Metallica, jedyny heavymetalowy zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry w latach 90. osta\u0142 si\u0119 jako megagwiazda, mo\u017ce stanowi\u0107 kuriozum dla rockolog\u00f3w* i socjolog\u00f3w kultury. Z muzykologicznego punktu widzenia nie ma \u017cadnych przes\u0142anek, by wyt\u0142umaczy\u0107 ten fenomen. W nutach kapeli Jamesa Hetfielda nie ma nic wi\u0119cej od tego, co z histori\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego rock’n’rolla jest zwi\u0105zane ju\u017c od dziesi\u0105tk\u00f3w lat. W odr\u00f3\u017cnieniu od techno. <\/p>\n
Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Metalliki wpisuje si\u0119 w kontekst monodii akompaniowanej, czyli, ujmuj\u0105c w skr\u00f3cie, prymatu jednego g\u0142osu wokalnego b\u0105d\u017a instrumentalnego nad pozosta\u0142ymi. Styl ten, kontestuj\u0105cy zawi\u0142o\u015b\u0107 i niekomunikatywno\u015b\u0107 muzyki polifonicznej, pojawi\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie XVI\/XVII wieku w postulatach Cameraty florenckiej i tw\u00f3rczo\u015bci Giulia Cacciniego oraz Jacopo Periego. St\u0105d wywodzi si\u0119 tradycyjny dualizm solisty i akompaniamentu czy te\u017c, uog\u00f3lniaj\u0105c, figury i t\u0142a, integralnie zwi\u0105zany z histori\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnej muzyki rozrywkowej (w muzyce powa\u017cnej styl ten dawno ju\u017c nie jest obowi\u0105zuj\u0105cy). Model ten \u201erozerwany” zosta\u0142 dopiero niedawno pojawieniem si\u0119 estetyki techno, egalizuj\u0105cej oba te elementy, a praktycznie nadaj\u0105cej prymat akompaniamentowi \u201ezap\u0119tlonym” figurom, tworz\u0105cym jedn\u0105 homogeniczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Form\u0105 wyj\u015bciow\u0105 utwor\u00f3w Metalliki jest tradycyjna struktura refrenowa {abalba2 itd.), w kt\u00f3rej a oznacza zwrotk\u0119 o okre\u015blonym przebiegu melodyczno-rytmicznym (lecz zmiennym tek\u015bcie), b za\u015b powtarzaj\u0105cy si\u0119 refren. Zwrotki maj\u0105 jednak do\u015b\u0107 du\u017ce sk\u0142onno\u015bci wariacyjne st\u0105d kolejne jej zmodyfikowane pojawienia nale\u017ca\u0142oby oznacza\u0107 jako a1, a2 itp. (nie ma to jednak nic wsp\u00f3lnego z klasyczn\u0105 form\u0105 wariacji). Cz\u0119sto wprowadzane s\u0105 motywy przetworzeniowe, bazuj\u0105ce b\u0105d\u017a na tematach ze zwrotek i refrenu, b\u0105d\u017a na zupe\u0142nie nowych my\u015blach. To wewn\u0119trzne rozbicie struktury klasycznej piosenki, typowej dla rock’n’rolla, i rozbudowywanie jej przez do\u0142\u0105czanie motyw\u00f3w pobocznych, licznych \u0142\u0105cznik\u00f3w i wtr\u0105ce\u0144 wydaje si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej charakterystycznych cech wczesnej Metalliki. Melodyczna, a zw\u0142aszcza motoryczna praca przetworzeniowa jest zjawiskiem nagminnym.<\/p>\n
Podzia\u0142 jednostek czasu w poszczeg\u00f3lnych kompozycjach to relatywnie najciekawsze zagadnienie. Panuje tu zdecydowana dwudzielno\u015b\u0107 frazy i tematy operuj\u0105 typowymi modelami okresowymi w metrum 4\/4, b\u0105d\u017a ich modyfikacjami w alla breve. Rytm jednak ulega cz\u0119stym aberracjom, traktowany jest do\u015b\u0107 dowolnie, st\u0105d cz\u0119ste przej\u015bcia z podzia\u0142\u00f3w dw\u00f3jkowych na tr\u00f3jkowe (i odwrotnie), eksponowanie bardzo drobnych warto\u015bci szesnastek, trzydziestodw\u00f3jek i innych diminucji w bardzo szybkim tempie. To stanowi o motoryce, i permanentnych zmianach agogicznych przynale\u017cnych wszystkim instrumentom (co zdecydowanie odr\u00f3\u017cnia Metallik\u0119 od klasycznych przedstawicieli hard rocka). Tradycyjnie akcentowana jest na werblu i talerzach pierwsza czasami te\u017c trzecia cz\u0119\u015b\u0107 taktu (w takcie 4\/4), cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce akcentuacja jest mobilna i korygowana na bie\u017c\u0105co wraz ze zmianami rytmu (to zagadnienie wymyka si\u0119 jednoznacznym uog\u00f3lnieniom, w przeciwie\u0144stwie np. do techno, anektuj\u0105cego traktowany constans wybijany rytm \u0107wier\u0107nutowy).<\/p>\n
