{"id":1095,"date":"2014-12-19T16:47:36","date_gmt":"2014-12-19T15:47:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.venco.com.pl\/~cozy\/blog\/?p=1095"},"modified":"2014-12-19T16:47:36","modified_gmt":"2014-12-19T15:47:36","slug":"bazy-danych-w-prawie-polskim","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/2014\/12\/19\/bazy-danych-w-prawie-polskim\/","title":{"rendered":"Bazy danych w prawie polskim"},"content":{"rendered":"

Cz. I \u2013 Poj\u0119cie bazy danych<\/strong><\/h2>\n

Problematyka ochrony baz danych nie jest bliska przedsi\u0119biorcom prowadz\u0105cym dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ramach e-commerce, czy mobile commerce. Cz\u0119sto nie wiedz\u0105 oni, czym jest baza danych w prawnym tego s\u0142owa rozumieniu, jakie prawa przys\u0142uguj\u0105 jej producentowi, w jaki spos\u00f3b mo\u017cliwy jest obr\u00f3t baz\u0105 danych, czy wreszcie, jak chroni\u0107 swoje prawa z ni\u0105 zwi\u0105zane. Taki stan rzeczy ma miejsce, pomimo faktu, \u017ce ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych wesz\u0142a w \u017cycie w dniu 10 listopada 2002 r., obowi\u0105zuje ju\u017c blisko dwana\u015bcie lat. St\u0105d w najbli\u017cszych tygodniach zaprezentujemy wskazane powy\u017cej zagadnienia.<\/p>\n

Definicja ustawowa<\/strong>
\nZgodnie z ustawow\u0105 definicj\u0105 baz\u0105 danych jest zbi\u00f3r danych lub jakichkolwiek innych materia\u0142\u00f3w i element\u00f3w zgromadzonych wed\u0142ug okre\u015blonej systematyki lub metody, indywidualnie dost\u0119pnych w jakikolwiek spos\u00f3b, w tym \u015brodkami elektronicznymi, wymagaj\u0105cy istotnego, co do jako\u015bci lub ilo\u015bci, nak\u0142adu inwestycyjnego w celu sporz\u0105dzenia, weryfikacji lub prezentacji jego zawarto\u015bci. Przejd\u017amy do kr\u00f3tkiego om\u00f3wienia poszczeg\u00f3lnych przes\u0142anek bazy danych.
\n
\nZbi\u00f3r danych lub jakichkolwiek innych materia\u0142\u00f3w lub element\u00f3w<\/strong>
\nU\u017cycie przez ustawodawc\u0119 poj\u0119cia \u201ezbioru\u201d, powoduje konieczno\u015b\u0107 wyja\u015bnienia, kiedy mamy z nim do czynienia? Zgodnie z wyk\u0142adni\u0105 j\u0119zykow\u0105 zbi\u00f3r oznacza pewn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z\u0142o\u017con\u0105 z element\u00f3w. Otwartym pozostaje jednak pytanie o minimaln\u0105 liczb\u0119 element\u00f3w, kt\u00f3re musz\u0105 znale\u017a\u0107 si\u0119 w zbiorze, by m\u00f3g\u0142 by\u0107 on uznany za baz\u0119 danych. Z pewno\u015bci\u0105 nie mo\u017ce to by\u0107 zaledwie kilka element\u00f3w, poniewa\u017c w\u00f3wczas nie b\u0119dzie mo\u017cliwe spe\u0142nienie dalszych przes\u0142anek bazy danych tj. zgromadzenia wed\u0142ug okre\u015blonej systematyki lub metody oraz poniesienia istotnego nak\u0142adu inwestycyjnego. To w\u0142a\u015bnie te dwie przes\u0142anki b\u0119d\u0105 determinowa\u0107 minimaln\u0105 liczb\u0119 element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na zbi\u00f3r, kt\u00f3ry b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 by\u0107 uznany za baz\u0119 danych. Ze wzgl\u0119du na zbyt ma\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 element\u00f3w z poj\u0119cia bazy danych eliminuje si\u0119 m.in. p\u0142yty CD z muzyk\u0105, poniewa\u017c obejmuj\u0105 one najcz\u0119\u015bciej nie wi\u0119cej ni\u017c kilkana\u015bcie utwor\u00f3w.<\/p>\n

