Z wielk\u0105 fal\u0105 ameryka\u0144skiej kultury, kt\u00f3ra nas zalewa wszystkimi kana\u0142ami (nie tylko telewizyjnymi) – w tak intensywny i niedostrzegalny spos\u00f3b, \u017ce w bardziej \u015bwiadomych tego krajach m\u00f3wi si\u0119 wprost o „ameryka\u0144skim imperializmie kulturalnym” – jest jedno zjawisko, kt\u00f3re dotyczy bezpo\u015brednio naszej Uczelni. Chodzi o niszczenie polskiego s\u0142ownictwa naukowego i technicznego przez zast\u0119powanie istniej\u0105cej polskiej terminologii okre\u015bleniami angielskimi oraz przez nie staranie si\u0119 o znalezienie polskiego okre\u015blenia dla nowo pojawiaj\u0105cego si\u0119 terminu angielskiego. Nie zawsze jest to – szczeg\u00f3lnie to drugie – spraw\u0105 prost\u0105, ale nagminne s\u0105 te\u017c przypadki drastyczne wynikaj\u0105ce tylko ze zwyk\u0142ego lenistwa i bezmy\u015blno\u015bci.<\/p>\n
Najbardziej typowym przyk\u0142adem takiego zachowania si\u0119 jest t\u0142umaczenie angielskiego terminu technology<\/i> jako technologia<\/i>. Nawet nie t\u0142umaczenie, a powtarzanie za pierwszym nieudacznikiem, kt\u00f3ry nie zada\u0142 sobie trudu pomy\u015ble\u0107 o co chodzi… W ten spos\u00f3b pojawi\u0142y si\u0119 w literaturze wszelkie technologie – g\u00f3rnicze, hutnicze itd. (wystarczy spisa\u0107 po kolei nazwy wydzia\u0142\u00f3w AGH). A przecie\u017c tu chodzi o techniki, w kt\u00f3rych ramach mog\u0105 by\u0107 ewentualnie rozwa\u017cane r\u00f3\u017cne technologie.<\/p>\n
Sytuacja jest do\u015b\u0107 \u015bmieszna, bo angielski termin technology<\/i> nale\u017cy t\u0142umaczy\u0107 jako technika, a angielski wyraz technique<\/i> jako technologia<\/i> lub metoda<\/i> (o ile pozostaniemy w sferze nauk technicznych i nie b\u0119dziemy zajmowa\u0107 si\u0119 technik\u0105 gry na fortepianie czy jazdy na nartach). S\u0105dz\u0119, \u017ce zdenerwowany moj\u0105 „przekor\u0105” Czytelnik od razu si\u0119gnie do s\u0142ownika lub encyklopedii, aby sprawdzi\u0107 czy aby nie przesadzam. Pozwalam wi\u0119c sobie zaoszcz\u0119dzi\u0107 trudu wszystkim niewiernym.<\/p>\n
W „S\u0142owniku naukowo-technicznym angielsko-polskim” mo\u017cna odczyta\u0107, \u017cetechnology to technika, nauki techniczne oraz \u017ce termin technique oznacza umiej\u0119tno\u015b\u0107, technik\u0119 (wykonania).<\/i> To samo \u017ar\u00f3d\u0142o t\u0142umaczy technological progress<\/i>jako post\u0119p techniczny<\/i>. Nowa (6-tomowa) Encyklopedia Powszechna PWN podaje w ha\u015ble „Technika”, \u017ce jedno z podstawowych znacze\u0144 tego terminu okre\u015bla „tworzone przez cz\u0142owieka \u015brodki materialne i sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na wiedz\u0119 techniczn\u0105 regu\u0142y pos\u0142ugiwania si\u0119 tymi \u015brodkami oraz ich projekty stosowane do zdobywania, przekszta\u0142cania i wykorzystywania d\u00f3br materialnych…”. W dalszej cz\u0119\u015bci tego has\u0142a mo\u017cna przeczyta\u0107 jednoznaczne: angielski termin technology odpowiada poj\u0119ciowo polskiemu terminowi technika.<\/b> Tam te\u017c podano wielki chronologiczny wykaz osi\u0105gni\u0119\u0107 techniki, w kt\u00f3rego ostatniej cz\u0119\u015bci figuruj\u0105 takie pozycje jak tranzystor, zegar atomowy, magnetowid, uk\u0142ady scalone, laser, mikroprocesor, komputer osobisty, p\u0142yta kompaktowa. Wszystko to, i inne podobne wynalazki, nasi leniwi naukowcy nazywaj\u0105 – za literatur\u0105 angloj\u0119zyczn\u0105 – high technology<\/i> (HT) zamiast m\u00f3wi\u0107 po prostu „najnowsze osi\u0105gni\u0119cia techniki” lub podobnie (byle po polsku!).<\/p>\n
