Nowe badania sugeruj\u0105 istnienie zwi\u0105zku mi\u0119dzy kreatywno\u015bci\u0105 a chorobami psychicznymi. Ale wielu uczonych nadal nie wierzy w t\u0119 korelacj\u0119.<\/p>\n
<\/p>\n<\/div>\n
<\/p>\n
Bardzo trudno arty\u015bcie pozby\u0107 si\u0119 \u0142atki cz\u0142owieka nieprzewidywalnego, zwariowanego, a nawet nieco szalonego.<\/p>\n
Nie do\u015b\u0107, \u017ce arty\u015bci s\u0105 cz\u0119sto tak w\u0142a\u015bnie postrzegani przez „zwyk\u0142ych” ludzi, to jeszcze nauka „dok\u0142ada im” swoje.<\/p>\n
Od pewnego czasu pojawia\u0142y si\u0119 prace sugeruj\u0105ce, \u017ce za wyj\u0105tkow\u0105 kreatywno\u015b\u0107 (cech\u0119 przypisywan\u0105 w\u0142a\u015bnie artystom, ale te\u017c wszelkiego rodzaju tw\u00f3rcom, np. dziennikarzom) trzeba zap\u0142aci\u0107 cen\u0119. Mo\u017ce ni\u0105 by\u0107, \u0142agodnie ujmuj\u0105c, pewna „niestabilno\u015b\u0107 emocjonalna”, czyli m\u00f3wi\u0105c wprost: zaburzenia i choroby psychiczne.<\/p>\n
Najnowsza praca opublikowana w pi\u015bmie „Nature Neuroscience” wpl\u0105tuje w to geny.<\/p>\n
Mi\u0119dzy rozs\u0105dkiem a szale\u0144stwem <\/b><\/span><\/p>\n Praca opiera si\u0119 na badaniu populacji Islandczyk\u00f3w i sugeruje, \u017ce czynniki genetyczne, kt\u00f3re zwi\u0119kszaj\u0105 ryzyko rozwoju choroby dwubiegunowej i schizofrenii, wyst\u0119puj\u0105 znacznie cz\u0119\u015bciej u os\u00f3b maj\u0105cych profesj\u0119 wymagaj\u0105c\u0105 du\u017cej kreatywno\u015bci.<\/p>\n W ich DNA cz\u0119\u015bciej znajduj\u0105 si\u0119 warianty gen\u00f3w, kt\u00f3re zwi\u0105zane s\u0105 z ryzykiem wyst\u0105pienia tych chor\u00f3b.<\/p>\n Malarze, muzycy, pisarze i tancerze \u015brednio o 25 proc. cz\u0119\u015bciej s\u0105 posiadaczami „szalonych” wariant\u00f3w gen\u00f3w ni\u017c osoby maj\u0105ce zaw\u00f3d oceniany przez naukowc\u00f3w jako mniej kreatywny, jak np. rolnicy, rzemie\u015blnicy czy sprzedawcy.<\/p>\n Kari Stefansson, za\u0142o\u017cyciel deCODE, firmy<\/a> genetycznej mieszcz\u0105cej si\u0119 Rejkiawiku i wsp\u00f3\u0142autor pracy, twierdzi, \u017ce wyniki<\/a> bada\u0144 prowadz\u0105 do wsp\u00f3lnych korzeni chor\u00f3b psychicznych i kreatywno\u015bci.<\/p>\n – \u017beby by\u0107 kreatywnym, musisz my\u015ble\u0107 inaczej – m\u00f3wi\u0142 w wywiadzie dla „The Guardian”. – A kiedy my\u015blimy inaczej, jeste\u015bmy inni i wiele os\u00f3b postrzega nas jako dziwnych, obcych, a nawet szalonych.<\/p>\n Uczeni zebrali genetyczne i medyczne dane 86 tys. Islandczyk\u00f3w. Na ich podstawie twierdz\u0105, \u017ce u os\u00f3b kreatywnych warianty pewnych gen\u00f3w podwajaj\u0105 ryzyko schizofrenii, a rozwoju choroby afektywnej dwubiegunowej podnosz\u0105 o jedn\u0105 trzeci\u0105.<\/p>\n Genetycy przygl\u0105dali si\u0119 te\u017c, jak powszechne s\u0105 te warianty gen\u00f3w u cz\u0142onk\u00f3w Islandzkiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 one u nich o 17 proc. cz\u0119\u015bciej ni\u017c w\u015br\u00f3d os\u00f3b nienale\u017c\u0105cych do Akademii.<\/p>\n Uczeni sprawdzali te\u017c (dla por\u00f3wnania) dane medycznych baz pacjent\u00f3w ze Szwecji i Holandii. Po\u015br\u00f3d 35 tys. przebadanych os\u00f3b, te potrzegane jako kreatywne (bior\u0105c m.in. pod uwag\u0119 zaw\u00f3d, kt\u00f3ry wykonuj\u0105), prawie 25 proc. cz\u0119\u015bciej mia\u0142y w swoim DNA warianty gen\u00f3w zwi\u0105zanych z ryzykiem rozwoju chor\u00f3b psychicznych.