\u0105 moc dotychczasowe przepisy sprzeczne z niniejsz\u0105 ustaw\u0105]<\/p>\n

b) kolizyjne \u2192 rozstrzygaj\u0105ce kolizje, np. kt\u00f3ry z 2 r\u00f3\u017cnych przepis\u00f3w obowi\u0105zuje gdy ten sam rodzaj zachowa\u0144 jest przez nie r\u00f3\u017cnie regulowany [np. zesp\u00f3\u0142 przepis\u00f3w mi\u0119dzynarodowego prawa prywatnego]<\/p>\n

c) przej\u015bciowe (intertemporalne) \u2192 reguluj\u0105 zakres stosowania nowych przepis\u00f3w prawa dotycz\u0105cych stosunk\u00f3w ukszta\u0142towanych w czasie obowi\u0105zywania dotychczasowego prawa<\/p>\n

7. Ze wzgl\u0119du na przynale\u017cno\u015b\u0107 przepis\u00f3w do r\u00f3\u017cnych ga\u0142\u0119zi prawa<\/span><\/strong><\/p>\n

a) materialnego<\/p>\n

b) formalnego<\/p>\n

S\u0105 ga\u0142\u0119zie prawa gdzie nie ma wyodr\u0119bnionych przepis\u00f3w prawa materialnego.<\/p>\n

Przepisy prawne z punktu widzenia tego kryterium mo\u017cna dzieli\u0107 na tyle grup ile jest ga\u0142\u0119zi prawa w danym systemie prawnym danego pa\u0144stwa. Dzielimy z tego punktu widzenia przepisy prawa materialnego cywilnego na przepisy prawa cywilnego i przepisy prawa procesowego itp.<\/p>\n

Podzia\u0142 prawa ze wzgl\u0119du na ga\u0142\u0119zie jest tzw. podzia\u0142em horyzontalnym (poziomym).<\/p>\n

Innym podzia\u0142em jest podzia\u0142 wertykalny (pionowy) je\u017celi dzielimy akty normatywne wed\u0142ug ich mocy prawnej<\/p>\n

8. Ze wzgl\u0119du na stosunek przepis\u00f3w do siebie (lex specialis i lex generalis)<\/span><\/strong><\/p>\n

a) przepisy og\u00f3lne \u2192 lex generalis<\/em><\/p>\n

b) przepisy specjalne \u2192 lex specialis<\/em><\/p>\n

Jest to podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na co najmniej dw\u00f3ch przepis\u00f3w a z regu\u0142y pewnej wi\u0119kszej ich ilo\u015bci ca\u0142ego zespo\u0142u przepis\u00f3w do siebie. Stosunek tych przepis\u00f3w do siebie polega na tym, \u017ce jeden przepis lub zesp\u00f3\u0142 przepis\u00f3w (lex generalis<\/em>) formu\u0142uje zasad\u0119 og\u00f3ln\u0105, a inny przepis lub zesp\u00f3\u0142 przepis\u00f3w (lex <\/em>specialis) stanowi wyj\u0105tki od tych zasad og\u00f3lnych.<\/p>\n

Przepis specjalny lub ich zesp\u00f3\u0142 ma zawsze w\u0119\u017cszy zakres zastosowania co do adresata, okoliczno\u015bci i zachowa\u0144 ni\u017c przepis og\u00f3lny. [np. og\u00f3lna procedura administracyjna zawarta jest w KPA, kt\u00f3ry jest lex generalis <\/em>w stosunku do procedury administracyjnej specjalnej je\u017celi taka jest zawartej poza kodeksem w jakiej\u015b innej ustawie wyw\u0142aszczeniu,]<\/p>\n

Zasady kolizyjne reguluj\u0105ce kolizje mi\u0119dzy lex specialis i lex generalis.:<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1. Exceptiones non sunt extentendae<\/em><\/strong> \u2192 Wyj\u0105tk\u00f3w nie nale\u017cy traktowa\u0107 rozszerzaj\u0105co.<\/p>\n

2. Lex specialis derogat legi generali<\/em><\/strong> \u2192 Norma szczeg\u00f3lna uchyla norm\u0119 og\u00f3ln\u0105 ale pod warunkiem, \u017ce nie jest norm\u0105 ni\u017cszego rz\u0119du.<\/p>\n

3. Lex<\/em><\/strong> posterior generalis non derogat legi priori speciali<\/strong><\/em> \u2192 P\u00f3\u017aniejsze wprowadzenie normy og\u00f3lnej nie oznacza uchylenia normy szczeg\u00f3lnej.<\/p>\n

9. Ze wzgl\u0119du na kryterium niedookre\u015blono\u015bci zamierzonej przez prawodawc\u0119 (zawieraj\u0105ce klauzule generalne)<\/span><\/strong><\/p>\n

Klauzule generalne to rodzaj przepis\u00f3w zawieraj\u0105ce zwroty niedookre\u015blone lub zwroty przynajmniej nieostre np. przepis zawiera, \u017ce co\u015b mo\u017cna uczyni\u0107 lub nie uczyni\u0107 je\u017celi w gr\u0119 nie wchodz\u0105 wa\u017cne powody, kt\u00f3re podmiot stosuj\u0105cy prawo sam musi oceni\u0107 w \u015bwietle tego przepisu. Klauzule generalne s\u0105 pewn\u0105 technik\u0105 redagowania przepis\u00f3w, kt\u00f3ra ma stworzy\u0107 mniejsze lub wi\u0119ksze luzy decyzyjne, elastyczno\u015b\u0107 dla organ\u00f3w publicznych stosuj\u0105cych tak zredagowane prawo. Klauzule generalne w istocie odsy\u0142aj\u0105 rozumienie danych przepis\u00f3w do ocen podmiot\u00f3w, organ\u00f3w te przepisy stosuj\u0105cych np. organ\u00f3w s\u0105dowych czy administracyjnych.<\/p>\n

Przy klauzuli generalnej podmiot z regu\u0142y organ stosuj\u0105cy i oficjalnie interpretuj\u0105cy prawo formu\u0142uje regu\u0142\u0119 ad usum<\/em> czyli regu\u0142\u0119 na u\u017cytek rozstrzygni\u0119cia jakiego\u015b wypadku. Najs\u0142ynniejsz\u0105 klauzul\u0105 generaln\u0105 jest klauzula zawarta w przepisie Art. 5. Kodeksu Cywilnego pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 terminem zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego [\u201e nie mo\u017cna uczyni\u0107 ze swego prawa u\u017cytku, kt\u00f3ry by\u0142by sprzeczny ze spo\u0142eczno \u2013 gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego. Takie dzia\u0142anie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uwa\u017cane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony\u201d]<\/p>\n

Na og\u00f3\u0142 w literaturze przyjmuje si\u0119 pogl\u0105d, \u017ce zasady wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego s\u0105 pewnym zespo\u0142em zasad moralnych szczeg\u00f3lnie akceptowanych i uznanych.<\/p>\n

10. Na powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ce z punktu widzenia adresat\u00f3w i nie powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ce czyli wewn\u0119trzne (tzw. interna)<\/span><\/strong><\/p>\n

Ta kwestia dotyczy przepis\u00f3w prawa powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego i tzw. prawa wewn\u0119trznego (wed\u0142ug doktryny to tzw. interna) ale powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego nie z punktu widzenia terytorialno \u2013 czasowego tylko powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego w stosunku do adresat\u00f3w i nie powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego w stosunku do adresat\u00f3w.<\/p>\n

To zagadnienie podnios\u0142a obecnie konstytucja w rozdziale 3. Wynika z tego powszechnie wyra\u017anie co nale\u017cy uzna\u0107 za \u017ar\u00f3d\u0142a prawa powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego i o tym stanowi Art. 87. W 1. i 2. punkcie. Natomiast Art. 93. Rozstrzyga co prawem obowi\u0105zuj\u0105cym nie jest.<\/p>\n

Art. 87. <\/em><\/p>\n

punkt 1. \u201e\u0179r\u00f3d\u0142ami powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa RP s\u0105: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy mi\u0119dzynarodowe oraz rozporz\u0105dzenia\u201d<\/em><\/p>\n

punkt 2. \u201e\u0179r\u00f3d\u0142em powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa RP s\u0105 na obszarze dzia\u0142ania organ\u00f3w, kt\u00f3re je ustanowi\u0142y, akty prawa miejscowego\u201d<\/em><\/p>\n

Przepisy wewn\u0119trzne i adresowane s\u0105 i tylko do odpowiednich organ\u00f3w aparatu pa\u0144stwowego. Obowi\u0105zuj\u0105 tylko jednostki organizacyjnie podleg\u0142e organowi wydaj\u0105cemu te akty.<\/em><\/p>\n

Art. 93.<\/em><\/p>\n

punkt 1. \u201eUchwa\u0142y Rady Ministr\u00f3w oraz zarz\u0105dzenia Prezesa Rady Ministr\u00f3w i ministr\u00f3w maj\u0105 charakter wewn\u0119trzny i obowi\u0105zuj\u0105 tylko jednostki podleg\u0142e organowi wydaj\u0105cemu te akty.\u201d<\/em><\/p>\n

punkt 2. \u201eZarz\u0105dzenia s\u0105 wydawane tylko na podstawie ustawy. Nie mog\u0105 one stanowi\u0107 podstawy decyzji wobec obywateli, os\u00f3b prawnych oraz innych podmiot\u00f3w.\u201d<\/em><\/p>\n

punkt 3. \u201e Uchwa\u0142y i zarz\u0105dzenia podlegaj\u0105 kontroli co do ich zgodno\u015bci z powszechnie obowi\u0105zuj\u0105cym prawem.\u201d<\/em><\/p>\n

STOSUNEK PRAWNY JEGO POJ\u0118CIE I ELEMENTY<\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1. Poj\u0119cie stosunku prawnego jako odmiany stosunku spo\u0142ecznego. Postacie i rodzaje stosunku prawnego (stosunek konkretny i abstrakcyjny). Rodzaje stosunku prawnego ze wzgl\u0119du na metod\u0119 regulacji, ga\u0142\u0105\u017a prawa i liczb\u0119 podmiot\u00f3w.<\/span><\/strong><\/p>\n

Przyjmujemy stanowisko empiryczne w odniesieniu do poj\u0119cia stosunku prawnego.<\/p>\n

Traktujemy stosunek prawny jako relacj\u0119 zachodz\u0105c\u0105 w rzeczywisto\u015bci spo\u0142ecznej mi\u0119dzy rzeczywistymi podmiotami. Uznajemy zatem stosunek prawny jako rodzaj odmiany stosunk\u00f3w spo\u0142ecznego. Stosunek prawny zajmuje si\u0119 nie wszelkimi oddzia\u0142ywaniami podmiot\u00f3w, a tylko takimi oddzia\u0142ywaniami gdzie wchodz\u0105 w gr\u0119 podmioty prawne.<\/p>\n

Odrzucamy koncepcje lansowan\u0105 zw\u0142aszcza przez cywilist\u00f3w, \u017ce stosunek prawny, mo\u017ce zachodzi\u0107 mi\u0119dzy podmiotem prawa, a rzecz\u0105.<\/p>\n

Przyjmujemy tez\u0119, \u017ce\u00a0 stosunek prawny mo\u017ce zachodzi\u0107 tylko mi\u0119dzy podmiotami, a nie mi\u0119dzy podmiotami, a rzeczami.<\/p>\n

Stosunki spo\u0142eczne<\/strong> s\u0105 to wzgl\u0119dnie sta\u0142e powtarzaj\u0105ce si\u0119 wzajemne zale\u017cno\u015bci, czyli oddzia\u0142ywania ludzi, podmiot\u00f3w prawa na siebie jako cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa. Je\u017celi ludzkie oddzia\u0142ywanie ma charakter przelotny, nie jest oddzia\u0142ywaniem powtarzaj\u0105cym si\u0119, sta\u0142ym to nie ma taki stosunek charakteru stosunku spo\u0142ecznego. [np. zatrzymanie kogo\u015b na ulicy i poproszenie o ogie\u0144]<\/p>\n

Czym r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 stosunki prawne od spo\u0142ecznych w og\u00f3le ?<\/span><\/p>\n

Stosunki prawne -ich powstanie, zmiana i ustanie s\u0105 okre\u015blone normami prawa pozytywnego, przedmiotowego. Mog\u0105 one zachodzi\u0107 tylko mi\u0119dzy podmiotami prawa. Stosunek prawny jest rodzajem stosunku spo\u0142ecznego w takim sensie w jakim analogicznie norma prawna jest rodzajem normy spo\u0142ecznej.<\/p>\n

Stosunek prawny<\/strong> \u2013 jest to odmiana stosunku spo\u0142ecznego wyznaczana prawem, \u015bci\u015blej wyznaczana dyspozycjami norm prawnych, stanowi\u0105ca zesp\u00f3\u0142 zale\u017cno\u015bci zachodz\u0105cych mi\u0119dzy podmiotami prawa, powstaj\u0105cy, zmieniaj\u0105cy si\u0119 lub wygasaj\u0105cy w wyniku zdarze\u0144 prawnych.<\/p>\n

Wyr\u00f3\u017cniamy dwie postacie stosunku prawnego<\/strong>.<\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

1. Posta\u0107 stosunku konkretnego (realnego) \u2192 posta\u0107 zasadnicza stosunku prawnego. Stosunek prawny, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie kszta\u0142tuje stosunki spo\u0142eczne jest zawsze stosunkiem konkretnym. Zachodzi w danym miejscu i czasie kszta\u0142towany przez obowi\u0105zuj\u0105ce w danym miejscu i czasie prawo.<\/p>\n

2. Posta\u0107 stosunku abstrakcyjnego \u2192 Stosunek abstrakcyjny to stosunek nierzeczywisty, a powinno\u015bciowy i my\u015blowy, kt\u00f3ry mo\u017cna sobie odtworzy\u0107 my\u015blowo, ukszta\u0142towa\u0107 abstrakcyjnie znaj\u0105c brzmienie regulacji przepis\u00f3w prawnych, kt\u00f3ra jest podstaw\u0105 danego stosunku rzeczywistego<\/p>\n

Rodzaje stosunk\u00f3w prawnych <\/span><\/strong>( w odniesieniu do stosunk\u00f3w prawnych rzeczywistych)<\/span><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1. Ze wzgl\u0119du na metod\u0119 regulacji prawnej:<\/span><\/strong><\/p>\n

a) Prawo cywilne (stosunki cywilnoprawne \u2013 dzia\u0142a zasada wolno\u015bci um\u00f3w)<\/p>\n

b) Prawo karne (stosunki karnoprawne)<\/p>\n

c) Prawo administracyjne (stosunki administracyjnoprawne)<\/p>\n

Te 3 ga\u0142\u0119zie maj\u0105 wyra\u017anie odmienne metody regulacji. Inne ga\u0142\u0119zie prawa nie maj\u0105 zawsze zbli\u017cone metody.<\/p>\n

2. Ze wzgl\u0119du na ga\u0142\u0105\u017a prawa:<\/span><\/strong><\/p>\n

Ka\u017cda ga\u0142\u0105\u017a prawa ma sw\u00f3j odr\u0119bny przedmiot<\/p>\n

3. Ze wzgl\u0119du na podmioty (kryterium podmiotowe) wchodz\u0105ce w ten stosunek (strony):<\/span><\/strong><\/p>\n

a) dwustronne<\/p>\n

b) wielostronne<\/p>\n

c) o nieograniczonej ilo\u015bci podmiot\u00f3w<\/p>\n

Mo\u017cna jeszcze inaczej spojrze\u0107 na kryterium podmiotowe podzia\u0142u stosunk\u00f3w prawnych:<\/span><\/p>\n

a) stosunki jednostronnie zindywidualizowane [np. w\u0142asno\u015b\u0107 w prawie cywilnym, znany jest tylko w\u0142a\u015bciciel jako podmiot stosunku prawnego, ale on ma prawa i obowi\u0105zki erga omnes wobec wszystkich, z kolei wszyscy inni potencjalnie mog\u0105 mie\u0107 prawa i obowi\u0105zki wobec w\u0142a\u015bciciela]<\/p>\n

b) stosunki obustronnie nie zindywidualizowane [na sw\u00f3j spos\u00f3b jakby abstrakcyjne, charakterystyczne dla prawa karnego, w prawie karnym wszyscy wobec wszystkich maj\u0105 potencjalny obowi\u0105zek powstrzymywania si\u0119 od czyn\u00f3w karalnych]<\/p>\n

Mo\u017cna jeszcze ten podzia\u0142 poszerzy\u0107 o podmioty prawne wchodz\u0105ce w stosunki prawne i przedmioty stosunk\u00f3w prawnych. Stosunki prawne mo\u017cna tak\u017ce kwalifikowa\u0107 ze wzgl\u0119du na przedmiot. Og\u00f3lnie bior\u0105c tym przedmiotem jest zawsze jakie\u015b czynienie b\u0105d\u017a nie czynienie.<\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

2. Poj\u0119cie, cechy i podzia\u0142 zdarze\u0144 prawnych jako fakt\u00f3w i dzia\u0142a\u0144 powoduj\u0105cych powstanie, zmian\u0119 i wyga\u015bni\u0119cie stosunku prawnego.<\/span><\/strong><\/p>\n

Stosunek prawny<\/strong> ma charakter czasowy (temporalny) jest to jedna z cech stosunku prawnego. Mo\u017cemy dzi\u0119ki temu wskaza\u0107 wyra\u017any moment powstania danego stosunku prawnego i jego wyga\u015bni\u0119cia. Stosunek prawny istnieje mi\u0119dzy podmiotami tak d\u0142ugo jak d\u0142ugo co najmniej jeden z nich ma ustanowione przez norm\u0119 prawn\u0105 uprawnienie b\u0105d\u017a obowi\u0105zek prawny, a wi\u0119c ma zachowa\u0107 si\u0119 w spos\u00f3b po\u017c\u0105dany dla podmiotu drugiego. Gdy uprawnienie b\u0105d\u017a obowi\u0105zek ga\u015bnie przestaje istnie\u0107 mi\u0119dzy tymi podmiotami stosunek prawny. Istniej\u0105 stosunki prawne d\u0142ugotrwa\u0142e np. ma\u0142\u017ce\u0144stwo, dzier\u017cawa i kr\u00f3tkotrwa\u0142e np. kupno gazety w kiosku.<\/p>\n