Przy okazji warto przyjrze\u0107 si\u0119 dok\u0142adniej definicji s\u0142owa „technika”. „S\u0142ownik wyraz\u00f3w obcych” podaje, \u017ce pochodzi ono od greckiego wyrazu techne oznaczaj\u0105cego „sztuk\u0119, rzemios\u0142o” i oznacza „og\u00f3\u0142 \u015brodk\u00f3w i czynno\u015bci wchodz\u0105cych w zakres dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej, zwi\u0105zanej z wytwarzaniem d\u00f3br materialnych.” To samo \u017ar\u00f3d\u0142o informuje, \u017ce termin „technologia” pochodzi od greckich s\u0142\u00f3w techne<\/i> i logos<\/i> (zbi\u00f3r, rozum i in.) i oznacza „metod\u0119 przetwarzania d\u00f3br materialnych w dobra u\u017cyteczne; tak\u017ce: wiedz\u0119 o tym procesie.” Bardziej na nazwanie „technologi\u0105” zas\u0142uguje jeszcze inny, bardzo te\u017c ostatnio popularny, termin angielski – know-how, kt\u00f3ry ten s\u0142ownik wyja\u015bnia jako „suma wiedzy technicznej i technologicznej koniecznej do wytwarzania okre\u015blonego wyrobu”. Ca\u0142e zamieszanie powi\u0119kszy\u0142 jeszcze jeden angielski (ameryka\u0144ski) termin engineering,<\/i> kt\u00f3ry po spolszczeniu sta\u0142 si\u0119 in\u017cynieri\u0105 i w ten spos\u00f3b mamy ju\u017c kompletny be\u0142kot w j\u0119zyku polskim i „bardzo nowoczesne” przedmioty w stylu „In\u017cynieria zarz\u0105dzania”, „In\u017cynieria produkcji”, „In\u017cynieria medyczna” itd.<\/p>\n
Trzytomowy „S\u0142ownik j\u0119zyka polskiego” podaje, \u017ce technika to \u0147dzia\u0142 cywilizacji i kultury obejmuj\u0105cy \u015brodki materialne i umiej\u0119tno\u015bci pos\u0142ugiwania si\u0119 nimi, umo\u017cliwiaj\u0105ce cz\u0142owiekowi celow\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 gospodarcz\u0105 i opanowywanie przyrody.” Jak wida\u0107, poszczeg\u00f3lne definicje bardzo r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie. Ale my\u015bl\u0119, \u017ce w umys\u0142ach tysi\u0119cy wychowank\u00f3w naszej Uczelni – wykszta\u0142conych w duchu kultury europejskiej – r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy technik\u0105 a technologi\u0105 jest jasna: technika to jak si\u0119 co\u015b wytwarza, jakimi urz\u0105dzeniami lub narz\u0119dziami, przy u\u017cyciu jakich surowc\u00f3w i proces\u00f3w, natomiast technologia to parametry pracy tych narz\u0119dzi lub parametry proces\u00f3w (nacisk, ci\u015bnienie itp.).<\/p>\n
Obszern\u0105 dyskusj\u0119 na temat definicji terminu „technika” mo\u017cna znale\u017a\u0107 w przygotowywanej do druku przez Wydawnictwo „\u015al\u0105sk” ksi\u0105\u017cce angielskiego profesora Paula Lowe’a The Management of Technology.<\/i> Ciekawe jaki tytu\u0142 b\u0119dzie ona mia\u0142a w j\u0119zyku polskim: prawid\u0142owy Zarz\u0105dzanie technik\u0105 (s\u0105 ju\u017c przedmioty o takiej nazwie na naszej Uczelni) czy nieprawid\u0142owy Zarz\u0105dzanie technologi\u0105? Ot\u00f3\u017c Lowe pisze w pierwszym rozdziale, \u017ce wszyscy ci\u0105gle m\u00f3wi\u0105 o technice i \u017ce termin jest ju\u017c tak rozpowszechniony, \u017ce nikt nie zwraca uwagi na jego znaczenie. Potocznie przyjmuje si\u0119, \u017ce technika to \u015brodki, przy kt\u00f3rych pomocy cz\u0142owiek panuje nad swoim otoczeniem. Pierwsza rzecz, jak\u0105 nale\u017ca\u0142oby powiedzie\u0107 o technice, \u017ce nie ma og\u00f3lnie przyj\u0119tego znaczenia tego s\u0142owa – czego\u015b w rodzaju terminu matematycznego lub sta\u0142ej fizycznej.<\/p>\n
