Prawo zapewnia ka\u017cdemu ochron\u0119 jego wizerunku. Rozpowszechniaj\u0105c zdj\u0119cia, czy inne utwory z cudzym wizerunkiem nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, aby dosta\u0107 od osoby, kt\u00f3rej wizerunek dotyczy odpowiedni\u0105 zgod\u0119. Powinna ona okre\u015bla\u0107 w jasny i zrozumia\u0142y spos\u00f3b gdzie i na jakich warunkach wizerunek mo\u017ce by\u0107 publikowany. Warto tak\u017ce wiedzie\u0107 czy i jak mo\u017cna wycofa\u0107 tak\u0105 zgod\u0119, kiedy jest to skuteczne, oraz jak fotograf mo\u017ce zabezpieczy\u0107 si\u0119 przed cofni\u0119ciem zgody.<\/p>\n
Moja praktyka pokazuje, \u017ce wiele takich dokument\u00f3w jest \u017ale sformu\u0142owanych, co powoduje problemy w przysz\u0142o\u015bci, a fotografowie i inni arty\u015bci zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 do adwokata dopiero, gdy umowy zosta\u0142y naruszone. Tymczasem, tak jak przy budowie domu, w sztuce tak\u017ce warto zadba\u0107 o solidne fundamenty, poprzez podpisywanie dobrze napisanych um\u00f3w, oraz dowiadywanie si\u0119 jakie prawa przys\u0142uguj\u0105 tw\u00f3rcy i co mo\u017ce on zrobi\u0107, gdyby zosta\u0142y one naruszone i jak m\u00f3c temu przeciwdzia\u0142a\u0107.<\/p>\n
Polskie prawa uzale\u017cnia konieczno\u015b\u0107 uzyskana zgody na publikacj\u0119 cudzego wizerunku od nast\u0119puj\u0105cych okoliczno\u015bci: (1) uzyskania przez osob\u0119 fotografowan\u0105\u00a0zap\u0142aty<\/strong>\u00a0za pozowanie lub (2)\u00a0nie otrzymania\u00a0<\/strong>\u017cadnej\u00a0korzy\u015bci maj\u0105tkowej<\/strong>.<\/p>\n Je\u015bli osoba, kt\u00f3rej wizerunek chcemy publikowa\u0107, nie otrzyma\u0142a \u017cadnej zap\u0142aty, nale\u017cy zawsze wzi\u0105\u0107 od niej odpowiedni\u0105 zgod\u0119. Je\u017celi by\u0142a zap\u0142ata za pozowanie, w\u00f3wczas przyjmuje si\u0119, \u017ce obejmuje ona tak\u017ce zgod\u0119 na udost\u0119pnianie wizerunku, chyba \u017ce wyra\u017anie zastrze\u017cono inaczej. Nadto, nawet je\u015bli model otrzyma\u0142 zap\u0142at\u0119 za pozowanie, nie oznacza to, \u017ce jego wizerunek mo\u017cna w dowolny spos\u00f3b wykorzystywa\u0107 i to zawsze. Warto zatem i tak przygotowa\u0107 odpowiedni\u0105 zgod\u0119, tak aby unikn\u0105\u0107 p\u00f3\u017aniej s\u0105du, gdyby osoba, kt\u00f3rej wizerunek zosta\u0142 opublikowany, zmieni\u0142a zdanie i dochodzi\u0142a roszcze\u0144 za rzekomo bezumowne wykorzystanie jej wizerunku. Dodatkowo, zawsze nale\u017cy zadba\u0107 o zgod\u0119 na rozpowszechnianie cudzego wizerunku, gdy chcemy wykorzysta\u0107 go\u00a0komercyjnie<\/strong>.