Stosunek prawny wywo\u0142uje zawsze jakie\u015b nast\u0119pstwa.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Zdarzeniami prawnymi<\/strong> s\u0105 te zdarzenia, z kt\u00f3rymi obowi\u0105zuj\u0105ce normy prawne \u0142\u0105cz\u0105 nast\u0119pstwa prawne w postaci powstania, zmiany lub ustania stosunku prawnego. Okoliczno\u015b\u0107, \u017ce dane zdarzenie prawne ma charakter zdarzenia prawnego jest wobec tego nast\u0119pstwem tego, \u017ce jest ono przewidziane w hipotezie normy prawnej jako przes\u0142anka dla zaistnienia okre\u015blonego skutku prawnego [np. je\u017celi jaki\u015b obiekt jest ubezpieczony to hipoteza norm ubezpieczeniowych przewiduje jakiego rodzaju zdarzenia to ubezpieczenie obowi\u0105zuje. Je\u017celi piorun uderzy w obiekt ubezpieczony to piorun b\u0119dzie powodowa\u0142 zniszczenia i b\u0119dzie powodowa\u0142o to nast\u0119pstwa prawne. Je\u017celi piorun uderzy w obiekt nieubezpieczony to \u017cadnych nast\u0119pstw prawnych nie b\u0119dzie. B\u0119dzie to tylko zjawisko przyrodnicze.]<\/p>\n

Zdarzenia prawne dzielimy generalnie na fakty i dzia\u0142ania. Fakty przyrodnicze same w sobie nie b\u0119d\u0105 faktami prawnymi, ale b\u0119d\u0105 wywo\u0142ywa\u0142y skutki prawne. Podobnie b\u0119dzie z dzia\u0142aniami, wszelkie dzia\u0142ania nie b\u0119d\u0105 dzia\u0142aniami prawnymi, ale b\u0119d\u0105 w\u00f3wczas je\u017celi b\u0119d\u0105 wywo\u0142ywa\u0142y skutki prawne.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Fakty<\/strong> w \u015bcis\u0142ym znaczeniu to te zdarzenia, kt\u00f3re -cho\u0107 s\u0105 niezale\u017cne od woli ludzkiej \u2013 b\u0119d\u0105 wywo\u0142ywa\u0142y skutki prawne [np. urodzenie, \u015bmier\u0107, kl\u0119ska \u017cywio\u0142owa, up\u0142yw czasu mog\u0105 by\u0107 zdarzeniami prawnymi ]<\/p>\n

Dzia\u0142ania<\/strong> to zachowania cz\u0142owieka lub innego podmiotu prawa b\u0119d\u0105ce wynikiem jego woli. Prawoznawstwo poj\u0119cie dzia\u0142ania obejmuje szerzej, tu kategoria dzia\u0142ania mie\u015bci w sobie zaniechanie, a wi\u0119c i powstrzymanie si\u0119 od dzia\u0142ania.<\/p>\n

Dzia\u0142ania dzielimy na czynno\u015bci zmierzaj\u0105ce do wywo\u0142ania skutk\u00f3w prawnych i tzw. inne czynny.<\/p>\n

Czynno\u015bci zmierzaj\u0105ce do wywo\u0142ania skutk\u00f3w prawnych<\/span><\/strong> s\u0105 to czynno\u015bci, kt\u00f3re \u015bwiadomie s\u0105 skierowane na okre\u015blony cel maj\u0105cy wywo\u0142a\u0107 zamierzone skutki. Wyr\u00f3\u017cniamy trzy rodzaje takich czynno\u015bci:<\/p>\n

1. Czynno\u015bci prawne<\/strong> \u2192 dzia\u0142anie podmiotu prawa (kt\u00f3ry nie jest organem), kt\u00f3rego istotnym elementem jest o\u015bwiadczenie woli danego podmiotu zawieraj\u0105ce zamiar wywo\u0142ania okre\u015blonego skutku prawnego\u00a0 w postaci ustanowienia, zmiany lub zniesienia jakiego\u015b stosunku prawnego.<\/p>\n

Czynno\u015bci prawne mog\u0105 by\u0107 jednostronne<\/strong> [jedno o\u015bwiadczenie woli np. testament], dwustronne<\/strong> [np. sprzeda\u017c] czy wielostronne<\/strong> [wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 o\u015bwiadcze\u0144 woli]. Istotne jest to, \u017ce czynno\u015bci prawne regulowane s\u0105 przez przepisy prawne, zw\u0142aszcza prawa cywilnego. Z zasady te czynno\u015bci prawne mog\u0105 by\u0107 dokonywane w formie dowolnej o ile przepisy nie wymagaj\u0105 formy szczeg\u00f3lnej np. notarialnej. Czynno\u015b\u0107 prawna je\u017celi jest sprzeczna z prawem lub zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego to jest czynno\u015bci\u0105 niewa\u017cn\u0105.<\/p>\n

2. Akty administracyjne<\/strong> \u2192 czynno\u015bci dokonywane przez organy pa\u0144stwowe, w szczeg\u00f3lno\u015bci administracyjne; dzia\u0142anie organu podj\u0119te w granicach jego kompetencji, zmierzaj\u0105ce do wywo\u0142ania skutku prawem przewidzianego [np. decyzja, orzeczenie]<\/p>\n

3. Orzeczenia s\u0105dowe<\/strong> \u2192 je\u017celi czynno\u015bci zmierzaj\u0105ce do wywo\u0142ania skutk\u00f3w prawnych podejmuje s\u0105d. W\u015br\u00f3d\u00a0 orzecze\u0144 s\u0105dowych najwa\u017cniejsze rozr\u00f3\u017cnienie to podzia\u0142 orzecze\u0144 s\u0105dowych na:<\/p>\n

a) Orzeczenie deklaratoryjne<\/strong> \u2013 stwierdza tylko istniej\u0105cy stan prawny [np. w sporze o zaspokojenie wierzytelno\u015bci, sp\u0142at\u0119 d\u0142ugu s\u0105d stwierdza istnienie niezaspokojonej wierzytelno\u015bci]<\/p>\n

b) Orzeczenie konstytutywne<\/strong> \u2013 s\u0105d zmienia stan prawny, tworzy nowy stan prawny (np. rozw\u00f3d)<\/p>\n

Tzw. inne czynny<\/span><\/strong> to s\u0105 te dzia\u0142ania lub ich zaniechania, z kt\u00f3rymi norma prawna \u0142\u0105czy skutek prawny niezale\u017cnie od tego czy wola osoby dzia\u0142aj\u0105cej by\u0142a skierowana na wywo\u0142anie skutku prawnego czy nie. Dzielimy je na dwie grupy:<\/p>\n

1. Czyny dozwolone <\/strong>\u2192 czyny, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 skutki prawne mimo braku jakiegokolwiek zamiaru ze strony dzia\u0142aj\u0105cego. [np.1) znalezienie i podniesienie na ulicy z\u0142otego zegarka jest to czyn dozwolony, kt\u00f3ry powsta\u0142, wywo\u0142a\u0142 skutek prawny mimo \u017ce nie by\u0142o tu bo nie mog\u0142o by\u0107 najmniejszego zamiaru, ale prawo ze znalezieniem cudzej rzeczy \u0142\u0105czy pewne uprawnienia i obowi\u0105zki po stronie znalazcy i po stronie w\u0142a\u015bciciela; 2) prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia,; 3) przyj\u0119cie za s\u0105siada od listonosza jakiej\u015b przesy\u0142ki]<\/p>\n

2. Czyny niedozwolone<\/strong> \u2192 zabronione przez prawo, z kt\u00f3rymi przepisy wi\u0105\u017c\u0105 niekorzystne dla dzia\u0142aj\u0105cego skutki prawne w sferze czy to cywilnej (np. obowi\u0105zek naprawy szkody) czy w sferze administracyjno prawnej.<\/p>\n

Klasyczna problematyka czyn\u00f3w niedozwolonych le\u017cy szczeg\u00f3lnie w obszarze cywilistyki. W prawie cywilnym istnieje zasada, \u017ce szkody powinny by\u0107 naprawione Czyn niedozwolony w prawie cywilnym oznacza zdarzenie wyrz\u0105dzaj\u0105ce innej osobie szkody, takie zdarzenie staje si\u0119 samoistnym \u017ar\u00f3d\u0142em obowi\u0105zku naprawienia szkody (tzw. odpowiedzialno\u015b\u0107 deliktowa). Czyny niedozwolone obejmuj\u0105 je\u017celi patrzymy przez pryzmat cywilistyki opr\u00f3cz dzia\u0142a\u0144 bezprawnych i zawinionych tak\u017ce dzia\u0142ania dozwolone,\u00a0 z kt\u00f3rymi \u0142\u0105czy si\u0119 zwi\u0119kszone niebezpiecze\u0144stwo szk\u00f3d dla otoczenia. W ten czas mamy odpowiedzialno\u015b\u0107 na zasadzie ryzyka, wchodz\u0105 tu te\u017c w gr\u0119 zdarzenia nie polegaj\u0105ce bezpo\u015brednio na dzia\u0142aniu ludzkim np. odpowiedzialno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciciela za szkody wyrz\u0105dzone przez zwierz\u0119ta pod jego nadzorem.<\/p>\n

3. Elementy stosunku prawnego<\/span><\/strong><\/p>\n

Stosunek prawny jest konstrukcj\u0105 z\u0142o\u017con\u0105. Wobec tego musimy ustali\u0107, wyr\u00f3\u017cni\u0107 jego elementy.<\/p>\n

1. Podmiot (kto mo\u017ce wchodzi\u0107 w stosunki prawne)<\/p>\n

2. Przedmiot (co mo\u017ce zrobi\u0107 regulowane stosunkiem prawnym)<\/p>\n

3. Uprawnienie<\/p>\n

4. Zobowi\u0105zanie<\/p>\n

Dlaczego niekt\u00f3rzy podmioty stosunku prawnego nazywaj\u0105 stronami i jakie to ma znaczenie?<\/span><\/p>\n

Jest to kwestia nazewnictwa, poniewa\u017c stronami stosunku prawnego mog\u0105 by\u0107 jedynie podmioty prawa to dodatkowe wprowadzenie tej nazwy nie jest zbyt istotne, ale czasem mo\u017ce mie\u0107 uzasadnienie. Mianowicie mo\u017cna si\u0119 pos\u0142ugiwa\u0107 poj\u0119ciem strony w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach. Np. spotykamy takie stosunki prawne gdzie stron\u0105 stosunku prawnego mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jeden podmiot [np. 2 osoby fizycznie kupuj\u0105 co\u015b wsp\u00f3lnie s\u0105 w\u00f3wczas jedn\u0105 stron\u0105 stosunku prawnego jako kupuj\u0105cy].<\/p>\n

a) <\/strong>Podmiot stosunku prawnego<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Podmiotami stosunku prawnego mog\u0105 by\u0107 tylko podmioty prawa\u00a0 Prawo funkcjonuje poprzez dzia\u0142ania podmiot\u00f3w, kt\u00f3re wchodz\u0105 w realne stosunki prawne, w ten spos\u00f3b prawo przestaje by\u0107 tylko martwym systemem, a staje si\u0119 \u017cywym porz\u0105dkiem prawnym.<\/p>\n

Podmiotem nazywamy tego kto mo\u017ce posiada\u0107 uprawnienia i obowi\u0105zki prawne.<\/p>\n

O tym kto jest podmiotem prawa, a kto nim nie jest decyduj\u0105 postanowienia prawa pozytywnego obowi\u0105zuj\u0105ce w danym miejscu i czasie. Podmiotowo\u015b\u0107 wyznacza prawo<\/p>\n

Podmiotowo\u015b\u0107 prawa jak uczy tego historia nie jest w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 przyrodzon\u0105 dan\u0105 raz na zawsze (bywa\u0142a nadawana, odbierana lub nie by\u0142a nadawana). Podmiotowo\u015b\u0107 prawa zale\u017cy to od panuj\u0105cych pogl\u0105d\u00f3w i obowi\u0105zuj\u0105cego systemu prawa w danym czasie i miejscu. [np. systemy prawne pa\u0144stw staro\u017cytnych, niewolniczych, a nawet tam gdzie wysoko rozwini\u0119te by\u0142o prawo jak w Rzymie, tak\u017ce w systemie prawa rzymskiego nie przyznawa\u0142y niewolnikom podmiotowo\u015bci prawnej, byli oni traktowani tylko jako instrumenty m\u00f3wi\u0105ce (instrumentum vocale<\/em>) mimo \u017ce nie r\u00f3\u017cnili si\u0119 fizycznie i biologicznie od innych jednostek, kt\u00f3re t\u0105 podmiotowo\u015b\u0107 posiada\u0142y.]<\/p>\n

W czasach nowo\u017cytnych powstawa\u0107 zacz\u0119\u0142y systemy prawne gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107, a potem prawie wszystkie stopniowo uzyskiwa\u0142y w r\u00f3\u017cnych sferach podmiotowo\u015b\u0107 prawn\u0105. W Szwajcarii niekt\u00f3re prawa podmiotowe zosta\u0142y przyznane bardzo p\u00f3\u017ano np. prawa wyborcze kobiet.<\/p>\n

OSOBY FIZYCZNE<\/strong> to klasyczne podmioty prawa, stosunk\u00f3w prawa \u2192 w j\u0119zyku prawa to cz\u0142owiek traktowany jako podmiot prawa. W pe\u0142ni dopiero podmiotowo\u015b\u0107 prawa os\u00f3b fizycznych zosta\u0142a uznana w XX w. Uchwalony przez ONZ w 1966 r. Mi\u0119dzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, ratyfikowany przez pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie ONZ w tym w\u0142a\u015bnie czasie jako akt prawa mi\u0119dzynarodowego, zadba\u0142 o osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105 wszystkich os\u00f3b fizycznych. Stan prawny wsp\u00f3\u0142czesnych jest taki, \u017ce na og\u00f3\u0142 regu\u0142\u0105 jest, \u017ce osoby ludzkie jako osoby fizyczne posiadaj\u0105 dzi\u015b podmiotowo\u015b\u0107 prawn\u0105 od chwili urodzenia do chwili \u015bmierci.<\/p>\n

Urodzenie jest rozumiane w systemach prawnych r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw nieco r\u00f3\u017cnie. Z regu\u0142y jednak urodzenie traktowane jest jako pojawienie si\u0119 dziecka \u017cywego poza cia\u0142em matki. S\u0105 systemy prawne, kt\u00f3re przyznaj\u0105 zdolno\u015b\u0107 prawn\u0105 r\u00f3wnie\u017c dziecku pocz\u0119temu pod pewnymi warunkami. W polskim systemie prawnym prawo obowi\u0105zuj\u0105ce nie tylko nadaje podmiotowo\u015b\u0107 prawn\u0105 osobom fizycznym, ale i wyznacza okres trwania tej osobowo\u015bci. W polskim systemie prawnym przes\u0105dza o tym art. 8. punkt 1. KC, kt\u00f3ry stanowi, \u017ce \u201eKa\u017cdy cz\u0142owiek od chwili urodzenia ma zdolno\u015b\u0107 prawn\u0105, a zatem zdolno\u015b\u0107 do bycia podmiotem stosunk\u00f3w cywilnoprawnych wed\u0142ug prawa polskiego je\u015bli chodzi o osoby fizyczne rozpoczyna si\u0119 z chwil\u0105 urodzenia, a ko\u0144czy si\u0119 w momencie \u015bmierci.\u201d <\/em><\/p>\n

Od tej zasady Kodeks Cywilny stanowi w cz\u0119\u015bci szczeg\u00f3\u0142owej pewien wyj\u0105tek: w art. 927. \u00a7 2 KC nadaje on zdolno\u015b\u0107 prawn\u0105 warunkowo w zakresie bardzo ograniczonym (artyku\u0142 nale\u017c\u0105cy do prawa spadkowego) dziecku pocz\u0119temu: je\u017celi dziecko w chwili otwarcia spadku jest ju\u017c pocz\u0119te mo\u017ce by\u0107 spadkobierc\u0105 je\u015bli urodzi si\u0119 \u017cywe. (Nasciturus<\/em>).<\/p>\n

Podmiotowo\u015b\u0107 prawna nie jest r\u00f3wna zdolno\u015bci prawnej.<\/strong> W naszym systemie zdolno\u015b\u0107 prawna jest kategori\u0105 prawa cywilnego, a podmiotowo\u015b\u0107 prawna jest szersz\u0105 kategori\u0105 bo obejmuje pewne uprawnienia z innych ga\u0142\u0119zi prawa, kt\u00f3re nie pokrywaj\u0105 si\u0119 z poj\u0119ciem zdolno\u015bci prawnej.<\/p>\n

Zdolno\u015b\u0107 prawna osoby fizycznej to jest taka zdolno\u015b\u0107, kt\u00f3rej wed\u0142ug wsp\u00f3\u0142czesnego prawa nie mo\u017cna odebra\u0107.<\/p>\n

Zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych<\/strong> to mo\u017cno\u015b\u0107 samodzielnego sk\u0142adania o\u015bwiadcze\u0144 woli celem wywo\u0142ywania skutk\u00f3w prawnych \u2013powstania, zmiany lub wyga\u015bni\u0119cia stosunku prawnego [nabywania \u00a0praw i zaci\u0105gania zobowi\u0105za\u0144, utraty praw]<\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Wyr\u00f3\u017cniamy trzy kategorie os\u00f3b fizycznych, ze wzgl\u0119du na zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych:<\/span><\/strong> <\/strong><\/p>\n

1. Osoby fizyczne mog\u0105ce mie\u0107 pe\u0142n\u0105 zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych<\/strong> \u2192 Art. 11. KC \u201ePe\u0142n\u0105 zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych nabywa si\u0119 z chwil\u0105 uzyskania pe\u0142noletno\u015bci\u201d <\/em>W Polsce pe\u0142noletnim jest ten kto uko\u0144czy\u0142 18 lat [Art. 10 \u00a7 1 KC]. Ma\u0142oletni uzyskuje pe\u0142noletnio\u015b\u0107 tak\u017ce w przypadku zawarcia ma\u0142\u017ce\u0144stwa za zezwoleniem s\u0105du opieku\u0144czego (kobieta od 16 r.\u017c) i nie traci jej nawet w chwili uniewa\u017cnienia ma\u0142\u017ce\u0144stwa.<\/p>\n

Osoba fizyczna maj\u0105ca pe\u0142n\u0105 zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych mo\u017ce dokonywa\u0107 wszelkich czynno\u015bci prawnych ze skutkami prawnymi.<\/p>\n