Lowe lokuje technik\u0119 w szeregu „nauka-technika-technologia-produkcja przemys\u0142owa-rzemios\u0142o” i przytacza – za innymi autorami – szereg r\u00f3\u017cnych jej definicji. Jedna definicja m\u00f3wi, \u017ce technika to zas\u00f3b wiedzy dotycz\u0105cej g\u0142\u00f3wnie produkcji d\u00f3br i us\u0142ug. Inna g\u0142osi, \u017ce technika to co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zwyczajne wykorzystywanie uzyskanej wcze\u015bniej wiedzy naukowej i \u017ce technika to wiedza o technologiach, metodach i projektach, kt\u00f3re zdaj\u0105 egzamin nawet w\u00f3wczas, gdy nie da si\u0119 wyja\u015bni\u0107 – a czasami to si\u0119 zdarza – przyczyn dlaczego one sprawdzaj\u0105 si\u0119 w praktyce. Post\u0119p techniczny nie wymaga koniecznie pe\u0142nej znajomo\u015bci praw naukowych rz\u0105dz\u0105cych dan\u0105 dziedzin\u0105 techniki. Wiedza techniczna mo\u017ce by\u0107 gromadzona metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w i z tego tytu\u0142u cz\u0119sto wyprzedza naukowe wyja\u015bnienie danego zjawiska. Kolejna definicja traktuje technik\u0119 jako zbi\u00f3r element\u00f3w wiedzy, zar\u00f3wno praktycznej jak i teoretycznej, technologii, metod, procedur i urz\u0105dze\u0144 fizycznych, kt\u00f3re tworz\u0105 t\u0119 wiedz\u0119. Inna koncepcja techniki traktuje j\u0105 jako zbi\u00f3r instalacji, maszyn, narz\u0119dzi i metod, dost\u0119pnych w okre\u015blonym czasie dla realizacji danego zadania produkcyjnego.<\/p>\n
Istniej\u0105 te\u017c szersze koncepcje techniki. Wed\u0142ug jednej z nich, technika obejmuje trzy oddzielne rzeczy: urz\u0105dzenia, technologi\u0119 i organizacj\u0119. Najszersza definicja m\u00f3wi, \u017ce: „Technika to szeroki obszar celowego wykorzystywania dorobku nauk fizycznych oraz nauk o \u017cyciu i zachowaniu si\u0119 cz\u0142owieka. Obejmuje ona ca\u0142y zakres problem\u00f3w technologicznych, a tak\u017ce zagadnienia medyczne, rolnicze, mened\u017cerskie i inne, wraz z ca\u0142ym ich wyposa\u017ceniem materialnym i niematerialnym.”<\/p>\n
W dalszej kolejno\u015bci Lowe prezentuje swoje pogl\u0105dy na technik\u0119, rozpoczynaj\u0105c od definicji – technika to usystematyzowane wykorzystywanie regu\u0142 naukowych i wiedzy praktycznej do jednostek i system\u00f3w fizycznych.<\/b> Tak poj\u0119ta technika sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu element\u00f3w:<\/p>\n Dalsze wywody zawarte w pierwszym rozdziale ksi\u0105\u017cki Lowe’a dotycz\u0105 sposob\u00f3w opisywania i klasyfikacji techniki oraz jej zakresu. Nie b\u0119dziemy si\u0119 tym zajmowa\u0107, gdy\u017c ta ksi\u0105\u017cka ma mi s\u0142u\u017cy\u0107 tylko do pokazania zasadniczej r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy technik\u0105 i technologi\u0105. Mo\u017ce tylko jeszcze jeden cytat: „Poszczeg\u00f3lne regu\u0142y naukowe i technologie cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105 w wielu technikach. A co wi\u0119cej – w\u0142a\u015bciwy transfer technologii z jednej techniki do drugiej cz\u0119sto przyczynia si\u0119 do istotnego post\u0119pu technicznego.” Prosz\u0119 nie wo\u0142a\u0107 „no w\u0142a\u015bnie” i pami\u0119ta\u0107, \u017ce t\u0142umacz\u0105c tekst Lowe’a zamieni\u0142em technology <\/i>na technik\u0119 a technique <\/i>na technologi\u0119.