<\/p>\n Prawo przewiduje dwa wyj\u0105tki rozpowszechniania cudzego wizerunku, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 udzielenie w\/w zgody tj.:<\/p>\n Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce \u201erozpowszechnianie\u201d wizerunku wed\u0142ug prawa oznacza\u00a0udost\u0119pnienie go nieograniczonej liczbie os\u00f3b<\/strong>. Nie jest nim zatem opublikowanie zdj\u0119cia na zamkni\u0119tym forum internetowym, czy w zamkni\u0119tej, prywatnej grupie na Facebooku, przes\u0142anie zdj\u0119\u0107 kilku osobom czy udost\u0119pnienie ich kilku osobom przez GoogleDrive.<\/p>\n Przepisy prawa nie precyzuj\u0105 jak ma wygl\u0105da\u0107 taka zgoda, z pomoc\u0105 przychodzi zatem orzecznictwo s\u0105dowe. Nale\u017cy napisa\u0107\u00a0o\u015bwiadczenie<\/strong>\u00a0o wyra\u017ceniu zgody na publikacj\u0119 wizerunku, a je\u015bli chcemy uregulowa\u0107 te\u017c inne kwestie, jak np. mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania przez modelk\u0119 ze zdj\u0119\u0107, warunki i zakres obr\u00f3bki zdj\u0119\u0107, konsekwencje niewykonania umowy, kar\u0119 umown\u0105, obowi\u0105zki modelki i fotografa, jako\u015b\u0107 i styl sesji, komercyjne wykorzystanie fotografii, warto zawrze\u0107 umow\u0119 o pozowanie, kt\u00f3rej zgoda na rozpowszechnianie wizerunku b\u0119dzie cz\u0119\u015bci\u0105. W umowie takiej mo\u017cna zawrze\u0107 te\u017c wiele innych kwestii, bo prawo zapewnia swobod\u0119 um\u00f3w.<\/p>\n W o\u015bwiadczeniu lub w umowie w pierwszej kolejno\u015bci nale\u017cy poda\u0107 dane osoby udzielaj\u0105cej zgod\u0119 oraz fotografa, tj. imi\u0119, nazwisko, adres (wystarczy adres do dor\u0119cze\u0144, niekoniecznie adres sta\u0142ego zamieszkania), numer dowodu osobistego i PESEL. Zmiana nazwiska lub adresu nie wp\u0142ywa na wa\u017cno\u015b\u0107 umowy. To samo dotyczy fotografa, z tym \u017ce je\u015bli prowadzi on dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105, nale\u017cy podaj jej nazw\u0119 oraz NIP firmy.<\/p>\n Zgoda powinna by\u0107 udzielona wprost,\u00a0wyra\u017anie<\/strong>, nie mo\u017ce by\u0107 domniemana. Brak sprzeciwu na bycie fotografowanym, czy nawet pozowanie do zdj\u0119\u0107, oznacza jedynie zgod\u0119 na utrwalenie wizerunku, nie na jego rozpowszechnienie. Je\u015bli zgoda jest sformu\u0142owana w taki spos\u00f3b, \u017ce jej udzielaj\u0105cy nie wiedzia\u0142 na co si\u0119 rzeczywi\u015bcie godzi, s\u0105d mo\u017ce j\u0105 uniewa\u017cni\u0107 i tak robi.<\/p>\n Cho\u0107 prawo nie wymaga, aby zgoda mia\u0142a form\u0119\u00a0pisemn\u0105<\/strong>, warto j\u0105 w takiej formie sporz\u0105dzi\u0107. Zdarzaj\u0105 si\u0119 jednak przypadki udzielenia\u00a0ustnej<\/strong>\u00a0zgody. S\u0105 sprawy s\u0105dowe, w kt\u00f3rych udowadnia si\u0119, \u017ce zgoda zosta\u0142a udzielona, a fotografowie wygrywaj\u0105. Wymaga to jednak dobrze przeprowadzonego post\u0119powania dowodowego i znajomo\u015bci procedury s\u0105dowej. Z tego wzgl\u0119du zawsze ucz\u0119 moich Klient\u00f3w, co w s\u0105dzie uznaje si\u0119 za wiarygodne dowody i jak je tworzy\u0107.