2. Osoby fizyczne mog\u0105ce mie\u0107 ograniczon\u0105 zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych<\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug ustawodawstwa polskiego od 13 do 18 roku \u017cycia. Osoby te bez zgody przedstawiciela ustawowego mog\u0105 np. zawiera\u0107 umowy nale\u017c\u0105ce do um\u00f3w powszechnie zawieranych w drobnych bie\u017c\u0105cych sprawach \u017cycia codziennego.<\/p>\n

Ograniczon\u0105 zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych maj\u0105 tak\u017ce osoby cz\u0119\u015bciowo ubezw\u0142asnowolnione.<\/p>\n

3. Osoby fizyczne mog\u0105ce w og\u00f3le nie mie\u0107 zdolno\u015bci do czynno\u015bci prawnych<\/strong><\/p>\n

S\u0105 to wszystkie te osoby, kt\u00f3re nie uko\u0144czy\u0142y 13 lat. Istnieje zasada, \u017ce czynno\u015b\u0107 prawna dokonana przez osob\u0119, kt\u00f3ra nie uko\u0144czy\u0142a 13 lat jest czynno\u015bci\u0105 niewa\u017cn\u0105. Jednak\u017ce gdy osoba niezdolna do czynno\u015bci prawnych dokona jaki\u015b um\u00f3w nale\u017c\u0105cych do um\u00f3w powszechnie zawieranych w bie\u017c\u0105cych sprawach \u017cycia codziennego umowa taka staje si\u0119 wa\u017cna z chwil\u0105 wykonania chyba \u017ce poci\u0105ga\u0142a by za sob\u0105 ra\u017c\u0105ce pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynno\u015bci prawnej.<\/p>\n

Zdolno\u015bci prawnej nie maj\u0105 tak\u017ce osoba ca\u0142kowicie ubezw\u0142asnowolnione.<\/p>\n

Akt ubezw\u0142asnowolnienia ca\u0142kowitego b\u0105d\u017a cz\u0119\u015bciowego mo\u017ce by\u0107 dokonany jedynie moc\u0105 orzeczenia s\u0105dowego.<\/p>\n

Zdolno\u015b\u0107 prawna i zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych s\u0105 kategoriami prawa cywilnego. Nie we wszystkich dzia\u0142ach prawa granice wieku, z kt\u00f3rymi prawo wi\u0105\u017ce okre\u015blone skutki prawne s\u0105 okre\u015blone w ten sam spos\u00f3b jak czyni\u0105 to przepisy prawa cywilnego np. prawo wyborcze ma ju\u017c inne kryteria wiekowe, mamy bierne i czynne prawo wyborcze. Przy prawie wyborczym biernym wybieralno\u015b\u0107 do sejmu to 21 lat, a do senatu 30 lat. W prawie karnym granica wieku nie pokrywa si\u0119 z odpowiedzialno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Zdolno\u015b\u0107 do dzia\u0142a\u0144 prawnych <\/strong>\u2013 przez t\u0105 kategori\u0119 rozumie si\u0119 zdolno\u015b\u0107 do tego aby przez w\u0142asne dzia\u0142anie nabywa\u0107 prawa lub zaci\u0105ga\u0107 zobowi\u0105zania przy czym w\u0142asnym dzia\u0142aniem jest zar\u00f3wno czynno\u015b\u0107 prawna jak i czyn dozwolony i niedozwolony.<\/p>\n

Zdolno\u015b\u0107 specjalna do czynno\u015bci prawnych<\/strong> \u2013 taka zdolno\u015b\u0107 dla kt\u00f3rej osi\u0105gni\u0119cia prawo ustanawia zazwyczaj \u0142agodniejsze warunki tj. mniejsze granice wieku, ale za to zdolno\u015b\u0107 ta obejmuje mniejszy zakres dzia\u0142ania, kt\u00f3ry posiadaj\u0105 tacy ma\u0142oletni np. ma\u0142oletni maj\u0105cy co najmniej 14 lat mog\u0105 zawrze\u0107 bez zgody przedstawiciela ustawowego umow\u0119 o prac\u0119 w celu przyuczenia si\u0119 do okre\u015blonego zawodu<\/p>\n

OSOBY PRAWNE:<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Zdolno\u015b\u0107 prawna osoby prawnej<\/strong> trwa od chwili jej powstania (\u015bci\u015blej od chwili wpisu do w\u0142a\u015bciwych rejestr\u00f3w) do chwili jej likwidacji (rozwi\u0105zania, skre\u015blenia wpisu). Z powstaniem i likwidacja \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 jeszcze przes\u0142anki szczeg\u00f3\u0142owe.<\/p>\n

Osoby prawne od chwili swego powstania do chwili rozwi\u0105zania maj\u0105 zawsze zdolno\u015b\u0107 do czynno\u015bci prawnych z tym jednak zastrze\u017ceniem, \u017ce osoba prawna musi dzia\u0142a\u0107 przez swe legalne organy w spos\u00f3b przewidziany ustawowo i przede wszystkim w statutach.<\/p>\n

Osoba prawna jest podmiotem prawa, czyli tak\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra nie b\u0119d\u0105c osob\u0105 fizyczn\u0105 ani organem pa\u0144stwowym mo\u017ce posiada\u0107 prawa i obowi\u0105zki. Teksty prawne nie definiuj\u0105 osoby prawnej dlatego te\u017c definicj\u0119 osoby prawnej mo\u017cemy znale\u017a\u0107 tylko w doktrynie w postaci uproszczonych definicji negatywnej (przez negacj\u0119) i pozytywnej.<\/p>\n

Definicja negatywna : Osoba prawna jest to podmiot prawa nie b\u0119d\u0105cy osob\u0105 fizyczn\u0105 ani organem pa\u0144stwowym<\/p>\n

Definicja pozytywna: Osoba prawna jest to jednostka organizacyjna wyposa\u017cona w przez prawo w przymiot podmiotowo\u015bci prawnej, czyli mo\u017cno\u015b\u0107 wyst\u0119powania jako samodzielny podmiot praw i obowi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n

Geneza osoby prawnej<\/strong> si\u0119ga okresu kszta\u0142towania si\u0119 i rozwoju prawa rzymskiego. Zal\u0105\u017ckiem osoby prawnej by\u0142o tzw. municipium. Z czasem w prawie rzymskim zacz\u0119to rozszerza\u0107 podmiotowo\u015b\u0107 na zwi\u0105zki os\u00f3b fizycznych r\u00f3\u017cnego rodzaju stowarzyszenia (np. collegia fabrorum<\/em> \u2013 stowarzyszenia rzemie\u015blnik\u00f3w), korporacje, zrzeszenia, universitates personarum. <\/em>Zacz\u0119to wi\u0119c korporacje odr\u00f3\u017cnia\u0107 od ich cz\u0142onk\u00f3w. Cz\u0142onkowie mogli wst\u0119powa\u0107, wyst\u0119powa\u0107 z korporacji, a korporacja trwa\u0142a jako odmienny podmiot. Maj\u0105tek korporacji zacz\u0119to uwa\u017ca\u0107 jako maj\u0105tek tego podmiotu, a nie za wsp\u00f3lny maj\u0105tek os\u00f3b tworz\u0105cych korporacje (ani cz\u0119\u015bciowy, ani ka\u017cdej z nich).<\/p>\n

Ta konstrukcja, kt\u00f3rej kszta\u0142towanie rozpocz\u0119\u0142o prawo rzymskie przesz\u0142a do formacji \u015bredniowiecznych. \u2013cechy, gildie, s\u0142ynna hanza. Sam\u0105 Stolic\u0119 Apostolsk\u0105 oraz inne zak\u0142ady ko\u015bcielne zacz\u0119to traktowa\u0107 jako osoby prawne.<\/p>\n

Najwi\u0119kszy okres rozwoju os\u00f3b prawnych wi\u0105\u017ce si\u0119 z czasami nowo\u017cytnymi z rozwojem kapitalizmu. Przez ca\u0142y wiek XIX i XX powstawa\u0142y r\u00f3\u017cnego rodzaju osoby prawne jako zrzeszenia o charakterze nie tylko gospodarczym, us\u0142ugowym ale i politycznym np. partie polityczne, zwi\u0105zki zawodowe. Obok os\u00f3b prawnych prawa prywatnego zacz\u0119\u0142y powstawa\u0107 osoby prawne zwane w doktrynie osobami prawnymi prawa publicznego. Osoba prawna prawa prywatnego dawa\u0142a pewnym podmiotom, organizacjom zdolno\u015b\u0107 przede wszystkim w zakresie cywilistyki natomiast osoby prawne prawa publicznego by\u0142y podmiotami nie tylko wchodz\u0105cymi w obr\u00f3t prawa cywilnego ale i posiada\u0142y element w\u0142adztwa z tytu\u0142u swej dzia\u0142alno\u015bci publicznej np. gdy tworzy\u0142 si\u0119 samorz\u0105d terytorialny jako osoba prawna prawa publicznego to tworzy\u0142 si\u0119 nie tylko dlatego \u017ce tworzy\u0142 si\u0119 element podmiotu jako takiego ale i w\u0142adztwa prawnego.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Obecny system prawny w Polsce nie rozr\u00f3\u017cnia os\u00f3b prawnych prawa prywatnego i prawa publicznego<\/strong>. Nie wprowadzi\u0142a takiego podzia\u0142u konstytucja. To rozr\u00f3\u017cnienie znane jest jednak w doktrynie, nauce prawa. Wed\u0142ug doktryny osoby prawne prawa publicznego to te osoby prawne, kt\u00f3re nie tylko wyposa\u017cone s\u0105 w przymiot osobowo\u015bci prawnej, a wi\u0119c nie tylko mog\u0105 wchodzi\u0107 w obr\u00f3t prawny jak czyni\u0105 to osoby prawne prawa prywatnego ale wyposa\u017cone s\u0105 jeszcze w elementy w\u0142adztwa publicznego ze wzgl\u0119du na zadania publiczne, kt\u00f3re maj\u0105. Osobami prawa publicznego w r\u00f3\u017cnych systemach prawnych pa\u0144stw europejskich s\u0105 przede wszystkim jednostki samorz\u0105du terytorialnego. Nie tylko wchodz\u0105 w obr\u00f3t prawny jako w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tkowy ale mog\u0105 tak\u017ce swoimi uchwa\u0142ami, zarz\u0105dzeniami nak\u0142ada\u0107 pewne przymusowe obowi\u0105zki, a wi\u0119c korzystaj\u0105 z tego w\u0142adztwa. Polska konstytucja w swej konstrukcji osoby prawnej prawa publicznego nie przyj\u0119\u0142a w stosunku do samorz\u0105du terytorialnego, stanowi\u0105c jedynie w rozdziale VII po\u015bwi\u0119conym samorz\u0105dowi terytorialnemu w jego Art. 165., \u017ce \u201eJednostki samorz\u0105du terytorialnego maj\u0105 osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105.\u201d <\/em><\/p>\n

Zagadnienia podstawowe os\u00f3b prawnych uregulowane s\u0105 w KC. Reguluje on stosunki cywilne mi\u0119dzy osobami fizycznymi i osobami prawnymi oraz zawiera postanowienia kto jest w naszym systemie osob\u0105 fizyczn\u0105 i kto osob\u0105 prawn\u0105. Podstaw\u0105 prawn\u0105 w tej materii w KC jest Art. 33. \u201eW Polsce osobami prawnymi s\u0105: Skarb Pa\u0144stwa i jednostki organizacyjne, kt\u00f3rym przepisy szczeg\u00f3lne przyznaj\u0105 osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105.\u201d<\/em><\/p>\n

R\u00f3\u017cne inne akty normatywne okre\u015blaj\u0105 w przepisach szczeg\u00f3lnych zagadnienia podstawowe dla os\u00f3b prawnych, a wi\u0119c ich powstanie, ich ustr\u00f3j i ich ustanie. Takim specyficznym aktem normatywnym, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w ostatnich latach by\u0142a Ustawa z 28 lipca 1990 r. \u201eO partiach politycznych\u201d (wielokrotnie nowelizowana). Po raz pierwszy w naszym systemie prawnym uregulowana zosta\u0142a osobowo\u015b\u0107 prawna partii politycznych. Partia\u00a0 polityczna<\/strong> w polskim systemie prawnym uzyskuje osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105 z chwil\u0105 zg\u0142oszenia jej do ewidencji prowadzonej w S\u0105dzie Wojew\u00f3dzkim w Warszawie.<\/p>\n

Art. 33. KC na pierwszym miejscu wymienia Skarb Pa\u0144stwa. Jest tak dlatego, \u017ce instytucja tzw. Skarbu Pa\u0144stwa jest z regu\u0142y w demokratycznych pa\u0144stwach osob\u0105 prawn\u0105 reprezentuj\u0105c\u0105 pa\u0144stwo w maj\u0105tkowym obrocie prawnym (pa\u0144stwo jako w\u0142a\u015bciciel). Instytucja Skarbu Pa\u0144stwa wywodzi si\u0119 jeszcze genetycznie z prawa rzymskiego tak jak i ca\u0142a koncepcja osoby prawnej. Ju\u017c w prawie rzymski odr\u00f3\u017cniano maj\u0105tek cesarski (publiczny tzw. fiskus<\/em>) od mienia prywatnego.<\/p>\n

Poza art.. 33. KC wa\u017cnym art. dotycz\u0105cym os\u00f3b prawnych jest: art. 35. KC, stanowi\u0105cy o powstaniu osoby prawnej \u201ePowstanie, ustr\u00f3j i ustanie os\u00f3b prawnych okre\u015blaj\u0105 w\u0142a\u015bciwe przepisy; w wypadkach i w zakresie w przepisach tych przewidzianych organizacj\u0119 i spos\u00f3b dzia\u0142ania osoby prawnej reguluje tak\u017ce jej statut.\u201d<\/em><\/p>\n

Osoby prawne reguluj\u0105 wi\u0119c przepisy KC, inne przepisy w r\u00f3\u017cnych ustawach dot. os\u00f3b prawnych, a ponadto ka\u017cda osoba prawna ma sw\u00f3j w\u0142asny statut, np. akt ereguj\u0105cy uniwersytet zawiera og\u00f3ln\u0105 podstaw\u0119 o tym, \u017ce uniwersytet pa\u0144stwowy jest osoba prawn\u0105. UMCS ma tak\u0105 podstaw\u0119 z dekretu PKWN z 26 pa\u017adziernika 1944 r<\/strong>., w jednym z artyku\u0142\u00f3w tego dekretu jest powiedziane, \u017ce UMCS jest osob\u0105 prawn\u0105.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniejsze ustawy dotycz\u0105ce os\u00f3b prawnych, a zw\u0142aszcza Art. 35. Kodeksu Cywilnego powiedzia\u0142y, \u017ce przepisy przewidzie\u0107 mog\u0105 istnienie statutu i oczywi\u015bcie przepisy o szkolnictwie wy\u017cszym przewiduj\u0105 istnienie statut\u00f3w i ka\u017cdy uniwersytet ma sw\u00f3j statut jako wewn\u0119trzne normy prawne i nim s\u0105 regulowane szczeg\u00f3\u0142owe sposoby ustroju i dzia\u0142ania osoby prawnej jak\u0105 s\u0105 uniwersytety pa\u0144stwowe.<\/p>\n

Podzia\u0142 os\u00f3b prawnych<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

KORPORACJE<\/strong> to taki typ osoby prawnej, kt\u00f3ry odnosi si\u0119 i jest charakterystyczny dla wszelkich zrzesze\u0144.. Korporacj\u0105 jest nazywana osoba prawna, kt\u00f3ra powstaje w wyniku zorganizowania si\u0119 pewnej liczby os\u00f3b fizycznych zmierzaj\u0105cych do osi\u0105gni\u0119cia wsp\u00f3lnego celu. Z korporacj\u0105 wi\u0119c \u0142\u0105czy si\u0119 poj\u0119cie cz\u0142onkostwa.<\/p>\n

ZAK\u0141AD<\/strong> to taki typ osoby prawnej, kt\u00f3rego powstanie, cel, rodzaj i spos\u00f3b dzia\u0142ania okre\u015bla za\u0142o\u017cyciel w statucie. Niezb\u0119dnym elementem zak\u0142adu jest przede wszystkim okre\u015blony maj\u0105tek. Cele dzia\u0142ania zak\u0142adu w zale\u017cno\u015bci od jego rodzaju okre\u015bla ustawa. Zak\u0142ady charakterystyczne s\u0105 dla wszelkich rodzaj\u00f3w jednostek us\u0142ugowych. Zak\u0142ad nie ogranicza si\u0119 jedynie do dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej. Zak\u0142adami s\u0105 uczelnie pa\u0144stwowe, szpitale, biblioteki (Biblioteka Narodowa).<\/p>\n

Opr\u00f3cz tych 2 podstawowych typ\u00f3w os\u00f3b prawnych jakie rozr\u00f3\u017cnia doktryna jest jeszcze jeden podtyp \u2013 fundacj\u0119<\/strong>. <\/span><\/p>\n

FUNDACJA<\/strong> to odr\u0119bny rodzaj osoby prawnej, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 traktowany jako typ zak\u0142adu realizuj\u0105cy pewne cele spo\u0142eczne nie charakterystyczne dla dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej.<\/p>\n

Ustawodawstwo o fundacjach podkre\u015bla, \u017ce cele fundacji okre\u015bla jej statut zgodnie z celami okre\u015blonymi przez za\u0142o\u017cyciela (fundatora). Dzi\u015b jedn\u0105 z najs\u0142ynniejszych fundacji jest Fundacja Nobla.<\/strong><\/p>\n

Tryb powstawania os\u00f3b prawnych<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1. Tryb erekcyjny <\/strong>\u2192\u00a0 osob\u0119 prawn\u0105 powo\u0142uje okre\u015blony organ pa\u0144stwowy wysokiej rangi w akcie normatywnym [np. powstanie uniwersytet\u00f3w pa\u0144stwowych w Polsce zawsze nast\u0119puje w drodze ustawowej], z regu\u0142y aktem ustawowym, a w nielicznych wyj\u0105tkowych przypadkach aktem ni\u017cszego rz\u0119du.<\/p>\n

2. Tryb koncesyjny<\/strong> \u2192 wol\u0119 utworzenia osoby prawnej przejawiaj\u0105 za\u0142o\u017cyciele, ale w\u0142adza pa\u0144stwowa musi da\u0107 zezwolenie czyli tzw. koncesj\u0119.<\/p>\n

3. Tryb rejestracyjny (normatywny)<\/strong> \u2192 polega na wpisaniu osoby prawnej do odpowiedniego rejestru; generalnie warunki powstania danego rodzaju os\u00f3b prawnych okre\u015bla sam akt normatywny.<\/p>\n