Bardzo typowe s\u0105 natomiast nag\u0142e generalne pauzy (w techno zwiastuj\u0105 one ponowne wej\u015bcia g\u0142\u00f3wnego motywu), po kt\u00f3rych dokonuje si\u0119 kr\u00f3tka czasami kilkunastosekundowa zmiana metrum i wprowadzenie agresywnych gitarowych, autonomicznych riff\u00f3w, po czym nast\u0119puje powr\u00f3t poprzedniego modelu rytmicznego. Tematy melodyczne konstruowane s\u0105 w zasadzie regularnie, na tradycyjnych zasadach okresowych (z regu\u0142y zamkni\u0119tych czterotaktach, rzadko pozwalaj\u0105cych sobie na otwarto\u015b\u0107), cho\u0107 na przyk\u0142ad w por\u00f3wnaniu z britpopem s\u0105 do\u015b\u0107 d\u0142ugie, rozwijaj\u0105 si\u0119 powoli, cz\u0119sto nabieraj\u0105c w\u0142a\u015bciwego nat\u0119\u017cenia po kilkukrotnej ekspozycji. Charakterystyczne jest ich dublowanie b\u0105d\u017a ponowne wprowadzanie w tercji lub sek\u015bcie (brzmi najlepiej), kwincie, b\u0105d\u017a oktawie (tradycyjny efekt kolorystyczny, znany od zawsze…). Zagadnienie skalaryzmu (predylekcji do odpowiednich skal muzycznych) nie jest porywaj\u0105ce. Ca\u0142o\u015b\u0107 operuje czystej wody tonalno\u015bci\u0105, bez ekstrawagancji, z najprostszymi modulacjami, czasami z elementami pentatoniki. Harmonia tchnie prostot\u0105, wykorzystuj\u0105c pochody toniki, subdominanty, dominanty itp., czasami z drobnymi wtr\u0105ceniami. Nic ponadto, cho\u0107 w por\u00f3wnaniu z \u201eanty-melodycznymi” gatunkami jak jungle czy drum’n’bass to jednak ca\u0142e \u201eopowie\u015bci”. Dynamika okazuje si\u0119, niestety, bardzo uboga (ale to metalowa powszechno\u015b\u0107) niemal zawsze eksploatuj\u0105ca jedynie poziomy forte, do skrajnego, rzecz jasna, fortissimo. W tym wypadku i pop, i soul \u201epotrafi\u0105” znacznie wi\u0119cej. Rozwa\u017canie zagadnie\u0144 artykulacji (sposobu wydobywania d\u017awi\u0119ku) czy frazowania (metody prowadzenia my\u015bli muzycznych) nie przynosi niczego zaskakuj\u0105cego. Wykorzystywana technika pos\u0142uguje si\u0119 najprostszymi, miejscami banalnymi, elementami muzycznego wtajemniczenia.<\/p>\n
Podsumowuj\u0105c, najbardziej interesuj\u0105co wypada tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Metalliki w przekroju wertykalnym, kiedy to r\u00f3wnocze\u015bnie mo\u017cemy obserwowa\u0107 zachodz\u0105ce zmiany rytmiczne i melodyczne (w poszczeg\u00f3lnych partiach instrumentalnych, traktowanych pomimo ca\u0142o\u015bciowej sp\u00f3jno\u015bci do\u015b\u0107 autonomicznie). Siedzenie za\u015b struktur horyzontalnych, z analitycznego punku widzenia, nie przynosi nowych spostrze\u017ce\u0144, od tych naszkicowanych powy\u017cej.<\/p>\n
Jacek Hawryluk<\/p>\n
Autor jest absolwentem muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego.<\/p>\n
* Rockologia to ga\u0142\u0105\u017a wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli muzycznej, uprawiana przez niewielkie grono dziennikarzy i krytyk\u00f3w muzycznych, rzadziej muzykolog\u00f3w. Jej paradoks polega na tym, \u017ce klasyczni rockologowie w\u0142a\u015bciwie nie posiadaj\u0105 wiedzy ani odpowiedniej metodologii, pozwalaj\u0105cej na kompleksowe analizy wi\u0105\u017c\u0105ce badan\u0105 przez siebie materi\u0119 z ca\u0142o\u015bciowo ujmowan\u0105 histori\u0105 muzyki. Akademiccy muzykologowie za\u015b, cho\u0107 takim warsztatem dysponuj\u0105, z niech\u0119ci\u0105 wykorzystuj\u0105 go do analizy tzw. \u0142omotu.<\/p>\n
[artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 na \u0142amach Machiny]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Metallica, jedyny heavymetalowy zesp\u00f3\u0142, kt\u00f3ry w latach 90. osta\u0142 si\u0119 jako megagwiazda, mo\u017ce stanowi\u0107 kuriozum dla rockolog\u00f3w* i socjolog\u00f3w kultury. Z muzykologicznego punktu widzenia nie ma \u017cadnych przes\u0142anek, by wyt\u0142umaczy\u0107 ten fenomen. W nutach kapeli Jamesa Hetfielda nie ma nic wi\u0119cej od tego, co z histori\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnego rock’n’rolla jest zwi\u0105zane ju\u017c od dziesi\u0105tk\u00f3w lat. W…<\/p>\n