<\/p>\n Stefansson jest przekonany, \u017ce geny te mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na spos\u00f3b, w jaki dane osoby postrzegaj\u0105 \u015bwiat czy my\u015bl\u0105, ale u wi\u0119kszo\u015bci z nich nie czyni\u0105 nic z\u0142ego.<\/p>\n Tylko u oko\u0142o 1 proc. populacji genetyczne czynniki, do\u015bwiadczenia \u017cyciowe i inne wp\u0142ywy mog\u0105 w ostateczno\u015bci prowadzi\u0107 do rozwoju choroby psychicznej.<\/p>\n – Cz\u0119sto, kiedy ludzie tworz\u0105 co\u015b nowego, miotaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy rozs\u0105dkiem a szale\u0144stwem – uwa\u017ca Stefansson. I dodaje: – Te wyniki wspieraj\u0105 star\u0105 koncepcj\u0119 szalonego geniusza. Kreatywno\u015b\u0107 takiej pr\u00f3by jak Mozarta, Bacha czy van Gogha jest bardzo wa\u017cna dla rozwoju spo\u0142ecze\u0144stw, ich kultury. Ale je\u015bli patrzymy na koszty takiej kreatywno\u015bci, to jeden procent spo\u0142ecze\u0144stwa musi je niestety ponie\u015b\u0107.<\/p>\n Czym jest kreatywno\u015b\u0107? <\/b><\/span><\/p>\n W ubieg\u0142ym roku do podobnych wniosk\u00f3w doszli szwedzcy badacze. Wed\u0142ug nich schizofrenicy i osoby kreatywne maj\u0105 we wzg\u00f3rzu m\u00f3zgu mniej receptor\u00f3w dopaminy D2 ni\u017c przeci\u0119tni ludzie. Wzg\u00f3rze odpowiada za wst\u0119pn\u0105 ocen\u0119 bod\u017ac\u00f3w zmys\u0142owych i przesy\u0142anie ich dalej. Dzia\u0142a jak filtr informacji dop\u0142ywaj\u0105cych do kory m\u00f3zgowej. Zbyt ma\u0142o receptor\u00f3w dopaminy we wzg\u00f3rzu sprawia, \u017ce do kory m\u00f3zgowej nap\u0142ywa wi\u0119cej nieposegregowanych informacji. To umo\u017cliwia \u0142atwiejsze dochodzenie do niezwyk\u0142ych, ale w\u0142a\u015bciwych odpowiedzi<\/a> na standardowe pytania. Ale by\u0107 mo\u017ce ten zalew informacji odpowiada zar\u00f3wno za niezwyk\u0142e pomys\u0142y, jak i za urojenia.<\/p>\n Albert Rothenberg, prof. psychiatrii na Uniwersytecie Harvarda, uwa\u017ca jednak, \u017ce nie ma wystarczaj\u0105cych dowod\u00f3w na powi\u0105zanie kreatywno\u015bci z wi\u0119kszym ryzykiem rozwoju chor\u00f3b psychicznych, a dane s\u0105 \u017ale interpretowane.<\/p>\n – To jest romantyczne przes\u0142anie rodem z XIX wieku, \u017ce artysta jest wyrzutkiem spo\u0142ecze\u0144stwa, szarpanym przed wewn\u0119trzne demony – komentuje.<\/p>\n W 2014 r. Rothenberg opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 – wywiady o ich kreatywno\u015bci z 45 noblistami. I nie odkry\u0142 \u015blad\u00f3w choroby psychicznej u \u017cadnego z nich. – Problemem jest ustalenie kryteri\u00f3w kreatywno\u015bci – m\u00f3wi. – Przynale\u017cno\u015b\u0107 do \u015brodowiska artystycznego nie czyni nas wcale osob\u0105 kreatywn\u0105. Ale faktem jest, \u017ce wiele os\u00f3b z chorobami psychicznymi stara si\u0119 znale\u017a\u0107 dla siebie prac\u0119 jako artysta nie dlatego, \u017ce s\u0105 w niej dobrzy, ale dlatego, \u017ce ona ich poci\u0105ga. A to mo\u017ce fa\u0142szowa\u0107 dane. Niemal wszystkie szpitale psychiatryczne korzystaj\u0105 z terapii sztuk\u0105, wi\u0119c kiedy pacjent wraca ju\u017c do domu, cz\u0119sto poci\u0105ga go taka w\u0142a\u015bnie profesja.