Kwestie rozwi\u0105zywania osoby prawnej reguluj\u0105 w jakim\u015b zakresie akty normatywne, a bardziej szczeg\u00f3\u0142owo statuty. Z regu\u0142y kompetentne organy statutowe same podejmuj\u0105 w tej kwestii decyzje. Np. przy osobach prawnych typu korporacyjnego walne zgromadzenie jakiej\u015b organizacji decyduje o jej rozwi\u0105zaniu. Przy osobach prawnych o charakterze gospodarczym np. przedsi\u0119biorstwa pa\u0144stwowe czy sp\u00f3\u0142ka z udzia\u0142em Skarbu Pa\u0144stwa, decyduj\u0105 tak\u017ce kompetentne organy tych os\u00f3b prawnych o rozwi\u0105zaniu zawsze z chwil\u0105 og\u0142oszenia ich upad\u0142o\u015bci. Likwidacja os\u00f3b prawnych niekt\u00f3rych typ\u00f3w mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 tak\u017ce moc\u0105 zwierzchniego nadzoru maj\u0105cego prawn\u0105 podstaw\u0119. Np. maj\u0105cy prawn\u0105 organ pa\u0144stwowy nadzoruj\u0105cy dan\u0105 osob\u0119 prawn\u0105 mo\u017ce nie zezwoli\u0107 na dalsz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 danej osobie prawnej je\u017celi narusza ona prawo.<\/p>\n

ORGANY PA\u0143STWOWE<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Innymi podmiotami prawa nie b\u0119d\u0105cymi osobami fizycznymi s\u0105 organy pa\u0144stwowe czyli samo pa\u0144stwo jako ca\u0142o\u015b\u0107. Pa\u0144stwo jako ca\u0142o\u015b\u0107<\/strong> jest swoistym podmiotem prawa i nie musi posiada\u0107 odr\u0119bnej osobowo\u015bci prawnej. Pa\u0144stwo, samorz\u0105d terytorialny, samorz\u0105d gospodarczy, samorz\u0105d zawodowy to s\u0105 osoby prawa publicznego bo mog\u0105 nie tylko wchodzi\u0107 w obr\u00f3t prawny ale tak\u017ce posiadaj\u0105 element w\u0142adztwa. Pa\u0144stwo jest wi\u0119c swoistym podmiotem prawa wyst\u0119puj\u0105cym w dwojakim charakterze w innym na wewn\u0105trz i w innym na zewn\u0105trz.<\/p>\n

Wewn\u0105trz<\/strong> jako osoba prawna wyst\u0119puje pa\u0144stwo w postaci Skarbu Pa\u0144stwa (tzw. fiskus<\/em>), o kt\u00f3rym stanowi art. 33. KC, a jeszcze bardziej szczeg\u00f3\u0142owo art. 34. KC (\u201eSkarb Pa\u0144stwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowi\u0105zk\u00f3w, kt\u00f3re dotycz\u0105 mienia pa\u0144stwowego nie nale\u017c\u0105cego do innych pa\u0144stwowych os\u00f3b prawnych\u201d<\/em>).<\/p>\n

Na zewn\u0105trz<\/strong> pa\u0144stwo jest te\u017c podmiotem prawa w stosunkach mi\u0119dzynarodowych z innymi pa\u0144stwami i tutaj regulowane jest to mi\u0119dzynarodowym prawem publicznym.<\/p>\n

Same organy pa\u0144stwowe<\/strong> oddzielnej osobowo\u015bci prawnej nie posiadaj\u0105 nie musz\u0105 jej posiada\u0107 ale traktowane s\u0105 jako swoiste podmioty prawa jakby by\u0142y osobami prawnymi. Za ich po\u015brednictwem pa\u0144stwo korzysta ze swej zdolno\u015bci prawnej i zdolno\u015bci do czynno\u015bci prawnych.<\/p>\n

W konstrukcji samorz\u0105du terytorialnego wyra\u017anie jest powiedziane, \u017ce samorz\u0105d terytorialny jest osob\u0105 prawn\u0105. Po raz pierwszy w tej kwestii wypowiedzia\u0142a si\u0119 Ustawa z 8 marca 1990 r. \u201eO samorz\u0105dzie terytorialnym\u201d stwierdzaj\u0105c, \u017ce w Polsce gminny wiejskie i miejskie posiadaj\u0105 samorz\u0105d terytorialny, a wi\u0119c w imieniu i na rzec gminy dzia\u0142aj\u0105 odpowiednie organy. Rozdzia\u0142 VII Konstytucji wyra\u017anie powiada w:<\/p>\n

Art. 165. Punkt 1, \u017ce \u201eJednostki samorz\u0105du terytorialnego maj\u0105 osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105\u201d<\/em><\/p>\n

Art. 164. Punkt 1 stanowi, \u017ce \u201ePodstawow\u0105 jednostk\u0105 samorz\u0105du terytorialnego jest gmina.\u201d<\/em><\/p>\n

co oznacza jak stanowi:<\/p>\n

Art. 164 punkt 3., \u017ce \u201eGmina wykonuje wszystkie zadania samorz\u0105du terytorialnego nie zastrze\u017cone dla innych jednostek samorz\u0105du terytorialnego.\u201d<\/em><\/p>\n

b) Przedmiot stosunku prawnego<\/span><\/strong><\/p>\n

Nie ma \u017cadnej definicji legalnej co jest lub mo\u017ce by\u0107 przedmiotem stosunku prawnego, za powodu czego strony mog\u0105 wchodzi\u0107 w stosunki prawne.<\/p>\n

Wed\u0142ug pogl\u0105d\u00f3w najbardziej tradycyjnych przedmiotem stosunku prawnego s\u0105 rzeczy pojmowane w\u0105sko jako tylko dobra materialne, b\u0105d\u017a szeroko jako dobra materialne i niematerialne.<\/p>\n

Wed\u0142ug innych pogl\u0105d\u00f3w na przedmiot stosunku prawnego powiada si\u0119, \u017ce przedmiotem stosunku prawnego s\u0105 rzeczy i okre\u015blone zachowania.<\/p>\n

Wed\u0142ug trzeciej grupy pogl\u0105d\u00f3w najbardziej konsekwentnej powiada si\u0119, \u017ce przedmiotem stosunku prawnego s\u0105 wy\u0142\u0105cznie zachowania okre\u015blonych podmiot\u00f3w, uczestnik\u00f3w tego stosunku. W naszym wyk\u0142adzie przyjmiemy stanowisko trzecie.<\/strong><\/p>\n

Przedmiotem stosunku prawnego s\u0105 te zachowania do kt\u00f3rych w danym stosunku prawnym obowi\u0105zany jest podmiot obowi\u0105zku i te zachowania do kt\u00f3rych w danym stosunku prawnym uprawniony jest podmiot uprawnienia.<\/p>\n

Przyk\u0142adowo je\u015bli m\u00f3wi si\u0119 w my\u015bl teorii rzeczowej, \u017ce przedmiotem prawa w\u0142asno\u015bci i powsta\u0142ego w zwi\u0105zku ni\u0105 stosunku prawnego w\u0142asno\u015bci jest rzecz np. maszyna do pisania to tylko pozornie wydaje si\u0119 to zupe\u0142nie oczywiste. Ta sama bowiem rzecz mo\u017ce by\u0107 tylko nie tylko przedmiotem prawa w\u0142asno\u015bci ale tak\u017ce prawa u\u017cytkowania, w\u00f3wczas, gdy zostanie wypo\u017cyczona czy prawa zastawu, gdy zostanie zastawiona. Nie mo\u017cna jednak si\u0119 zgodzi\u0107 by te dwa r\u00f3\u017cne kolejne stosunki prawne, kt\u00f3re mog\u0105 powstawa\u0107 gdy w\u0142a\u015bciciel dan\u0105 rzecz wypo\u017cyczy czy zastawi, mia\u0142y za sw\u00f3j przedmiot t\u0119 sam\u0105 rzecz, gdy\u017c w\u00f3wczas nie by\u0142o by mi\u0119dzy nimi \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy \u2013a przecie\u017c prawo w\u0142asno\u015bci wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 tym od innych praw, \u017ce w\u0142a\u015bciciel uprawniony jest do wszelkich czynno\u015bci w stosunku do rzeczy b\u0119d\u0105cych jego w\u0142asno\u015bci\u0105. U\u017cyczaj\u0105cy natomiast jest tylko uprawniony do u\u017cywania rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem, a zastawnik jest uprawniony tylko do posiadania, a nie do u\u017cywania rzeczy tylko posiadania i sprzedania jej w przypadku niespe\u0142nienia sumy danej pod zastaw.<\/p>\n

St\u0105d te\u017c musimy przyj\u0105\u0107 i przyjmujemy, \u017ce przedmiotem stosunk\u00f3w prawnych nie jest sama rzecz (przy r\u00f3\u017cnych stosunkach prawnych jest ta sama) ale r\u00f3\u017cne rodzaje zachowania si\u0119 podmiotu uprawnienia i podmiotu obowi\u0105zku dotycz\u0105ce tej rzeczy, wynikaj\u0105ce z norm reguluj\u0105cych dany stosunek prawny<\/strong>. Twierdzenie to wynika tak\u017ce z tezy bardziej generalnej, \u017ce stosunki prawne s\u0105 zawsze stosunkami mi\u0119dzyludzkimi, mi\u0119dzy podmiotami, a nigdy nie mog\u0105 by\u0107 stosunkami mi\u0119dzy podmiotami i rzeczami. W \u015bwietle tej tezy stosunek prawny skierowany jest na dzia\u0142ania b\u0105d\u017a zaniechania, a tym samym jego przedmiot stanowi\u0105 zawsze zaniechania, a nie rzeczy.<\/p>\n

W zale\u017cno\u015bci od rodzaju zachowa\u0144 do kt\u00f3rych podmiot jest obowi\u0105zany lub uprawniony mo\u017cemy klasyfikowa\u0107 stosunki prawne na r\u00f3\u017cne typy pami\u0119taj\u0105c, \u017ce zachowania stron mog\u0105 generalnie przybiera\u0107 posta\u0107 czynienia b\u0105d\u017a nieczynienia.<\/p>\n

W konsekwencji mo\u017cna rozr\u00f3\u017cni\u0107 cztery typy (rodzaje) stosunk\u00f3w prawnych, w kt\u00f3rych to co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako vinculum iuris<\/em> \u2013elementarna ich wi\u0119\u017a \u2013sprowadza si\u0119 do czterech skorelowanych zachowa\u0144 polegaj\u0105cych na tym \u017ce<\/span><\/strong>:<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

1. Zar\u00f3wno przedmiotem uprawnienia jak i przedmiotem obowi\u0105zku jest czynienie.<\/p>\n

2. Przedmiotem uprawnienia jest czynienie, a przedmiotem obowi\u0105zku nieczynienie.<\/p>\n

3. Przedmiotem uprawnienia jest nieczynienie, a przedmiotem obowi\u0105zku jest czynienie.<\/p>\n

4. Zar\u00f3wno przedmiotem uprawnienia jak i przedmiotem obowi\u0105zku jest nieczynienie.<\/p>\n

Tre\u015bci\u0105 ka\u017cdego stosunku prawnego<\/strong> s\u0105 uprawnienia i obowi\u0105zki podmiot\u00f3w mi\u0119dzy kt\u00f3rymi stosunek prawny zachodzi. Poj\u0119cia uprawnienia i obowi\u0105zku s\u0105 poj\u0119ciami korelatywnymi. Korelaty<\/strong> to takie poj\u0119cia kt\u00f3re s\u0105 od siebie wzajemnie zale\u017cne. Takimi typowymi korelatami w stosunku prawnym s\u0105 uprawnienia i obowi\u0105zki, kt\u00f3re odgrywaj\u0105 istotn\u0105 rol\u0119 jako tre\u015b\u0107 stosunku prawnego i jako przedmiot stosunku prawnego.<\/p>\n

c) Uprawnienie <\/span><\/strong>jako element stosunku prawnego<\/span><\/p>\n

Uprawnienie obejmuje sfer\u0119 zachowa\u0144 nie nakazanych i nie zakazanych, a wi\u0119c nie b\u0119d\u0105cych przedmiotem obowi\u0105zku, w kt\u00f3rej to sferze podmiot mo\u017ce dokonywa\u0107 r\u00f3\u017cnych wybor\u00f3w. W zale\u017cno\u015bci od wyboru zachowania si\u0119 dokonanego przez ow\u0105 stron\u0119 inna, druga strona (podmiot) stosunku prawnego staje si\u0119 zobowi\u0105zany do odpowiedniego zachowania si\u0119 [np. uprawniony jest wierzyciel, kt\u00f3ry mo\u017ce, ma prawo \u017c\u0105da\u0107 zwrotu d\u0142ugu co oznacza, \u017ce od jego decyzji zale\u017cy czy b\u0119dzie domaga\u0142 si\u0119 w danym momencie zwrotu d\u0142ugu czy te\u017c nie ale gdy za\u017c\u0105da zwrotu d\u0142ugu, d\u0142u\u017cnik ma wtenczas obowi\u0105zek d\u0142ug ten mu zwr\u00f3ci\u0107].<\/p>\n

Uprawnienie w jakim\u015b sensie mo\u017cna uto\u017csamia\u0107 z prawem podmiotowym<\/strong>. Je\u015bli przez uprawnienie rozumiemy prawo podmiotowe to znaczy przez prawo podmiotowe rozumiemy przyznan\u0105 przez norm\u0119 prawn\u0105 okre\u015blonemu podmiotowi sfer\u0119 mo\u017cno\u015bci post\u0119powania w okre\u015blony spos\u00f3b.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce tylko uprawnienia o donios\u0142ym znaczeniu s\u0105 prawami podmiotowymi, np nauka prawa konstytucyjnego<\/strong>, wed\u0142ug kt\u00f3rej prawo podmiotowe s\u0105 to podstawowe uprawnienia obywatela zw\u0142aszcza te zawarte w samej konstytucji dotycz\u0105ce praw jednostki, praw podmiotowych.<\/p>\n

Cywili\u015bci <\/strong>patrz\u0105 ju\u017c na t\u0105 kwesti\u0119 inaczej. Z regu\u0142y traktuj\u0105 oni ka\u017cde uprawnienie lub zesp\u00f3\u0142 uprawnie\u0144 jako prawo lub zesp\u00f3\u0142 praw podmiotowych.<\/p>\n

Je\u017celi podmiot ma uprawnienie to mo\u017ce zachowa\u0107 si\u0119 zgodnie z dyspozycj\u0105 normy i mo\u017ce zaniecha\u0107 realizacji tego post\u0119powania bo to jest jego uprawnienie np. jako wyborca mam uprawnienie do udzia\u0142u w wyborach i mog\u0119 z niego skorzysta\u0107 lub te nie, w prawie cywilnym d\u0142u\u017cnik spe\u0142niaj\u0105c \u015bwiadczenie mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 od wierzyciela pokwitowania bo do tego upowa\u017cnia go i jest to jego uprawnienie:<\/p>\n

Art. 462. \u00a7 1. Kodeksu Cywilnego \u201eD\u0142u\u017cnik spe\u0142niaj\u0105c \u015bwiadczenie mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 od wierzyciela pokwitowania\u201d<\/em><\/p>\n

O uprawnieniu pewnej osoby do okre\u015blonego zachowania m\u00f3wimy wtedy gdy norma prawna przewiduje w danej sytuacji opisanej zazwyczaj w hipotezie dla tej osoby mo\u017cliwo\u015b\u0107 okre\u015blonego zachowania si\u0119, kt\u00f3ra nie jest obowi\u0105zkiem tej osoby \u0142\u0105cz\u0105c z tym zachowaniem si\u0119 przyzwolonym w dyspozycji powstanie obowi\u0105zku innej osoby.<\/strong><\/p>\n

d) Obowi\u0105zek <\/span><\/strong>jako element stosunku prawnego<\/span><\/p>\n

Podmiot prawa ma obowi\u0105zek w\u00f3wczas gdy jaka\u015b norma prawna, kt\u00f3rej jest adresatem wskazuje mu jeden i tylko jeden spos\u00f3b post\u0119powania w okre\u015blonych przez norm\u0119 warunkach.<\/p>\n

Przez obowi\u0105zek prawny osoby prawa rozmie\u0107 nale\u017cy konieczno\u015b\u0107 okre\u015blonego zachowania si\u0119 tej osoby wynikaj\u0105c\u0105 z zawartego w normie zakazu lub nakazu i zabezpieczon\u0105 (t\u0105 konieczno\u015b\u0107) \u015brodkami przymusu jakimi dysponuje pa\u0144stwo.<\/p>\n

Obowi\u0105zek jako element stosunku prawnego polega na tym, \u017ce podmiot prawa, kt\u00f3ry jest uczestnikiem stosunk\u00f3w prawnych powinien post\u0105pi\u0107 tylko w okre\u015blony spos\u00f3b tj. dope\u0142ni\u0107 okre\u015blonej czynno\u015bci lub wstrzyma\u0107 si\u0119 od dokonywania okre\u015blonej czynno\u015bci. \u2192 \u00a0Przepisy prawa lub postanowienia umowne przewiduj\u0105 w danej sytuacji pewien nakazany lub zakazany adresatowi spos\u00f3b zachowania si\u0119, a z zachowaniem odmiennym wi\u0105\u017ce si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przymusowego wyegzekwowania \u015bwiadczenia przys\u0142uguj\u0105cego drugiej stronie.<\/p>\n

Istota obowi\u0105zku sprowadza si\u0119 zawsze do dw\u00f3ch moment\u00f3w. 1) Obowi\u0105zek prawny wynika ze sformu\u0142owania normy prawnej nakazu i zakazu; 2) niewykonanie obowi\u0105zku prawnego jest po\u0142\u0105czone z poniesieniem konsekwencji prawnych, z odpowiedzialno\u015bci\u0105 prawn\u0105.<\/p>\n

Z uwagi na to, \u017ce poj\u0119cia uprawnienia i obowi\u0105zku s\u0105 korelatywne, wsp\u00f3\u0142zale\u017cne to stosunek prawny z punktu widzenia korelacji mo\u017cemy by\u0107 rozumiany dwojako:<\/span><\/p>\n

1. Jako pewna ca\u0142o\u015b\u0107, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 okre\u015blone uprawnienia i obowi\u0105zki obydwu stron.\u00a0 W takim ca\u0142o\u015bciowym uj\u0119ciu ka\u017cda ze stron jest zar\u00f3wno uprawniona jak i zobowi\u0105zana. Ka\u017cda ze stron jest uprawniona do jednego rodzaju zachowania i zobowi\u0105zana do innego rodzaju zachowania.<\/p>\n