<\/p>\n Nale\u017cy okre\u015bli\u0107 gdzie, na jakich warunkach i w jaki spos\u00f3b wizerunek ma by\u0107 udost\u0119pniany. Nie spos\u00f3b napisa\u0107 uniwersalnego wzoru, kt\u00f3ry b\u0119dzie mo\u017cna bezpiecznie zastosowa\u0107 do ka\u017cdego przypadku, gdy\u017c ka\u017cdy jest inny. Dobrze sformowana umowa\/zgoda to inwestycja na przysz\u0142o\u015b\u0107, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ustalamy zasady wsp\u00f3\u0142pracy, tak jakby\u015bmy budowali fundamenty pod dom. Co do zasady zalecane jest, aby\u00a0dobrze okre\u015bli\u0107 sposoby i miejsca publikacji<\/strong>\u00a0(np.: w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, w szczeg\u00f3lno\u015bci na Facebooku, na Instagramie, na portalach internetowych, wystawach sztuki i w konkursach). Warto te\u017c przewidzie\u0107 dalsze losy utworu zawieraj\u0105cego wizerunek, pami\u0119taj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce zbytnia szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107 oraz brak uwzgl\u0119dnienia planowanych los\u00f3w utworu, mo\u017ce powodowa\u0107, \u017ce zgoda nie zabezpieczy fotografa. W\u00f3wczas b\u0119dzie trzeba zawiera\u0107 aneksy.<\/p>\n Zgoda mo\u017ce te\u017c by\u0107 dowolnie\u00a0ograniczona<\/strong>. Mo\u017cna w niej wy\u0142\u0105czy\u0107 np. prawo do publikacji\u00a0 w okre\u015blonych mediach, czy miejscach, trzeba jednak pami\u0119ta\u0107, aby by\u0142y one jasno sformu\u0142owane i nie nasuwa\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\n Dodatkowo, je\u015bli fotograf chce wykorzystywa\u0107 zdj\u0119cie w swoim\u00a0portfolio<\/strong>, warto w zgodzie tak\u017ce to wprost napisa\u0107. To samo odnosi si\u0119 do innych form promowania swojej tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej.<\/p>\n Dalsza publikacja wizerunku przez inne osoby mo\u017cliwa jest bez dodatkowej zgody, lecz tylko je\u015bli zostanie wskazane pierwotne \u017ar\u00f3<\/strong>d\u0142o<\/strong>, oraz nie zostan\u0105 wprowadzone zmiany.\u00a0<\/strong><\/p>\n Tak, mo\u017cna cofn\u0105\u0107 tak\u0105 zgod\u0119. A co w sytuacji, gdy podpisali\u015bmy umow\u0119, w kt\u00f3rej zrzekli\u015bmy si\u0119 takiego uprawnienia lub zgodnie, z kt\u00f3r\u0105 zgoda taka jest bezterminowa i nieodwo\u0142alna? Wci\u0105\u017c mo\u017cna j\u0105 odwo\u0142a\u0107. Prawo polskie uznaje takie postanowienia za bezskuteczne. Zgod\u0119 na udost\u0119pnienie wizerunku zawsze mo\u017cna odwo\u0142a\u0107. Jednak pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania, co dalej.