<\/p>\n Nadrz\u0119dno\u015b\u0107 techniki nad technologi\u0105 wyra\u017anie wida\u0107 w wydanym w 1997 r. Suplemencie do Encyklopedii Gutenberga, nosz\u0105cym tytu\u0142 „Aktualizacje encyklopedyczne. Technika.” Mamy tam m.in. has\u0142a: „Technika izotopowa”, „Technika w informatyce”, „Technika w kosmosie”, „Technika w medycynie”, „Technika w rolnictwie”, „Technika w transporcie”, „Technika w wojsku”, a tylko kilka technologii wy\u0142\u0105cznie z zakresu rolnictwa (wprowadzonych widocznie przez jakiego\u015b zwolennika amerykanizmu w literaturze naukowej). Jak ju\u017c jeste\u015bmy przy „Wielkiej ilustrowanej encyklopedji powszechnej” Gutenberga, zobaczmy jak widziano definicje rozwa\u017canych termin\u00f3w w Polsce lat 30. Ot\u00f3\u017c technika<\/i> to „w \u015bci\u015blejszym znaczeniu \u015brodki i procedura przy wytwarzaniu jakiego\u015b wyrobu przemys\u0142u lub rzemios\u0142a”, a technologia<\/i>to „Nauka o przer\u00f3bce surowc\u00f3w na przedmioty u\u017cyteczne. Dzieli si\u0119 na technologi\u0119 chemiczn\u0105, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 przemian\u0105 chemiczn\u0105 cia\u0142, i technologi\u0119 mechaniczn\u0105, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 zmian\u0105 kszta\u0142tu.” To jest dok\u0142adnie tak jak nauczono wiele pokole\u0144 powojennych…<\/p>\n Moje niniejsze wyst\u0105pienie nie oznacza, \u017ce nie lubi\u0119 ameryka\u0144skiej nauki czy ameryka\u0144skiej kultury. Wr\u0119cz przeciwnie – by\u0142em zawsze i jestem nadal zafascynowany literatur\u0105 z mojej „dzia\u0142ki” naukowej, w zasadzie zmonopolizowanej przez ameryka\u0144skie wydawnictwa. Jest rzetelna, konkretna i niestety… tylko nieliczne pr\u00f3by opublikowania moich prac w USA zako\u0144czy\u0142y si\u0119 powodzeniem. Kontakty z profesorami z USA zaliczam do najprzyjemniejszych… (O kulturze si\u0119 nie wypowiadam, bo to za szeroki temat i nie m\u00f3j obszar, ale mo\u017ce kiedy\u015b…). Zastanawiam si\u0119 tylko, czy niniejsza pro\u015bba co\u015b zmieni, je\u015bli setki dziennikarzy i publicyst\u00f3w m\u00f3wi\u0105 i pisz\u0105 nieustannie – pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 bezmy\u015blnie materia\u0142ami angloj\u0119zycznymi – technologia<\/i> zamiast technika<\/i> a ich s\u0142uchaczami i czytelnikami s\u0105 miliony Polak\u00f3w? Czy pomo\u017ce co\u015b poprawno\u015b\u0107 grupki autor\u00f3w hase\u0142 encyklopedii i s\u0142ownik\u00f3w lub nawet ma\u0142ej grupy nauczycieli akademickich?<\/p>\n Kto nie wierzy w to co powy\u017cej napisa\u0142em, niech uda si\u0119 do swego dziekana po delegacj\u0119 i par\u0119 frank\u00f3w francuskich i wyprawi si\u0119 do Pary\u017ca. Tam nowoczesn\u0105 lini\u0105 metra nr 14 (bez motorniczego, sterowan\u0105 komputerowo) dojedzie do jeszcze nowocze\u015bniejszej Biblioteki Narodowej, ufundowanej przez Prezydenta Mitterranda. Ma ona posta\u0107 czterech wie\u017cowc\u00f3w w kszta\u0142cie otwartych ksi\u0105\u017cek, z lasem zasadzonym po \u015brodku – w jednym z nich, zawieraj\u0105cym literatur\u0119 techniczn\u0105 znajdzie przy wej\u015bciu wielkie napisy: TECHNIQUE (po francusku), TECHNOLOGY (po angielsku), TECHNIK (po niemiecku) i TECNICA (po w\u0142osku). Co tam dopisz\u0105 kiedy\u015b dla polskich czytelnik\u00f3w?<\/p>\n http:\/\/www.uci.agh.edu.pl\/bip\/63\/11_63.htm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z wielk\u0105 fal\u0105 ameryka\u0144skiej kultury, kt\u00f3ra nas zalewa wszystkimi kana\u0142ami (nie tylko telewizyjnymi) – w tak intensywny i niedostrzegalny spos\u00f3b, \u017ce w bardziej \u015bwiadomych tego krajach m\u00f3wi si\u0119 wprost o „ameryka\u0144skim imperializmie kulturalnym” – jest jedno zjawisko, kt\u00f3re dotyczy bezpo\u015brednio naszej Uczelni. Chodzi o niszczenie polskiego s\u0142ownictwa naukowego i technicznego przez zast\u0119powanie istniej\u0105cej polskiej terminologii…<\/p>\n\n