<\/p>\n Jest jeszcze inna kwestia. Stany manii dawa\u0142y tw\u00f3rcom unikatowe, niesamowite pomys\u0142y, kt\u00f3re, korzystaj\u0105c z wrodzonych talent\u00f3w, zamieniali w dzie\u0142a, gdy przychodzi\u0142 okres umiarkowanej depresji. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce choroba uczyni\u0142a z nich geniuszy. Wirginia Woolf, Samuel Clemens (Mark Twain), Hermann Hesse, Tennessee Williams, Ernest Hemingway, Edgar Allan Poe, Paul Gauguin, Vincent van Gogh…<\/p>\n Co ciekawe, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich odmawia\u0142a leczenia (robi\u0105 tak nawet wsp\u00f3\u0142cze\u015bni), boj\u0105c si\u0119, \u017ce wraz z opanowaniem choroby ich zdolno\u015bci zanikn\u0105.<\/p>\n Odziedziczony talent i… co\u015b jeszcze<\/b><\/span><\/p>\n Naukowcy z Karolinska Institutet po przebadaniu blisko miliona os\u00f3b twierdz\u0105, \u017ce arty\u015bci i naukowcy cz\u0119\u015bciej pochodz\u0105 z rodzin, w kt\u00f3rych wyst\u0119puje choroba afektywna dwubiegunowa i schizofrenia, depresja<\/a> i zaburzenia l\u0119kowe<\/a> oraz sk\u0142onno\u015bci do uzale\u017cnie\u0144. Badania te potwierdzaj\u0105 inne, wcze\u015bniejsze odkrycia – \u017ce osoby kreatywne s\u0105 niezwykle podatne na zaburzenia psychiczne, w szczeg\u00f3lno\u015bci na chorob\u0119 afektywn\u0105 dwubiegunow\u0105, s\u0105 te\u017c dwukrotnie bardziej ni\u017c reszta nara\u017cone na ryzyko samob\u00f3jstwa.<\/p>\n Mo\u017ce zatem arty\u015bci i tw\u00f3rcy cierpi\u0105 na zaburzenia psychiczne cz\u0119\u015bciej w\u0142a\u015bnie z powodu wykonywanych zawod\u00f3w – dlatego \u017ce tworz\u0105? Wolny zaw\u00f3d to nieregularne dochody i nieregularny tryb \u017cycia. Sukces w ko\u0144cu osi\u0105gaj\u0105 nieliczni, a s\u0142awa mo\u017ce uderzy\u0107 do g\u0142owy…<\/p>\n Najprawdopodobniej nie. Z tych samych bada\u0144 wynika, \u017ce tw\u00f3rcy pochodz\u0105 z rodzin, w kt\u00f3rych takie zaburzenia wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119\u015bciej. Gdyby zaburzenia psychiczne by\u0142y skutkiem uprawianego zawodu, nie wyst\u0119powa\u0142yby w korelacji rodzinnej. Zatem najwyra\u017aniej arty\u015bci dziedzicz\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do niekt\u00f3rych zaburze\u0144 psychicznych – i wybieraj\u0105 zawody tw\u00f3rcze w\u0142a\u015bnie z powodu takich, a nie innych cech psychicznych, kt\u00f3re odziedziczyli.<\/p>\n To sprawia, \u017ce mo\u017cna postawi\u0107 pytanie, jak bardzo zaburzenia psychiczne decyduj\u0105 o byciu tw\u00f3rc\u0105. Mo\u017ce, \u017ceby zosta\u0107 tw\u00f3rc\u0105, trzeba cierpie\u0107 i za sukces tw\u00f3rcy musz\u0105 p\u0142aci\u0107 cen\u0119 zaburze\u0144? By\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie tak jest.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nowe badania sugeruj\u0105 istnienie zwi\u0105zku mi\u0119dzy kreatywno\u015bci\u0105 a chorobami psychicznymi. Ale wielu uczonych nadal nie wierzy w t\u0119 korelacj\u0119. Bardzo trudno arty\u015bcie pozby\u0107 si\u0119 \u0142atki cz\u0142owieka nieprzewidywalnego, zwariowanego, a nawet nieco szalonego. Nie do\u015b\u0107, \u017ce arty\u015bci s\u0105 cz\u0119sto tak w\u0142a\u015bnie postrzegani przez „zwyk\u0142ych” ludzi, to jeszcze nauka „dok\u0142ada im” swoje. Od pewnego czasu pojawia\u0142y si\u0119…<\/p>\n