2. Rozumienie oddzielaj\u0105ce strony, podmioty uprawnione i zobowi\u0105zane. Stosunek prawny w takim uj\u0119ciu nale\u017cy rozumie\u0107 jako zachodz\u0105cy mi\u0119dzy dwoma podmiotami, stronami, z kt\u00f3rych jeden jest wy\u0142\u0105cznie uprawniony, a drugi wy\u0142\u0105cznie zobowi\u0105zany (np. stosunek prawny kupna \u2013 sprzeda\u017cy przedstawia si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce sprzedawca jest tylko uprawniony do \u017c\u0105dania zap\u0142aty, a kupuj\u0105cy jest tylko zobowi\u0105zany uiszczenia zap\u0142aty).<\/p>\n

\u0179R\u00d3D\u0141A PRAWA (PROBLEMATYKA TEORETYCZNA TWORZENIA PRAWA)<\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1 Pogl\u0105dy na tworzenie prawa. Znaczenie terminu \u017ar\u00f3d\u0142a prawa. Okre\u015blenie poj\u0119cia \u017ar\u00f3d\u0142a\u00a0\u00a0 prawa.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Dwa kierunki przeciwstawnych pogl\u0105d\u00f3w w kwestii pojmowania tworzenia prawa. <\/span><\/p>\n

1. racjonalno \u2013 konstruktywny (dominuj\u0105cy w okresie pozytywizmu prawniczego) \u2192 prawa jako \u015bwiadoma dzia\u0142alno\u015b\u0107 prawotw\u00f3rcza \/ kierunek zwi\u0105zany z\u00a0 osob\u0105 Benthama, my\u015bliciela kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w drugiej po\u0142owie XVIII w. i w pierwszej po\u0142owie XIX w., angielskiego prawnika, filozofa, ekonomisty, prekursora pozytywizmu prawniczego, przedstawiciela liberalizmu w ekonomii \/<\/p>\n

2. ewolucyjno \u2013 organiczny \u2192 prawodawca nie ma prawa tworzy\u0107, a jedynie prawo odkrywa\u0107, prawo tworzy si\u0119 samorzutnie, spo\u0142ecze\u0144stwo w swym historycznym rozwoju mia\u0142o spontanicznie kszta\u0142towa\u0107 regu\u0142y zachowa\u0144, podobnie jak kszta\u0142towany jest j\u0119zyk. \/ Friedrichem Karl von Savigny,<\/p>\n

Koncepcja naukowej polityki prawa. \/L. Petra\u017cycki \/ \u2192 tworzenie prawa \u015bwiadoma i celowa dzia\u0142alno\u015b\u0107 prawotw\u00f3rcza opart\u0105 na odpowiedniej wiedzy naukowej. Polityka prawa Petra\u017cyckiego mia\u0142a polega\u0107 na tym, \u017ce prawodawca ustanawia sobie jaki\u015b cel, a potem \u015bwiadomie my\u015bli o \u015brodkach s\u0142u\u017c\u0105cych temu celowi, w tej konstrukcji, w tym my\u015bleniu tw\u00f3rca wykorzystuje wiedz\u0119 i nauk\u0119 przede wszystkim.<\/p>\n

\u0179R\u00d3D\u0141A PRAWA \u2013 FONTES IURIS<\/em><\/strong><\/p>\n

W Konstytucji z 1997r. ca\u0142y III rozdzia\u0142 ma w\u0142a\u015bnie tytu\u0142 \u201e\u0179r\u00f3d\u0142a prawa\u201d. Jest to pierwsza polska konstytucja, kt\u00f3ra \u017ar\u00f3d\u0142om prawa po\u015bwi\u0119ci\u0142a odr\u0119bny rozdzia\u0142.<\/p>\n

Przyjmiemy cztery znaczenia terminu \u017ar\u00f3d\u0142a prawa:<\/span><\/strong><\/p>\n

1. W znaczeniu teoretycznym. – <\/strong>fontes iuris oriundi<\/em> \u2013 droga prowadz\u0105ca do powstania prawa \u2192 Znaczenie podstawowe: fakt lub zesp\u00f3\u0142 fakt\u00f3w prawotw\u00f3rczych, pojmowanych szerzej lub w\u0119\u017cej.<\/p>\n

Szerzej s\u0105 pojmowane je\u017celi traktuje je si\u0119 jako og\u00f3\u0142 element\u00f3w dzi\u0119ki kt\u00f3rym dana regu\u0142a nabiera charakteru prawa w swej drodze d\u0105\u017c\u0105cej do powstania prawa.<\/p>\n

Natomiast wed\u0142ug uj\u0119\u0107 w\u0119\u017cszych wystarczaj\u0105ce jest to, \u017ce istnieje pewna okre\u015blona kompetencja organ\u00f3w powo\u0142anych konstytucyjnie do stanowienia prawa i ta kompetencja tych organ\u00f3w do stanowienia prawa wyja\u015bnia zagadnienie \u017ar\u00f3de\u0142 prawa we wsp\u00f3\u0142czesnych pa\u0144stwach. Za organami stoj\u0105 ludzie, wi\u0119c \u017ar\u00f3d\u0142a prawa nale\u017cy okre\u015bli\u0107 jako dzia\u0142ania, jako akt ludzi, kt\u00f3rym normy prawne przyznaj\u0105 charakter organ\u00f3w o okre\u015blonych kompetencjach<\/p>\n

2. W znaczeniu historycznym<\/strong> – fontes iuris cognoscendi – <\/em>\u017ar\u00f3d\u0142a poznania prawa. \u2192 to wszystko z czego mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 o tre\u015bci norm prawnych, kt\u00f3re kiedy\u015b obowi\u0105zywa\u0142y (dawne teksty prawne, inne formy przekazu, z kt\u00f3rych poznajemy tre\u015b\u0107 obowi\u0105zuj\u0105cych kiedy\u015b przepis\u00f3w).<\/p>\n

3. W znaczeniu \u017ar\u00f3de\u0142 prawa materialnego<\/strong>. \u00a0\u2192 ca\u0142okszta\u0142t czynnik\u00f3w zar\u00f3wno spo\u0142ecznych, ekonomicznych, kulturowych wp\u0142ywaj\u0105cych na ukszta\u0142towanie si\u0119 takich, a nie innych norm.<\/p>\n

4. W znaczeniu formalnym<\/strong> (formalne \u017ar\u00f3d\u0142o prawa) \u2192 tak rozumiane \u017ar\u00f3d\u0142a prawa uto\u017csamiane s\u0105 z aktami normatywnymi. W istocie jednak akt normatywny jest ju\u017c przecie\u017c wynikiem, rezultatem poprzedzaj\u0105cej go prawotw\u00f3rczej dzia\u0142alno\u015bci pa\u0144stwa. \u0141\u0105cz\u0105c punkt widzenia formalny i materialny rozumienia \u017ar\u00f3de\u0142 prawa mo\u017cna na gruncie europejskiej kultury prawnej zdefiniowa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a prawa w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a prawa to prawotw\u00f3rcza dzia\u0142alno\u015b\u0107 pa\u0144stwa w wyniku kt\u00f3rej powstaj\u0105 akty normatywne, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 uwarunkowana jest ca\u0142okszta\u0142tem czynnik\u00f3w ekonomicznych i kulturowych, a w szczeg\u00f3lno\u015bci aktualnymi potrzebami spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Czynniki kulturowe jak i ca\u0142a kultura obejmuj\u0105 tak\u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci \u015bwiadomo\u015b\u0107 polityczn\u0105 i prawn\u0105. W obr\u0119bie czynnik\u00f3w kulturowych zawarta jest te\u017c odpowiednia aksjologia preferuj\u0105ca okre\u015blone warto\u015bci, kt\u00f3re prawo ma wyra\u017ca\u0107.<\/p>\n

O \u017ar\u00f3d\u0142ach prawa w znaczeniu teoretycznym mo\u017cna i nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 w 2 punktach widzenia:<\/span><\/p>\n

1. Z punktu widzenia normatywnego (ocennego)<\/p>\n

np. \u201etakich a takich norm nale\u017cy przestrzega\u0107 jako obowi\u0105zuj\u0105cych norm danego systemu prawa\u201d<\/p>\n

2. Z punktu teoretycznego (opisowego)<\/p>\n

np. \u201ew danym systemie prawnym takie a takie fakty uwa\u017cane s\u0105 za fakty prawotw\u00f3rcze\u201d<\/p>\n

2. Poj\u0119cie procesu prawotw\u00f3rczego i procesu kszta\u0142towania si\u0119 prawa.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Proces prawotw\u00f3rczy<\/strong> to wy\u0142\u0105cznie prawotw\u00f3rcza dzia\u0142alno\u015b\u0107 organ\u00f3w pa\u0144stwowych.<\/p>\n

Natomiast proces kszta\u0142towania si\u0119 prawa<\/strong> obejmuje wszystko to, co zachodzi zanim dojdzie do procesu\u00a0 prawotw\u00f3rczego. Jest wi\u0119c szerszy w czasie i szerszy przedmiotowo i podmiotowo bo w procesie tym bior\u0105 udzia\u0142 r\u00f3\u017cne instytucje i ogniwa niepa\u0144stwowe (partie polityczne, zwi\u0105zki zawodowe, grupy nacisku itp.) zanim dojdzie do tego, \u017ce pa\u0144stwo w\u0142\u0105cza si\u0119 w ten proces. Ogniwa te dzia\u0142aj\u0105 bardziej spontanicznie, s\u0105 nosicielami r\u00f3\u017cnych idei i pogl\u0105d\u00f3w, pomys\u0142\u00f3w, projekt\u00f3w nieformalnych inicjatyw. Te inne instytucje inspiruj\u0105 prawotw\u00f3rcz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 organ\u00f3w pa\u0144stwa. Dopiero pa\u0144stwo mo\u017ce nada\u0107 tym projektom moc obowi\u0105zuj\u0105cych norm prawnych. Proces kszta\u0142towania si\u0119 prawa mie\u015bci w sobie r\u00f3wnie\u017c prawotw\u00f3rcz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pa\u0144stwa jako ostatni\u0105 faz\u0119 tego szeroko pojmowanego procesu.<\/p>\n

3. Zasadnicze formy dzia\u0142alno\u015bci prawotw\u00f3rczej i ich wzajemny stosunek do siebie.<\/span><\/strong><\/p>\n

STANOWIENIE PRAWA<\/strong> jest charakterystyczne dla kultury kontynentalnej europejskiej Pod pewnymi warunkami bywa uznawane za form\u0119 wy\u017csz\u0105 prawotw\u00f3rstwa w por\u00f3wnaniu z praktyk\u0105 prawotw\u00f3rcz\u0105. Wyr\u00f3\u017cniamy dwie sta\u0142e cechy prawa stanowionego:<\/p>\n

a) zawsze jest to prawo pisane (tzw. pisane \u017ar\u00f3d\u0142o prawa)<\/p>\n

b) formu\u0142uje normy dotycz\u0105ce sytuacji przysz\u0142ych (stosowanych pro futuro<\/em>)<\/p>\n

Nie ka\u017cde prawo pisane jest prawem stanowionym, ale ka\u017cde prawo stanowione jest prawem pisanym.<\/p>\n

Stanowienie prawa polega na tym, \u017ce kompetentny organ prawodawczy formu\u0142uje w spos\u00f3b pisemny, w za\u0142o\u017ceniu jednoznaczny, normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym dotycz\u0105ce przysz\u0142ych sytuacji.<\/p>\n

Organy stanowi\u0105ce prawo maj\u0105 dzi\u015b na og\u00f3\u0142 charakter kolegialny, rzadziej jednoosobowy.<\/p>\n

Stanowienie prawa jest zatem procesem zak\u0142adaj\u0105cym obowi\u0105zywanie norm kompetencyjnych do wydawania przepis\u00f3w prawnych przyznanych organom prawo stanowi\u0105cym<\/p>\n

PRAWOTW\u00d3RCZA PRAKTYKA ORGAN\u00d3W PA\u0143STWOWYCH<\/strong> wyra\u017ca si\u0119 w powtarzaj\u0105cych si\u0119 konkretnych decyzjach organ\u00f3w stosuj\u0105cych prawo za pomoc\u0105 kt\u00f3rych te organy oceniaj\u0105 i rozstrzygaj\u0105 w jednakowy spos\u00f3b podobne stany faktyczne tworz\u0105c na ich podstawie dopiero normy prawa. Chodzi tu przede wszystkim o s\u0105dowe stosowanie prawa. Ta forma charakterystyczna jest dla tzw. prawa precedensowego, kt\u00f3re jest znamienne na kultury anglosaskiej.<\/p>\n

UMOWA<\/strong> jako forma dzia\u0142alno\u015bci prawotw\u00f3rczej mo\u017ce by\u0107 uznana za odmian\u0119 stanowienia prawa<\/strong>. Jest to tak\u017ce akt pisany, a wi\u0119c i rodzaj pisanego \u017ar\u00f3d\u0142a prawa reguluj\u0105cy sytuacje przysz\u0142e. Dzi\u015b ma znaczenie w mi\u0119dzynarodowym prawie publicznym gdy\u017c to prawo powstaje w wyniku um\u00f3w mi\u0119dzynarodowych<\/strong> ale i czasem jeszcze umowa jest stosowana i w prawie wewn\u0119trznym. Niekt\u00f3re systemy prawa wsp\u00f3\u0142czesne znaj\u0105 tzw. umowy zbiorowe<\/strong> dotycz\u0105ce stosunk\u00f3w pracy: Art. 59. \u00a7 2. Konstytucji RP \u201eZwi\u0105zki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje maj\u0105 prawo do rokowa\u0144, w szczeg\u00f3lno\u015bci w celu rozwi\u0105zywania spor\u00f3w zbiorowych, oraz do zawierania uk\u0142ad\u00f3w zbiorowych pracy i innych porozumie\u0144.\u201d <\/em>Wtenczas tak\u017ce s\u0105 one \u017ar\u00f3d\u0142em praw.<\/p>\n

ZWYCZAJ<\/strong> staje si\u0119 prawem i jego \u017ar\u00f3d\u0142em o tyle tylko o ile da si\u0119 stwierdzi\u0107 powtarzaj\u0105ca si\u0119 d\u0142u\u017cszy czas praktyk\u0119, kt\u00f3r\u0105 -co najwa\u017cniejsze -pa\u0144stwo poprzez swoje organy (np. s\u0105dy) uznaje. Taki uznany zwyczaj staje si\u0119 w\u00f3wczas \u017ar\u00f3d\u0142em prawa. Dopiero uznany przez pa\u0144stwo zwyczaj staje si\u0119 prawem zwyczajowym.<\/p>\n

Terminu \u2018prawo zwyczajowe\u2019 nie nale\u017cy myli\u0107 z terminem \u2018zwyczaj prawny\u2019. Nale\u017cy odr\u00f3\u017cnia\u0107 normy prawa zwyczajowego od zwyczaj\u00f3w prawnych. \/ Zwyczaje prawne<\/strong> to tylko fakty ustalane przez spo\u0142ecze\u0144stwo pewnych nawyk\u00f3w co do sposobu czynienia u\u017cytku z obowi\u0105zuj\u0105cych instytucji prawnych i wynikaj\u0105cych z nich uprawnie\u0144 [np. ustalaj\u0105 si\u0119 w pewnych \u015brodowiskach zwyczaje prawne dotycz\u0105ce sposobu rozporz\u0105dzania spadkiem, czy dotycz\u0105ce zawierania r\u00f3\u017cnych um\u00f3w o do\u017cywocie, dzier\u017caw\u0119 itd].\/<\/p>\n

Zwyczaj odgrywa dzi\u015b istotn\u0105 rol\u0119 w mi\u0119dzynarodowym prawie publicznym. Mi\u0119dzynarodowe prawo zwyczajowe powstaje na skutek d\u0142ugotrwa\u0142ych praktyk post\u0119powania, kiedy powstaje przekonanie, \u017ce odpowiednie zachowanie si\u0119 jest zachowaniem normatywnym. Polska jako cz\u0142onek spo\u0142eczno\u015bci mi\u0119dzynarodowej, honoruje i podlega w odpowiednim zakresie mi\u0119dzynarodowemu prawu zwyczajowemu.<\/p>\n

Zdecydowanie mniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa zwyczaj jako \u017ar\u00f3d\u0142o prawa krajowego.\u00a0 W polskim systemie prawnym jest zasadnym, \u017ce zwyczaj jest \u017ar\u00f3d\u0142em prawa tylko i zawsze w\u00f3wczas je\u015bli nasze prawo wewn\u0105trzpa\u0144stwowe zawiera odes\u0142anie do zwyczaj\u00f3w, powo\u0142uje si\u0119 w tek\u015bcie prawnym na zwyczaj. W\u00f3wczas regu\u0142a zwyczajowa b\u0119dzie wywo\u0142ywa\u0142a skutki prawne poprzez przepisy zawieraj\u0105ce odes\u0142ania do zwyczaj\u00f3w:<\/p>\n

np. art. 56. KC, m\u00f3wi\u0105cy o skutkach czynno\u015bci prawnych stanowi, \u017ce \u201eCzynno\u015b\u0107 prawna wywo\u0142uje nie tylko skutki prawne w niej wyra\u017cone lecz r\u00f3wnie\u017c te, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z ustawy, zasad wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego i\u00a0 z ustalonych zwyczaj\u00f3w.\u201d <\/em><\/p>\n

np. art. 354. \u00a7 1. KC \u201eD\u0142u\u017cnik powinien wykona\u0107 zobowi\u0105zanie zgodnie z jego tre\u015bci\u0105 i w spos\u00f3b odpowiadaj\u0105cy celowi spo\u0142eczno \u2013 gospodarczemu oraz zasadom wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego, a je\u017celi istniej\u0105 w tym zakresie ustalone zwyczaje tak\u017ce w spos\u00f3b odpowiadaj\u0105cy tym zwyczajom.\u201d<\/em><\/p>\n