<\/p>\n Cofni\u0119cie zgody na rozpowszechniania wizerunku powoduje, \u017ce nie mo\u017cemy publikowa\u0107 materia\u0142\u00f3w zawieraj\u0105cych cudzy wizerunek. Takie o\u015bwiadczenie wywo\u0142uje jednak skutki na przysz\u0142o\u015b\u0107. Je\u017celi wizerunek zosta\u0142 ju\u017c wykorzystany, tj. np. gazeta zosta\u0142a wydrukowana i wprowadzona do obrotu, zdj\u0119cie zosta\u0142o udost\u0119pnione w Internecie, cofni\u0119cie zgody nie dzia\u0142a wstecz.<\/p>\n Czy mo\u017cna zabezpieczy\u0107 si\u0119 tak\u017ce przed sytuacj\u0105, gdy zgod\u0119 cofni\u0119to po poniesieniu ju\u017c przez nas okre\u015blonych koszt\u00f3w lecz przed publikacj\u0105 (np. przygotowanie wystawy, op\u0142acenie agencji reklamowej, kt\u00f3ra nagra\u0142a film przed emisj\u0105, kt\u00f3rego aktor cofn\u0105\u0142 zgod\u0119)? Tak. Warto w takim wypadku zastrzec\u00a0kar\u0119 umown\u0105<\/strong>. Wysoko\u015b\u0107 kary mo\u017cna dowolnie ustali\u0107, nie zale\u017cy ona od poniesionych koszt\u00f3w czy strat. Taka jest jej funkcja. Ma zabezpiecza\u0107 osob\u0119 inwestuj\u0105c\u0105 w sytuacji, gdy przy zawieraniu umowy trudno dok\u0142adnie okre\u015bli\u0107 wysoko\u015b\u0107 tych inwestycji. Jest to bardzo dobre rozwi\u0105zanie i proste w dochodzeniu przed s\u0105dem, a tak\u017ce dyscyplinuj\u0105ce przed pochopnymi decyzjami.<\/p>\n Co w przypadku, gdy kara umowna nie by\u0142a zastrze\u017cona? Jej brak oznacza, \u017ce fotograf nie mo\u017ce uzyska\u0107 \u017cadnej rekompensaty za poniesione \u00a0wydatki. B\u0119dzie w\u00f3wczas m\u00f3g\u0142 skorzysta\u0107 z og\u00f3lnych zasad odpowiedzialno\u015bci cywilnej. Zatem je\u015bli poni\u00f3s\u0142 szkod\u0119, ma prawo dochodzi\u0107 jej naprawy. Jednak uprawnienie to daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 dochodzenie zwrotu tylko realnie poniesionych wydatk\u00f3w i wymaga udowodnienia ka\u017cdego z nich (ewentualnie mo\u017ce te\u017c obejmowa\u0107 straty przewidywanych korzy\u015bci w przysz\u0142o\u015bci). Warto zatem przewidzie\u0107 kar\u0119 umown\u0105.<\/p>\n Wi\u0119cej na temat zgody na rozpowszechnianie wizerunku, a tak\u017ce:<\/p>\n podczas\u00a0warsztatu \u201ePrawo dla fotografa. Jak napisa\u0107 dobr\u0105 umow\u0119 o pozowanie\u201d,<\/strong>\u00a0prowadzonego przez adwokat Izabel\u0119 Jasi\u0144sk\u0105, kt\u00f3ry odb\u0119dzie si\u0119 dnia 29 lutego 2020 r. w kancelarii adwokackiej Izabeli Jasi\u0144skiej.\u00a0Wi\u0119cej informacji [Facebook]<\/a><\/p>\n Informacje prawne zawarte w na niniejszym artykule nie stanowi\u0105 porady prawnej, lecz maj\u0105 charakter jedynie og\u00f3lnoinformacyjny. Przed podj\u0119ciem jakichkolwiek dzia\u0142a\u0144 prawnych zaleca si\u0119 uzyskanie pomocy prawnej dostosowanej do indywidualnego stanu prawnego i faktycznego.<\/i><\/small><\/p>\n\n
JAK POWINNA WYGL\u0104DA\u0106 ZGODA?<\/h3>\n
CZY MO\u017bNA COFN\u0104\u0106 ZGOD\u0118?<\/h3>\n
KONSEKWENCJE COFNI\u0118CIA ZGODY<\/h3>\n
\n