Rola NAUKI (jurysprudencji) jako \u017ar\u00f3d\u0142a prawa.<\/strong><\/p>\n

Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie nauka prawa wywiera donios\u0142y wp\u0142yw na tworzenie prawa (jego okre\u015blonych dziedzin, rola ekspert\u00f3w, opiniodawc\u00f3w, donios\u0142y wp\u0142yw na rozumienie prawa) ale nie jest czynnikiem samodzielnym, stanowi\u0105cym, nie jest \u017ar\u00f3d\u0142em prawa w sensie faktu prawotw\u00f3rczego. Jurysprudencja, pogl\u0105dy znawc\u00f3w prawa, ich opinie nie s\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie uznawane za samoistne fakty prawotw\u00f3rcze w sensie fakt\u00f3w stanowi\u0105cych prawo w przeciwie\u0144stwie do niekt\u00f3rych dawnych epok minionych kiedy takie opinie za \u017ar\u00f3d\u0142a prawa by\u0142y uznawane [np. w okresie poprzedzaj\u0105cym czasy nowo\u017cytne w niekt\u00f3rych pa\u0144stwach zachodnich za \u017ar\u00f3d\u0142a prawa uwa\u017cano tzw. communis opinio doctorum<\/em>, a wi\u0119c opinie znawc\u00f3w prawa] Nauka roztacza jednak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie bardzo istotne instrumenty w postaci regu\u0142y egzegezy prawniczej, rozstrzygania co jest, a co nie jest obowi\u0105zuj\u0105cym prawem, jak nale\u017cy je rozumie\u0107. Odgrywa wi\u0119c bardzo istotn\u0105 rol\u0119 w rozumieniu prawa jak i w jego tworzeniu i stosowaniu.<\/p>\n

Stosunek wzajemny do siebie poszczeg\u00f3lnych form dzia\u0142alno\u015bci prawotw\u00f3rczej.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

R\u00f3\u017cne formy prawotw\u00f3rstwa b\u0105d\u017a si\u0119 wzajemnie uzupe\u0142niaj\u0105, b\u0105d\u017a konkuruj\u0105 ze sob\u0105. Uzupe\u0142niaj\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas gdy zgodnie reguluj\u0105 te same sfery zachowa\u0144, konkuruj\u0105 gody walcz\u0105 o swoisty prymat.<\/p>\n

Przyk\u0142adowo w dawnym Rzymie w pewnych okresach ustawy i zwyczaj uwa\u017cano za \u017ar\u00f3d\u0142a prawa podstawowe uzupe\u0142niaj\u0105ce si\u0119 wzajemnie. By\u0142y jednak okresy kiedy mi\u0119dzy tymi dwiema formami powsta\u0142o tzw. prawo pretorskie i zacz\u0119\u0142a powstawa\u0107 pewna rywalizacja. Pretor by\u0142 wysokim urz\u0119dnikiem pa\u0144stwowym, sprawowa\u0142 wymiar sprawiedliwo\u015bci, wydawa\u0142 edykty pretorskie ustalaj\u0105ce zasady prawa.<\/p>\n

W \u015bredniowieczu w Europie g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em prawa by\u0142 pocz\u0105tkowo zwyczaj, a nast\u0119pnie by\u0142y nim umowy mi\u0119dzy przedstawicielami r\u00f3\u017cnych szczebli drabiny feudalnej.<\/p>\n

W pa\u0144stwie nowo\u017cytnym od XVIII w. przyjmuje si\u0119 stanowienie prawa za g\u0142\u00f3wn\u0105 form\u0119 jego tworzenia, odrzuca si\u0119 w zasadzie zwyczaj.<\/p>\n

W Polsce przed 1939 r. istnia\u0142a rywalizacja mi\u0119dzy aktami normatywnymi parlamentu i w\u0142adzy wykonawczej. Wyst\u0119powa\u0142o to od 1926 r. (zamach stanu J. Pi\u0142sudskiego) i p\u00f3\u017aniej kiedy stawali\u015bmy si\u0119 pa\u0144stwem bardziej autorytarnym ni\u017c pa\u0144stwem demokratycznym. Nie by\u0142o tej konkurencji jeszcze bezpo\u015brednio po uchwaleniu konstytucji marcowej w 1921 r. Po roku 1926 zwi\u0119kszy\u0142y si\u0119 uprawnienia w\u0142adzy wykonawczej. Konstytucja kwietniowa (1935 r.) dawa\u0142a prezydentowi uprawnienie do wydawania rozporz\u0105dze\u0144 z moc\u0105 ustawy.<\/p>\n

Je\u017celi chodzi o obecny ustr\u00f3j Polski to tej rywalizacji nie ma. Mamy bardzo wyra\u017anie oddzielone kompetencje organ\u00f3w prawotw\u00f3rczych i organ\u00f3w prawo stosuj\u0105cych. Wypadki w\u0105tpliwe, spory kompetencyjne mi\u0119dzy centralnymi organami pa\u0144stwowymi ma kompetencje rozstrzyga\u0107 Trybuna\u0142 Konstytucyjny. Obecny ustr\u00f3j polityczny jak stanowi art. 10 Konstytucji opiera si\u0119 na \u201epodziale i r\u00f3wnowadze w\u0142adzy ustawodawczej, wykonawczej i s\u0105downiczej.\u201d <\/em><\/p>\n

Pozycja parlamentu jako w\u0142adzy ustawodawczej jest przestrzegana. Panuje prymat ustawy. Pewne akty normatywne podustawowe mog\u0105 wydawa\u0107 tylko \u015bci\u015ble okre\u015blone organy w\u0142adzy wykonawczej w oparciu o upowa\u017cnienia ustawowe zgodnie z ustawami i konstytucja. Trybuna\u0142 Konstytucyjny kontroluje zgodno\u015b\u0107 nie tylko ustaw ale i wszystkich akt\u00f3w podustawowych pochodz\u0105cych od centralnych organ\u00f3w w\u0142adzy z konstytucj\u0105.<\/p>\n

4. O stanowieniu prawa oraz roli prawa stanowionego w r\u00f3\u017cnych systemach prawnych.<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Stanowienie jest wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie podstawowym sposobem powstawania prawa chocia\u017c znane s\u0105 ju\u017c od\u00a0 bardzo dawna. Wyst\u0119powa\u0142o ju\u017c w prawie rzymskim, w pa\u0144stwach nowo\u017cytnych od XIX w. s\u0142ynne wielki kodyfikacje napoleo\u0144skie, niemieckie by\u0142y pomnikami stanowienia prawa.<\/p>\n

Stanowienie prawa jest w istocie okre\u015blonym dzia\u0142aniem cia\u0142 z regu\u0142y kolegialnych, kt\u00f3rym pa\u0144stwo wyda\u0142o kompetencje do wydawania przepis\u00f3w prawa. U podstaw wsp\u00f3\u0142czesnego procesu stanowienia prawa le\u017c\u0105 wi\u0119c okre\u015blone normy kompetencyjne organ\u00f3w stanowi\u0105cych prawo. W istocie tak\u0105 podstaw\u0105 tworzenia prawa w pa\u0144stwach i systemach prawa stanowionego jest zawsze ustawa zasadnicza (konstytucja). Miejsce ni\u017csze od konstytucji zajmuj\u0105 w systemach prawnych ustawy zwyk\u0142e. \u017badna ustawa zwyk\u0142a nie mo\u017ce uchyli\u0107 postanowie\u0144 konstytucji. W pa\u0144stwach demokratycznych ustawy te podlegaj\u0105 badaniu ich zgodno\u015bci z konstytucjach. W polskim systemie prawnym zmian konstytucji mo\u017ce dokona\u0107 tylko ustawa konstytucyjna uchwalana w trybie szczeg\u00f3lnym, kwalifikowanym odmiennym od trybu ustawy zwyk\u0142ej (R XII Konstytucji \u201eZmiana konstytucji<\/em>\u201d).<\/p>\n

W XIX w. na gruncie kultury prawnej europejskiej, pod wp\u0142ywem doktryny niemieckiej (Laband), zacz\u0119to wyr\u00f3\u017cnia\u0107 ustaw\u0119 w znaczeniu materialnym i formalnym. Asumptem do tego podzia\u0142u by\u0142 sp\u00f3r o charakter aktu normatywnego jakim by\u0142 \u00f3wczesny bud\u017cet uchwalany przez parlament niemiecki. Rozr\u00f3\u017cnienie to wywo\u0142a\u0142o liczne kontrowersje st\u0105d nie wsz\u0119dzie i nie zawsze by\u0142o honorowane i podlega\u0142o z up\u0142ywem czasu r\u00f3\u017cnym modyfikacjom. Doktryny przyjmuj\u0105ce pojecie ustawy w znaczeniu formalnym i materialnym jako kryterium tego rozr\u00f3\u017cnienia podkre\u015blaj\u0105 i wymieniaj\u0105 sam proces ustawodawczy.<\/p>\n

Ustaw\u0105 w rozumieniu formalnym<\/strong> jest ka\u017cdy akt normatywny, kt\u00f3ry powsta\u0142 w tzw. parlamentarnej drodze ustawodawczej i zosta\u0142 og\u0142oszony formalnie jako ustawa niezale\u017cnie od tre\u015bci i niezale\u017cnie od co on reguluje. Wed\u0142ug tej doktryny ustawa w znaczeniu formalnym niekoniecznie musi ni\u0105 by\u0107 w znaczeniu materialnym.<\/p>\n

Ustawa w rozumieniu materialnym<\/strong> s\u0105 to tylko te akty normatywne, kt\u00f3re zwieraj\u0105 tre\u015bci obejmuj\u0105ce tzw. materie ustawowe. O tym co jest, a co nie jest materi\u0105 ustawow\u0105 decydowa\u0107 maj\u0105 okre\u015blone, uznane w doktrynie tre\u015bci. Z regu\u0142y jest to sfer\u0119 praw i moralno\u015bci obywateli oraz kwestie zwi\u0105zane z w\u0142asno\u015bci\u0105. We Francji \u2013wyj\u0105tkowo \u2013to konstytucja wprost wymienia, co jest materi\u0105 ustawow\u0105, czyli co ma by\u0107 regulowane ustawami.<\/p>\n

Doktryna jest chwiejna i wobec tego ustaw\u0105 w praktyce mo\u017cna regulowa\u0107 wszystko co tylko organy maj\u0105cym inicjatyw\u0119 ustawodawcz\u0105 sobie za\u017cycz\u0105. Wsp\u00f3\u0142czesna doktryna traktuje te rozr\u00f3\u017cnienia jako epizod historyczny i uwa\u017ca je za nieprzydatne dla wsp\u00f3\u0142czesnego prawoznawstwa.<\/p>\n

Mog\u0105 obowi\u0105zywa\u0107 generalne akty ustawowe, kt\u00f3re nie s\u0105 ustawami, a maj\u0105 moc prawna ustawy \u2013je\u017celi konstytucje okre\u015blonych pa\u0144stw przewiduj\u0105 takie akty normatywne, np dekrety czy rozporz\u0105dzenia z moc\u0105 ustawy. Nasza konstytucja przewiduje wyj\u0105tkowo tak\u0105 jedn\u0105 sytuacj\u0119 dopuszczaj\u0105c\u0105 wydanie rozporz\u0105dzenia, kt\u00f3re b\u0119dzie mia\u0142o moc ustawy. Kompetencje do ustanowienia takiego aktu\u00a0 otrzyma\u0142 w obowi\u0105zuj\u0105cej konstytucji tylko prezydent (w\u0142adza wykonawcza) i tylko w szczeg\u00f3lnych warunkach.<\/p>\n

Art. 234. Konstytucji \u201eJe\u017celi w czasie stanu wojennego sejm nie mo\u017ce si\u0119 zebra\u0107 na posiedzenie prezydent RP na wniosek Rady Ministr\u00f3w wydaje rozporz\u0105dzenie z moc\u0105 ustawy w zakresie i w granicach okre\u015blonych w <\/em>Art. 228 ust\u0119p 3-5.\u201d<\/p>\n

Rozporz\u0105dzenia te podlegaj\u0105 zatwierdzeniu przez sejm na najbli\u017cszym posiedzeniu.<\/p>\n

U podstaw wsp\u00f3\u0142czesnego procesu stanowienia prawa stoj\u0105 le\u017c\u0105 normy kompetencyjne. W polskim systemie prawa w\u0142adza administracyjna, czyli wykonawcza upowa\u017cniona jest ustaw\u0105 do wydawania akt\u00f3w podustawowych w postaci rozporz\u0105dze\u0144 zwyk\u0142ych, a wyj\u0105tkowo do rozporz\u0105dze\u0144 innych z moc\u0105 ustawy.<\/p>\n

Systemowi prawa ustawowego<\/strong> w okre\u015blony spos\u00f3b przeciwstawiamy system prawa precedensowego<\/strong> obowi\u0105zuj\u0105cy w pa\u0144stwach kultury anglosaskiej, kt\u00f3ra obejmuje przede wszystkim ojczyzn\u0119 tego systemu Wielk\u0105 Brytanie, Irlandi\u0119 ale przede wszystkim USA, Kanad\u0119 (z wyj\u0105tkiem Quebecku), szereg kraj\u00f3w tzw. Wsp\u00f3lnoty Brytyjskiej (Australia itd.). Ten system prawa precedensowego kszta\u0142tuj\u0105cy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie o ile nie wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki prawotw\u00f3rczej dzia\u0142alno\u015bci s\u0105d\u00f3w jest tym drugim w \u015bwiecie systemem konkurencyjnym wobec systemu prawa ustawowego. Oba te systemy wywieraj\u0105 wp\u0142yw na r\u00f3\u017cne kraje \u015bwiata i stanowi\u0105 \u0142\u0105cznie \u015bwiecki system prawny<\/strong>, kt\u00f3ry przewa\u017ca na \u015bwiecie.<\/p>\n

Natomiast trzecim systemem prawa je\u015bli m\u00f3wimy w\u00a0 skali globalnej obok systemu prawa precedensowego i ustawowego, albo drugi system prawa je\u015bli m\u00f3wimy o systemie prawa \u015bwieckiego przeciwstawnym jest system prawa wyznaniowego<\/strong> w pewnej cz\u0119\u015bci \u015bwiata obowi\u0105zuj\u0105cy. Obowi\u0105zuje przede wszystkim w pa\u0144stwach muzu\u0142ma\u0144skich, kt\u00f3re cechuje obowi\u0105zywanie specyficznego prawa sui generis<\/em> religijnego jakim jest prawo koraniczne lub para religijne. Konstytucje tych pa\u0144stw (np. Maroko, Tunezja, Syria, Mauretania, Iran, Pakistan) zawieraj\u0105 postanowienia o podporz\u0105dkowaniu pa\u0144stwa zasadom doktryny religijnej islamu zawartym w Koranie. Nie ma tam w zasadzie prawa \u015bwieckiego w skutek braku rozdzia\u0142u instytucji pa\u0144stwa od instytucji i doktryny religijnej islamu. Postanowienia odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do przepis\u00f3w islamu zawieraj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kodeksy cywilne Egiptu i Iraku, kt\u00f3re si\u0119 nieco odr\u00f3\u017cniaj\u0105 od tych innych. Generalnie religia, moralno\u015b\u0107 i prawo w islamie \u015bci\u015ble si\u0119 ze sob\u0105 \u0142\u0105cz\u0105, st\u0105d cz\u0119\u015b\u0107 wzmiankowanych pa\u0144stw to pa\u0144stwa wyznaniowe w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu, a inne to pa\u0144stwa tzw. para wyznaniowe stanowi\u0105ce \u0142agodniejsz\u0105 odmian\u0119 pa\u0144stwa wyznaniowego, w kt\u00f3rym nie wszystkie ga\u0142\u0119zie prawa cywilnego \u015bci\u015ble s\u0105 zwi\u0105zane z islamem. Naj\u015bci\u015blej ten zwi\u0105zek przejawia w postanowieniach odnosz\u0105cych si\u0119 do statutu osobowego jednostki oraz w prawie rodzinnym. Sam Koran jako \u017ar\u00f3d\u0142o prawa wyznaniowego islamu zawiera g\u0142\u00f3wne zasady prawa, zw\u0142aszcza zasady najstarszych ga\u0142\u0119zi prawa tj. prawa karnego i cywilnego. Generalnie prawo muzu\u0142ma\u0144skie jest zakresowo maksymalnie szerokie bowiem reguluje prawem obowi\u0105zki zar\u00f3wno religijne jak i dzia\u0142ania w \u017cyciu codziennym.<\/p>\n

WYK\u0141ADNIA PRAWA<\/strong><\/p>\n

1. Poj\u0119cie wyk\u0142adni prawa<\/span><\/strong><\/p>\n

W praktyce prawniczej wyk\u0142adnia traktowana jest jako cz\u0119\u015b\u0107 procesu stosowania prawa \u2013jest to tzw. wyk\u0142adnia operatywna. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c rozpatrywana wyk\u0142adnia w kontek\u015bcie og\u00f3lnym, mo\u017ce by\u0107 dokonywana w spos\u00f3b sui generis<\/em> abstrakcyjny, modelowo [kiedy kto\u015b dokonuje wyk\u0142adni prawa zapoznaj\u0105c si\u0119 z tekstem ju\u017c podj\u0119tych decyzji i np. kontroluje czy ta wyk\u0142adnia prawa zosta\u0142a w\u0142a\u015bciwie przeprowadzona]<\/p>\n

WYK\u0141ADNIA PRAWA<\/strong> \u2013terminy polskie \u201et\u0142umaczenie prawa\u201d, \u201ewyja\u015bnianie prawa\u201d, termin \u0142aci\u0144ski \u201einterpretacja prawa\u201d<\/strong>, termin grecki \u201eegzegeza\u201d. Termin \u201ewyk\u0142adnia prawa\u201d jest terminem najbardziej zwi\u0105zanym z przedmiotem prawa. Wyk\u0142adnia prawa to operacja my\u015blowa kt\u00f3rej celem jest ustalenie znaczenia normy prawnej interpretowanego tekstu.<\/p>\n

W systemie anglosaskim, prawa precedensowego gdzie orzeczenia s\u0105dowe mog\u0105 mie\u0107 charakter prawotw\u00f3rczy, a wi\u0119c wyk\u0142adnia mo\u017ce tam mie\u0107 tak\u017ce charakter prawotw\u00f3rczy.<\/p>\n

W tradycyjnej polskiej kulturze prawa i w prawnym systemie europejskim jako systemie ustawowym i systemie preferuj\u0105cym prawo stanowione wyk\u0142adnie prawa traktujemy jako akt pomocniczy przy stosowaniu prawa, a nie jako fakt prawotw\u00f3rczy. Wyk\u0142adnia nie ma prawa tworzy\u0107, a tylko je wyja\u015bnia\u0107.<\/p>\n

Wyk\u0142adnia prawa jest aktem pomocniczym w procesie stosowania prawa, jest ona operacj\u0105 my\u015blow\u0105 realizuj\u0105c\u0105 dwa g\u0142\u00f3wne cele: ustalenie jakie normy post\u0119powania zawarte s\u0105 w interpretowanym tek\u015bcie oraz nast\u0119pnie ustalenie co one znacz\u0105.<\/p>\n

W pierwszej kolejno\u015bci interpretuj\u0105c tekst pos\u0142ugujemy si\u0119 dyrektywami j\u0119zykowymi dopiero je\u015bli to oka\u017ce si\u0119 czynno\u015bci\u0105 niewystarczaj\u0105c\u0105 si\u0119gamy do dyrektyw pozaj\u0119zykowych (systemowych, funkcjonalnych czyli celowo\u015bciowych).<\/p>\n

Przedmiotem wyk\u0142adni prawa s\u0105 przepisy prawa i zawarte w nich normy. W pierwszej fazie procesu wyk\u0142adni prawa dokonujemy czego\u015b na kszta\u0142t przek\u0142adu j\u0119zyka przepis\u00f3w na j\u0119zyk norm. W drugiej fazie wyk\u0142adni wykonujemy ustalenie znaczenia poprzez wyja\u015bnianie odpowiednich zwrot\u00f3w j\u0119zykowych.<\/p>\n

Uj\u0119cie tradycyjne<\/strong>: Clara non sunt interpretanda<\/em> \u2013 Przepisy jasne nie wymagaj\u0105 wyk\u0142adni. Wyk\u0142adnia jest potrzebna tylko w\u00f3wczas gdy normy s\u0105 niejasne, gdy mamy do czynienia z prawem niejasnym ius incertus<\/em>. Natomiast je\u015bli prawo by\u0142o jasne ius certus<\/em> m\u00f3wiono, \u017ce nast\u0119puje tzw. bezpo\u015brednie rozumienie prawa i w\u0142a\u015bciwie wyk\u0142adnia nie jest potrzebna.<\/p>\n

Dzi\u015b<\/strong> od kilkudziesi\u0119ciu lat przewa\u017ca w doktrynie pogl\u0105d, \u017ce ka\u017cdy tekst prawny, kt\u00f3ry ma by\u0107 zastosowany wymaga wyk\u0142adnia w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu. Im przepis jest mniej jasny wymaga interpretacji w wi\u0119kszym stopniu. Praktyka w dalszym ci\u0105gu sk\u0142onna jest si\u0119 kierowa\u0107 zasad\u0105 clara non sunt interpretanda<\/em> .<\/p>\n

Teorie wyk\u0142adni prawa<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

1) OPISOWE<\/strong> \u2013podzia\u0142 klasyczny \u2192 proces obserwacji wyk\u0142adni i wyci\u0105gania stamt\u0105d odpowiednich wniosk\u00f3w (jak jest przeprowadzana, czym si\u0119 interpretator kieruje, jakiego rodzaju wyk\u0142adnie stosuj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne s\u0105dy).<\/p>\n

a) postawa opisu<\/strong> \u2192\u00a0 wy\u0142\u0105cznie opis, a wi\u0119c w jaki spos\u00f3b przebiega w rzeczywisto\u015bci proces wyk\u0142adni<\/p>\n

b) postawa ocenna<\/strong> \u2192 warto\u015bciuj\u0105ca \u2013czy proces wyk\u0142adni przebiega wed\u0142ug pewnych modeli i za\u0142o\u017ce\u0144 i przyjmowanych dyrektyw. Mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c ograniczy\u0107 do stwierdze\u0144, \u017ce wyk\u0142adnia taka tak przebiega wed\u0142ug takich a takich kryteri\u00f3w.<\/p>\n

2) NORMATYWNE<\/strong> \u2192 chcia\u0142yby stworzy\u0107 pewien model wyk\u0142adni, pewne preferencje jak wyk\u0142adnia powinna wygl\u0105da\u0107.<\/p>\n

a) Statyczna<\/strong> teoria wyk\u0142adnia prawa (teoria subiektywna<\/strong>) zak\u0142ada jedno, sta\u0142e znaczenie (to kt\u00f3re nada\u0142 jej historyczny prawodawca) normy dop\u00f3ki dana norma obowi\u0105zuje. Wed\u0142ug tej teorii interpretator ustalaj\u0105c znaczenie normy powinien si\u0119 kierowa\u0107 intencj\u0105 i wol\u0105 historycznego prawodawcy, powinien wi\u0119c szuka\u0107 takiego znaczenia jakie jej nada\u0142 ten kt\u00f3ry j\u0105 stworzy\u0142.<\/p>\n

Tez\u0119 t\u0105 podpiera teoria statyczna pewnymi warto\u015bciami naczelnymi (sta\u0142o\u015b\u0107 pojmowan\u0105 jako sta\u0142o\u015b\u0107 znaczenia prawa dop\u00f3ki ono obowi\u0105zuje, pewno\u015b\u0107 prawa, bezpiecze\u0144stwo prawne, przewidywalno\u015b\u0107 zachowa\u0144 podmiot\u00f3w prawnych b\u0119d\u0105cych wchodzi\u0107 w stosunki prawne). Zmiany znaczenia norm zawartych w danym tek\u015bcie prawnym wed\u0142ug tej koncepcji mo\u017ce dokonywa\u0107 tylko prawodawca. Chc\u0105c ustali\u0107 jedno znaczenie wed\u0142ug tej teorii trzeba szuka\u0107 woli historycznego ustawodawcy i dlatego wed\u0142ug tej teorii du\u017ce znaczenie ma wyk\u0142adnia historyczna bo bada okoliczno\u015bci towarzysz\u0105ce powstaniu normy<\/p>\n

b) Dynamiczna<\/strong> teoria wyk\u0142adni prawa (obiektywna) zak\u0142ada mo\u017cliwo\u015b\u0107 na drodze interpretacji zmiany znaczenia normy. Interpretator nie jest zwi\u0105zany tym znaczeniem, kt\u00f3re nada\u0142 normie jej tw\u00f3rca. Mo\u017ce na nowo j\u0105 odczyta\u0107 i nada\u0107 jej nowe znaczenie.<\/p>\n

Teoria dynamiczna za naczeln\u0105 warto\u015b\u0107 przyjmuje mo\u017cliwo\u015b\u0107 i potrzeb\u0119 ci\u0105g\u0142ego dostosowywania znaczenia prawa na drodze interpretacji do zmieniaj\u0105cych si\u0119 ci\u0105gle warunk\u00f3w \u017cycia spo\u0142ecznego, do nowych pojawiaj\u0105cych si\u0119 i akceptowanych w spo\u0142ecze\u0144stwie system\u00f3w warto\u015bci. G\u0142\u00f3wn\u0105 warto\u015bci\u0105 wed\u0142ug tej teorii jest d\u0105\u017cenie do zapewnienia maksymalnego stopnia adekwatno\u015bci prawa i szeroko rozumianego \u017cycia spo\u0142ecznego. Dla zabezpieczenia tej warto\u015bci teoria ta przyjmuje tez\u0119, \u017ce tekst prawny obowi\u0105zuj\u0105cy mo\u017ce zmienia\u0107 swoje znaczenie jeszcze w czasie swego obowi\u0105zywania, a zatem tekst prawny w sensie swego znaczenia odrywa si\u0119 od tw\u00f3rcy (subiektu historycznego) nabiera znaczenia niezale\u017cnego, obiektywizuje si\u0119. Zadaniem jest szukanie woli tzw. prawodawcy quasi aktualnego<\/em>. Znaczenie wyk\u0142adni historycznej w teorii dynamicznej jest ma\u0142e (zaledwie pomocnicze).<\/p>\n

Praktyka<\/strong> wygl\u0105da r\u00f3\u017cnie. Preferencje wyst\u0119puj\u0105 dla jednej lub drugiej teorii w ca\u0142ej historii stosowania prawa. Przyj\u0119cie jednej lub drugiej teorii wyk\u0142adni prawa ma pewne konsekwencje dla preferowania dyrektyw wyk\u0142adni. Teoria statyczna si\u0142\u0105 rzeczy k\u0142adzie nacisk na dyrektywy j\u0119zykowe w rozumienia j\u0119zyka historycznego prawodawcy. Natomiast teoria dynamiczna b\u0119dzie preferowa\u0142a w mniejszym stopniu dyrektywy j\u0119zykowe, a w wi\u0119kszym stopniu dyrektywy celowo\u015bciowe (funkcjonalne). W praktyce \u017caden z tych czystych modeli nie jest stosowany.<\/p>\n

Praktyka nie potwierdza wy\u0142\u0105czno\u015bci \u017cadnej teorii wyk\u0142adni prawa w uj\u0119ciu modelowym ale modele te praktyk\u0119 inspiruj\u0105. W pa\u0144stwach, w kt\u00f3rych obowi\u0105zuje du\u017co prawa starego, opartego na innych warto\u015bciach tendencja do interpretacji teorii dynamicznej b\u0119dzie zrozumia\u0142a. Przydatno\u015b\u0107 modeli dynamicznych generalnie sprawdza si\u0119 na d\u0142ugich odcinkach czasowych gdzie przepisy prawa funkcjonuj\u0105 bardzo d\u0142ugo, a\u00a0 tak\u017ce w sytuacjach zmiany, g\u0142\u0119bokich reform, braku stabilno\u015bci, w okresach transformacji.<\/p>\n

Przepisy prawne nigdzie nie preferuj\u0105 w pa\u0144stwach demokratycznych (o prawnym modelu pa\u0144stwa) \u017cadnych wskaz\u00f3wek co do wyk\u0142adni, pozostawia si\u0119 to stosuj\u0105cym prawo. By\u0142y jednak okresy, \u017ce przepisy prawne preferowa\u0142y okre\u015blony spos\u00f3b interpretowania np. skre\u015blony Art. 4. og\u00f3lnej cz\u0119\u015bci KC, obowi\u0105zuj\u0105cego w Polsce Ludowej dawa\u0142 wyra\u017an\u0105 preferencj\u0119, dyrektyw\u0119: \u201ePrzepisy nale\u017cy stosowa\u0107 i interpretowa\u0107 zgodnie z zasadami ustroju PRL.\u201d<\/em><\/p>\n

Zadania wyk\u0142adni prawa, niezale\u017cnie od teorii wyk\u0142adni ograniczaj\u0105 si\u0119 do podstawowego zadania: Docelowym, finalnym zadaniem ka\u017cdej wyk\u0142adni prawa jest ustalenie znaczenia norm zawartych w interpretowanym tek\u015bcie, kt\u00f3re maj\u0105 by\u0107 zastosowane i sta\u0107 si\u0119 podstaw\u0105 decyzji okre\u015blonego organu.<\/strong><\/p>\n

2. Klasyfikacja wyk\u0142adni<\/span><\/strong><\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Podzia\u0142 wed\u0142ug podmiotu <\/strong>(kto dokonuje wyk\u0142adni)<\/span><\/p>\n

Spojrzenie na wyk\u0142adnie ze wzgl\u0119du na podmiot, kt\u00f3ry jej dokonuje ma istotne znaczenie bo w zale\u017cno\u015bci od tego kto jej dokonuje jest odpowiednia jej moc wi\u0105\u017c\u0105ca. Zale\u017cy ona tak\u017ce od tego w jakim trybie wyk\u0142adnia jest dokonywana. Nieraz ten sam podmiot je\u017celi dokonuje w innym trybie to jego wyk\u0142adnia ma inn\u0105 moc wi\u0105\u017c\u0105c\u0105.<\/p>\n

Z punku widzenia podmiotowego wyr\u00f3\u017cniamy cztery rodzaje wyk\u0142adni:<\/span><\/p>\n

a) autentyczn\u0105<\/p>\n

b) legaln\u0105<\/p>\n

c) praktyczn\u0105 (s\u0105dowa)<\/p>\n

d) doktrynaln\u0105 (wyk\u0142adnia nieoficjalna)<\/p>\n

Mo\u017cna wszystkie te rodzaje wyk\u0142adni umie\u015bci\u0107 w wyk\u0142adni oficjalnej i nieoficjalnej (doktrynalnej, naukowej).<\/p>\n

Wyk\u0142adnia oficjalna to charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce ma zawsze jaki\u015b stopie\u0144 zwi\u0105zania. Jest zawsze wyk\u0142adni\u0105 w\u0142adcz\u0105.<\/p>\n

Wyk\u0142adnia nieoficjalna<\/strong> \u2013doktrynalna<\/strong> -nie jest wyk\u0142adni\u0105 w\u0142adcz\u0105, nie dokonuje si\u0119 jej przy okazji decyzji. Jest tylko wyk\u0142adni\u0105 intelektualn\u0105, nie jest wyk\u0142adni\u0105 prawnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105. Podmiot wyk\u0142adni doktrynalnej to jest podmiot profesjonalny, znaj\u0105cy si\u0119 na prawie, a zw\u0142aszcza ten kt\u00f3ry ma w prawie autorytet (naukowy, wybitnego praktyka). Mo\u017ce si\u0119 on wypowiada\u0107 na temat wyk\u0142adni prawa nie tylko w procesie stosowania wyk\u0142adni prawa ale i poza tym procesem. Wyk\u0142adnia dokonywana przez prawnik\u00f3w profesjonalist\u00f3w prawnik\u00f3w i przez nauk\u0119 prawa ma r\u00f3\u017cne postacie ale nie ma charakteru w\u0142adczego. Jest to wyk\u0142adnia argumentu, z si\u0142y argumentu a nie z si\u0142y w\u0142adzy. Dzi\u015b dzia\u0142a si\u0119 si\u0142\u0105 argumentu, a nie argumentem si\u0142y.<\/p>\n

Historia wyk\u0142adni doktrynalnej jest d\u0142uga. W czasach rzymskich cz\u0119sto doktryna, wypowiedzi znawc\u00f3w prawa, uczonych (responsa prudentium<\/em>) mia\u0142y charakter wi\u0105\u017c\u0105cy. Podobnie w \u015bredniowieczu (communis opinio doctorum).<\/em> Nawet wydzia\u0142om prawa znanych uniwersytet\u00f3w przyznawano takie opinie, kt\u00f3re mia\u0142y charakter wi\u0105\u017c\u0105cy.<\/p>\n

Dzi\u015b wyk\u0142adnia doktrynalna w r\u00f3\u017cnych komentarzach (dzi\u015b przyjmuje posta\u0107 GLOS).<\/p>\n

Znawcy pisz\u0105 i oddzia\u0142ywuj\u0105 na rozw\u00f3j my\u015blenia prawniczego.<\/p>\n

Wyk\u0142adnia oficjalna<\/strong> to wyk\u0142adnia dokonywana\u00a0 przy okazji tworzenia, a nie tylko stosowania prawa \u2192<\/p>\n

a) wyk\u0142adnia autentyczna <\/strong>\u2192 pochodzi od organu pa\u0144stwowego, kt\u00f3ry ustanowi\u0142 interpretowan\u0105 norm\u0119, ma moc powszechnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105. Oparta jest o zasad\u0119 cuius<\/em> est condere, eius est interpretario <\/em>-komu przys\u0142uguje stanowienie prawa, temu przys\u0142uguje jego interpretowanie. W praktyce wyk\u0142adnia autentyczna przybiera posta\u0107 tzw. definicji ustawowej (legalnej)<\/p>\n

b) wyk\u0142adnia legalna<\/strong> \u2192 ma moc powszechnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 ale nie pochodzi od tego kt\u00f3ry dan\u0105 norm\u0119 ustanowi\u0142. Pochodzi od organu, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 kompetencj\u0119 do wyk\u0142adni z moc\u0105 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105. Literatura rozr\u00f3\u017cnia poj\u0119cie wyk\u0142adni legalnej: og\u00f3lnej i delegowanej.<\/p>\n

\u2013 Przez\u00a0 \u00a0wyk\u0142adnie legaln\u0105 og\u00f3ln\u0105 <\/strong>rozumie si\u0119 wyk\u0142adni\u0119 z moc\u0105 powszechnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 dokonywan\u0105 przez organ, kt\u00f3ry nie wyda\u0142 interpretowanej normy ale ma kompetencje generaln\u0105, og\u00f3ln\u0105 nadan\u0105 konstytucyjnie do dokonywania wyk\u0142adni okre\u015blonych akt\u00f3w normatywnych z moc\u0105 powszechnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105. W naszym pa\u0144stwie kompetencje generaln\u0105 do dokonywania takiej wyk\u0142adni do 1989 r. mia\u0142a Rada Pa\u0144stwa, kt\u00f3ra rzadko z niej korzysta\u0142a. Po 1989 r. kompetencje te przekazano \u00f3wczesnemu Trybuna\u0142owi Konstytucyjnemu (kompetencja ta zawarta by\u0142a w \u00f3wczesnym Art. 33. \u00f3wczesnych Przepis\u00f3w Konstytucyjnych, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0142y \u017ce \u201eTrybuna\u0142 Konstytucyjny ustala powszechnie obowi\u0105zuj\u0105ca wyk\u0142adnie ustaw.\u201d). Obecna Konstytucja znios\u0142a t\u0105 kompetencj\u0119 Trybuna\u0142u Konstytucyjnego.<\/p>\n

\u2013 Wyk\u0142adnia legalna delegowana<\/strong> to tak\u017ce wyk\u0142adnia z moc\u0105 powszechnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 dokonywana tylko na mocy jednego, szczeg\u00f3\u0142owego upowa\u017cnienia zawartego w ustawie tylko przez organ w upowa\u017cnieniu okre\u015blony. Dotyczy z regu\u0142y okre\u015blonego, jednego aktu normatywnego i jego przepis\u00f3w. W naszym systemie prawnym w niewielkim zakresie wyst\u0119puj\u0105 dzi\u015b elementy wyk\u0142adni tego rodzaju np. jedna z ustawa o relacji pa\u0144stwo\u2013ko\u015bci\u00f3\u0142 upowa\u017cnia \u015bci\u015ble okre\u015blon\u0105 komisje mieszan\u0105 pa\u0144stwowo\u2013rz\u0105dow\u0105 do interpretacji tego aktu z moc\u0105 powszechnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105.<\/p>\n

c) wyk\u0142adnia praktyczna<\/strong>. Jest to wyk\u0142adnia dokonywana przez organy stosuj\u0105ce prawo, przede wszystkim przez s\u0105dy i organy administracyjne.<\/p>\n

Najdalej id\u0105ca wyk\u0142adnia praktyczna to taka kiedy mog\u0142a by zwi\u0105za\u0107 albo organy pa\u0144stwowe albo organy okre\u015blonego pionu (organy administracyjne lub s\u0105dowe). Do 1989 r. w Polsce istnia\u0142a taka wyk\u0142adnia w postaci\u00a0 tzw. wytycznych wymiaru sprawiedliwo\u015bci i praktyki s\u0105dowej. By\u0142a uchwalana w specjalnym trybie przez S\u0105d Najwy\u017cszy i tymi wytycznymi S\u0105d Najwy\u017cszy m\u00f3g\u0142 wi\u0105za\u0107 ca\u0142y pion s\u0105dowy. W okresie transformacji ustrojowej i rozwoju s\u0105downictwa po 1989 r. w trosce o niezawis\u0142o\u015b\u0107 s\u0119dziego instytucja wytycznych S\u0105du Najwy\u017cszego zosta\u0142a zniesiona. Aktualnie pozosta\u0142 drugi podrodzaj wyk\u0142adni praktycznej \u2013 wyk\u0142adnia wi\u0105\u017c\u0105ca poszczeg\u00f3lne organy. W tym podrodzaju mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwie odmiany: wyk\u0142adnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 organ we wszelkich sprawach [np. wyk\u0142adnia S\u0105du Najwy\u017cszego, w trosce o jednolito\u015b\u0107 orzecznictwa, formu\u0142owane w postaci tzw. zasada prawnych wpisywanych do Ksi\u0119gi Zasad Prawnych] i wyk\u0142adnie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 organ tylko w sprawie okre\u015blonej [np. akty wyk\u0142adni dokonywane w trybie zwyk\u0142ego nadzoru, orzecznictwo II Instancji]<\/p>\n

2. Podzia\u0142 wed\u0142ug metody<\/strong><\/span><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Metody wyk\u0142adni prawa wskazuj\u0105 nam poprzez stosowanie odpowiednich dyrektyw interpretacyjnych i regu\u0142 rozumowa\u0144 na sposoby ustalania znaczenia interpretowanej normy zawartej w przepisie. Celem ich jest odpowiednie ukierunkowanie i usprawnienie operacji my\u015blowych sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na proces wyk\u0142adni prawa jako operacji d\u0105\u017c\u0105cej do ustalenia znaczenia interpretowanej normy.<\/p>\n

1.) Metody<\/strong> zasadnicze<\/strong> \u2192 nawi\u0105zuj\u0105 do okre\u015blonych rodzaj\u00f3w dyrektyw interpretacyjnych wyk\u0142adni kt\u00f3rymi si\u0119 w procesie wyk\u0142adni pos\u0142ugujemy (dyrektywy: j\u0119zykowe, systemowe,\u00a0 funkcjonalne)<\/p>\n

a) metoda j\u0119zykowa (gramatyczna)<\/strong> \u2192 ustalenie znaczenia normy w oparciu o analiz\u0119 tekstu normatywnego, wed\u0142ug dyrektyw j\u0119zykowych; stanowi punkt wyj\u015bcia w procesie wyk\u0142adni. Spe\u0142nia rol\u0119 podstawow\u0105 w realizacji g\u0142\u00f3wnego zadania, ustalenia znaczenia normy kieruj\u0105c si\u0119 dyrektywami j\u0119zykowymi.<\/p>\n

Teori\u0119 tych dyrektyw j\u0119zykowych w klasycznej i teoretyczno \u2013 prawnej literaturze rozwin\u0119li profesorowie Jerzy Wr\u00f3blewski i Zygmunt Zi\u0119mbi\u0144ski<\/strong>, a dzi\u015b kontynuuj\u0105 j\u0105 ich uczniowie profesorowie Maciej Zieli\u0144ski, S\u0142awomira Wronkowska<\/strong>.<\/p>\n

Od tej metody zaczynamy proces wyk\u0142adni prawa, jest te\u017c ona podstawowym punktem odniesienia kiedy ko\u0144czymy proces wyk\u0142adni prawa gdy ustalamy wyniki wyk\u0142adni. Istota tej metody polega na tym, \u017ce wyk\u0142adnia taka przy pomocy zespo\u0142u dyrektyw j\u0119zykowych obejmuje te wszystkie regu\u0142y, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 znaczenie normy ze wzgl\u0119du na jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci j\u0119zykowe.<\/p>\n

<\/strong><\/p>\n

Dyrektywy j\u0119zykowe<\/strong> \u2192 obejmuj\u0105 te regu\u0142y, kt\u00f3re ustalaj\u0105 znaczenie interpretowanej normy ze wzgl\u0119du na jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci j\u0119zykowe.<\/p>\n

*) regu\u0142y okre\u015blaj\u0105ce zasady przek\u0142adu przepis\u00f3w na normy post\u0119powania<\/p>\n

np. taka posta\u0107 przepisu: Je\u017celi przepis ma posta\u0107 zdania opisuj\u0105cego czyje\u015b zachowanie to nale\u017cy go interpretowa\u0107 jako zachowanie powinne, a wi\u0119c jako zakaz lub nakaz post\u0119powania.<\/p>\n

np. Je\u017celi konstytucja zawiera przepis: \u201eSejm uchwala ustawy.\u201d To interpretujemy to jako: \u201eSejm powinien uchwala\u0107 ustawy\u201d, to jest jego obowi\u0105zek.<\/p>\n

np. Konstytucja w Art. 38. \u201eRzeczpospolita zapewnia ka\u017cdemu cz\u0142owiekowi prawn\u0105 ochron\u0119 \u017cycia.\u201d Interpretujemy to tak, \u017ce ten przepis zawiera nakaz, obowi\u0105zek takiego dzia\u0142ania Rzeczypospolitej.<\/p>\n

*) regu\u0142y okre\u015blaj\u0105ce zasady ustalania znacze\u0144 poszczeg\u00f3lnych zwrot\u00f3w prawnych.<\/p>\n

np. \u201eSejm uchwala ustawy\u201d ale mo\u017ce budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci zwrot co to znaczy \u201euchwalanie\u201d, a wi\u0119c z regu\u0142 dotycz\u0105cych ustalania zwrot\u00f3w jest jedna z podstawowych regu\u0142, m\u00f3wi\u0105ca \u017ce: Nale\u017cy tak ustala\u0107 znaczenie normy aby \u017caden ze zwrot\u00f3w interpretowanej normy nie zosta\u0142 uznany za zb\u0119dny.<\/p>\n

b) metoda<\/strong> funkcjonalna (celowo\u015bciowa)<\/strong> \u2192 ratio legis \u2013<\/em> cel wydania ustawy<\/p>\n

c) metoda systemowa (systematyczna)<\/strong> \u2192Argumentum a hibrica<\/em>, ustalenie znaczenia pojedynczj normy poprzez zestawienie jej z innymi normami prawa danego aktu normatywnego czy dzia\u0142u prawa<\/p>\n

2.) Metody wykraczaj\u0105ce poza tekst prawny<\/strong><\/p>\n

a) metoda historyczna<\/strong> \u2192 nawi\u0105zuje ona w poszukiwaniu ustalenia znaczenia normy do okoliczno\u015bci jej powstania, wychodzi poza tekst. Si\u0119ga do fakt\u00f3w poprzedzaj\u0105cych powstanie interpretowanego tekstu.<\/p>\n

Na ustalenie znaczenia normy jak i prawnego celu wyk\u0142adni maj\u0105 wp\u0142yw zdarzenia i okoliczno\u015bci, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na tworzenie si\u0119 interpretowanego aktu pr., \u015bwiadcz\u0105ce o tych okoliczno\u015bciach dokumenty (projekty akt\u00f3w normatywnych, protoko\u0142y z posiedze\u0144).<\/p>\n

Ma zasadnicze znaczenie w statycznej teorii wyk\u0142adni.<\/p>\n

b) metoda por\u00f3wnawcza<\/strong> \u2192 ustalenie znaczenia normy b\u0105d\u017a norm przez por\u00f3wnanie ich z podobnymi normami o ustalonym ju\u017c znaczeniu i wyci\u0105gni\u0119ciu z tego por\u00f3wnania okre\u015blonych wniosk\u00f3w. Przedmiotem por\u00f3wnania mo\u017cna uczyni\u0107 normy obowi\u0105zuj\u0105ce w danym systemie prawnym jak i uchylone \u2013je\u017celi mo\u017ce to naprowadzi\u0107 na bardziej w\u0142a\u015bciwe zrozumienie tekstu i jego znaczenia<\/p>\n

c) metoda tak zwana<\/span> logiczna<\/strong> (zesp\u00f3\u0142 wnioskowa\u0144 prawniczych<\/strong>). \u2192 dokonywanie wnioskowa\u0144 prawniczych, opartych na wynikaniu normy z normy \u2013wynikaniu logicznym, przyczynowym, cennym. Przyjmuje za\u0142o\u017cenie, \u017ce obowi\u0105zuj\u0105 nie tylko normy expressis verbis<\/em> zawarte w tek\u015bcie, czy z niego wyinterpretowane, ale i normy w nim nie zawarte, a b\u0119d\u0105ce konsekwencj\u0105 tych pierwszych, wynikaj\u0105ce z nich.<\/p>\n

\u2192 Je\u017celi dochodzimy do wniosku, \u017ce z woli prawodawcy obowi\u0105zuje norma N1, to w wyniku okre\u015blonych konsekwencji wnioskujemy, \u017ce obowi\u0105zuje tak\u017ce norma N2.<\/p>\n

Postacie wnioskowa\u0144<\/span><\/strong><\/p>\n

<\/span><\/p>\n

Wnioskowanie logiczne <\/strong>\u2192 <\/strong>Je\u017celi zrealizowanie normy N1 jest niemo\u017cliwe bez zrealizowania normy N2 tylko ze wzgl\u0119du na zale\u017cno\u015b\u0107 czysto logiczn\u0105, czyli zakres zastosowania normy N1 obejmuje tak\u017ce zakres zastosowania normy N2.<\/p>\n

Przyk\u0142ad: Je\u017celi obowi\u0105zuje norma, nakazuj\u0105ca ka\u017cdemu w\u0142a\u015bcicielowi pojazdu samochodowego zarejestrowa\u0107 sw\u00f3j pojazd, to nale\u017cy przyj\u0105\u0107, \u017ce obowi\u0105zuje tak\u017ce norma nakazuj\u0105ca zarejestrowa\u0107 sw\u00f3j pojazd ka\u017cdemu w\u0142a\u015bcicielowi motocykla \u2192 ze wzgl\u0119du na to, \u017ce zakres nazwy i definicja pojazdu samochodowego obejmuje tak\u017ce motocykle.<\/em><\/p>\n

Wnioskowanie przyczynowe<\/strong> \u2192 <\/strong>Je\u017celi zrealizowanie normy N1 jest niemo\u017cliwe bez zrealizowania normy N2 tylko ze wzgl\u0119du na zale\u017cno\u015b\u0107 przyczynow\u0105, czyli mi\u0119dzy zachowaniem adresata normy a wyznaczonym przez norm\u0119 stanem rzeczy, kt\u00f3ry adresat ma zrealizowa\u0107, zachodz\u0105 zwi\u0105zki przyczynowe \u2192 tego rodzaju wnioskowania przybieraj\u0105 posta\u0107 dyrektyw instrumentalnych\u00a0 albo dyrektywy instrumentalnego zakazu albo nakazu.<\/p>\n

Przyk\u0142ad: Je\u017celi przepis prawa administracyjnego nakazuje w zimie expressis verbis w\u0142a\u015bcicielowi posesji posypanie przyleg\u0142ej drogi piaskiem, to nakazuje r\u00f3wnie\u017c (cho\u0107 nie m\u00f3wi tego przepis) jako konsekwencj\u0119 przyczynow\u0105 zgromadzenie (?) piasku<\/em><\/p>\n

W dawniejszej literaturze prawniczej wnioskowanie oparte na instrumentalnym wynikaniu przyczynowym normy z normy okre\u015blane by\u0142o niezbyt \u015bcis\u0142ym terminem \u201ewnioskowanie z celu na \u015brodki\u201d. Dawano przyk\u0142ady zwi\u0105zane nie tylko z nakazami instrumentalnymi, ale i z dozwoleniami \u2013 je\u015bli prawodawca w tek\u015bcie prawnym zezwoli\u0142 na czynno\u015b\u0107 X, to musia\u0142 tak\u017ce zezwoli\u0107 na wszystko, bez czego czynno\u015b\u0107 ta nie mog\u0142aby by\u0107 podj\u0119ta.<\/p>\n

Przyk\u0142ad: Je\u017celi tekst prawny daje komu\u015b prawo do polowania na okre\u015blonych gruntach, to wnioskujemy, \u017ce chocia\u017c tekst o tym milczy, adresat ma prawo do chodzenia po tych gruntach.<\/em><\/p>\n

Wnioskowanie ocenne<\/strong> \u2192 <\/strong>Je\u017celi zrealizowanie normy N1 jest niemo\u017cliwe bez zrealizowania normy N2 tylko ze wzgl\u0119du na zale\u017cno\u015b\u0107 aksjologiczn\u0105, stosujemy to zasady aksjologii, zak\u0142adamy do konsekwencj\u0119 ocen prawodawcy (racjonalnego).<\/p>\n

*) Argumenta a fortiori<\/em> \u2013wnioskowania wi\u0119kszej racji<\/p>\n

1.) argumentum a maiori ad minus<\/em> (wnioskowanie z wi\u0119kszego na mniejsze) \u2192 kto jest uprawniony lub zobowi\u0105zany w tek\u015bcie do wi\u0119kszego, jest tym samym uprawniony lub zobowi\u0105zany do mniejszego<\/p>\n

Przyk\u0142ad art. 149 KC \u201eW\u0142a\u015bciciel gruntu mo\u017ce wej\u015b\u0107 na grunt s\u0105siedni w celu usuni\u0119cia zwisaj\u0105cych si\u0119 z jego drzewa ga\u0142\u0119zi lub owoc\u00f3w\u201d (?) <\/em><\/p>\n

Przyk\u0142ad 2: kto ma pozwolenie od miasta na od\u015bnie\u017canie ca\u0142ego terenu miasta, ma te\u017c pozwolenie na od\u015bnie\u017canie jednej konkretnej ulicy w tym mie\u015bcie.<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

2.) argumentum a minori ad maius <\/em>(wnioskowanie z mniejszego na wi\u0119ksze) \u2192 je\u015bli zakazane jest mniejsze to tym bardziej zakazane jest wi\u0119ksze<\/p>\n

Przyk\u0142ad: je\u017celi jestem zobowi\u0105zany do konserwowania powierzonego mi mienia, to tym bardziej nie mog\u0119 go zu\u017cy\u0107.<\/em><\/p>\n

*) Argumentum a contrario<\/em> \u2013wnioskowanie przez przeciwie\u0144stwo (przeciwie\u0144stwo argumentum a simili<\/em>)<\/p>\n

Sygna\u0142em, \u017ce mo\u017cna dokona\u0107 tego rodzaju wnioskowania jest wyst\u0105pienie w przepisie zwrot\u00f32. \u201ewy\u0142\u0105cznie\u201d, \u201etylko\u201d.<\/p>\n

Klasycznym przyk\u0142adem jest instytucja tzw. \u201ezastrze\u017cenia potajemnego\u201d w KC w cz\u0119\u015bci og\u00f3lnej. Reguluj\u0105c wady o\u015bwiadczenia woli przy czynno\u015bciach prawnych stanowi w art. 83\u00a71, \u017ce \u201eNiewa\u017cne jest o\u015bwiadczenie woli z\u0142o\u017cone drugiej stronie za jej zgod\u0105 dla pozoru\u201d \u2192 a contrario: o\u015bwiadczenie woli z\u0142o\u017cone drugiej stronie dla pozoru bez jej zgody jest wa\u017cne.<\/em><\/p>\n

Przyk\u0142ad 2: przepis ustawy \u201eO ubezpieczeniu spo\u0142. rolnik\u00f3w indywidualnych i ich rodzin\u201d operuje instytucj\u0105 przekazania gospodarstwa rolnego na nast\u0119pc\u0119. \u201ePrzedmiotem przekazania mo\u017ce by\u0107 tylko<\/span> nieruchomo\u015b\u0107 wchodz\u0105ca w sk\u0142ad gospodarstwa rolnego.\u201d A contrario: odr\u0119bna dzia\u0142ka budowlana, nie wchodz\u0105ca w sk\u0142ad gospodarstwa rolnego, nie jest obj\u0119ta przekazaniem.<\/em><\/p>\n

<\/em><\/p>\n

3. Wyniki wyk\u0142adni<\/span><\/strong><\/p>\n

1.)\u00a0\u00a0\u00a0 interpretatio declarativa<\/em> \u2013wyk\u0142adnia stwierdzaj\u0105ca \u2192 wynik uzyskany za pomoc\u0105 metody j\u0119zykowej jest zgodny z wynikami uzyskanymi przy pomocy innych zastosowanych nast\u0119pnie metod<\/p>\n

2.)\u00a0\u00a0\u00a0 interpretatio extensiva <\/em>\u2013wyk\u0142adnia rozszerzaj\u0105ca \u2192 wynik uzyskany za pomoc\u0105 metod pozaj\u0119zykowych jest szerszy, ni\u017c wynik uzyskany za pomoc\u0105 metody j\u0119zykowej [np. \u201eStudenci I roku zg\u0142osz\u0105 si\u0119 na egzamin w dniu\u2026\u201d \u2013oczywiste jest, \u017ce chodzi r\u00f3wnie\u017c o studentki]<\/em><\/p>\n

3.)\u00a0\u00a0\u00a0 interpretatio restrictiva \u2013<\/em>wyk\u0142adnia zw\u0119\u017caj\u0105ca \u2192 wynik uzyskany za pomoc\u0105 metod pozaj\u0119zykowych jest w\u0119\u017cszy, ni\u017c wynik uzyskany za pomoc\u0105 metody j\u0119zykowej<\/p>\n

4.)\u00a0\u00a0\u00a0 interpretatio derogans \u2013<\/em>wyk\u0142adnia uchylaj\u0105ca \u2192 je\u017celi ten sam stan faktyczny reguluj\u0105 dwie ca\u0142kowicie ze sob\u0105 sprzeczne normy (antynomia), normy, kt\u00f3rych jednoczesna realizacja jest niemo\u017cliwa [nakaz kontra zakaz]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opracowanie wyk\u0142ad\u00f3w prof. Henryka Groszyka ze wst\u0119pu do prawoznawstwa PRAWO UMCS U.P METODOLOGIA O NAUCE 1. Poj\u0119cie nauki NAUKA \u2192 proces badawczy (dochodzenie do wiedzy) i wyniki tego procesu (zesp\u00f3\u0142 twierdze\u0144 spe\u0142niaj\u0105cych kryteria poznawcze)<\/p>\n

Read more →<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[8],"class_list":["post-734","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","tag-prawo"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/734","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=734"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/734\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=734"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=734"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=734"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}