Zbi\u00f3r, kt\u00f3ry ma by\u0107 nast\u0119pnie uznany za baz\u0119 danych mo\u017ce sk\u0142ada\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno z danych, jak i innych materia\u0142\u00f3w lub element\u00f3w. Zatem cz\u0119\u015bci sk\u0142adowe bazy danych zosta\u0142y okre\u015blone bardzo szeroko. Mog\u0105 by\u0107 nimi: informacje dost\u0119pne elektronicznie, zbiory og\u0142osze\u0144, zbiory link\u00f3w, co otwiera drog\u0119 do ochrony cz\u0119\u015bci stron www jako baz danych.<\/p>\n

Zgromadzenie wed\u0142ug okre\u015blonej systematyki lub metody<\/strong>
\nKolejnym warunkiem uznania zbioru za baz\u0119 danych jest zgromadzenie jego element\u00f3w wed\u0142ug okre\u015blonej systematyki lub metody. Celem tej przes\u0142anki jest zapewnienie uporz\u0105dkowania cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych bazy danych. Sam spos\u00f3b, w jaki ten cel b\u0119dzie osi\u0105gni\u0119ty przez producenta bazy danych jest dowolny. Ustawodawca wskaza\u0142 jedynie, \u017ce ma to by\u0107 okre\u015blona systematyka lub metoda. Warunek ten spe\u0142nia zastosowanie m.in.: skorowidz\u00f3w, indeks\u00f3w hase\u0142, czy mechanizm\u00f3w wyszukuj\u0105cych w elektronicznych bazach danych.<\/p>\n

Indywidualna dost\u0119pno\u015b\u0107 danych<\/strong>
\nOmawiana przes\u0142anka musi by\u0107 wynikiem zgromadzenia danych wed\u0142ug okre\u015blonej systematyki lub metody. Chodzi o to, by baza danych pozwala\u0142a u\u017cytkownikowi na dotarcie do poszukiwanych przez niego danych bez konieczno\u015bci przegl\u0105dania wszystkich lub du\u017cej cz\u0119\u015bci zasob\u00f3w bazy danych.
\nWarunek indywidualnej dost\u0119pno\u015bci danych determinuje tak\u017ce wym\u00f3g, by elementy bazy danych by\u0142y od siebie niezale\u017cne. Chodzi o to, by poszczeg\u00f3lne elementy stanowi\u0142y pewn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, jak przyk\u0142adowo konkretny post na portalu, a nie by\u0142y jedynie niesamodzielnym sk\u0142adnikiem wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, jak poszczeg\u00f3lne s\u0142owa, czy zdania sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na post.<\/p>\n

Istotny nak\u0142ad inwestycyjny<\/strong>
\nOstatni\u0105 przes\u0142ank\u0105 bazy danych jest poczynienie przez jej producenta istotnego co do jako\u015bci lub ilo\u015bci nak\u0142adu inwestycyjnego w celu sporz\u0105dzenia, weryfikacji lub prezentacji zawarto\u015bci bazy danych. Takim nak\u0142adem mo\u017ce by\u0107 nie tylko nak\u0142ad finansowy, lecz tak\u017ce nak\u0142ad pracy samego producenta. Chodzi zatem o ka\u017cdego rodzaju nak\u0142ad o charakterze gospodarczym.
\nW praktyce najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119powa\u0107 b\u0119dzie nak\u0142ad finansowy, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 poniesiony w szczeg\u00f3lno\u015bci na: zakup odpowiedniego oprogramowania, sprz\u0119tu, zatrudnienie pracownik\u00f3w, zebranie danych do bazy.
\nTak rozumiany nak\u0142ad inwestycyjny mo\u017ce by\u0107 poczyniony nie tylko na etapie sporz\u0105dzania bazy danych, lecz tak\u017ce weryfikacji prawid\u0142owo\u015bci danych, czy opracowania sposobu, w jaki baza danych b\u0119dzie prezentowana.<\/p>\n

Podsumowanie<\/strong>
\nPoj\u0119cie bazy danych w prawnym jego rozumieniu jest bardzo z\u0142o\u017cone. Nie jest ono to\u017csame z potocznym rozumieniem tego s\u0142owa, z uwagi na konieczno\u015b\u0107 wyst\u0105pienia istotnego nak\u0142adu inwestycyjnego. Jednocze\u015bnie u\u017cyte w definicji bazy danych poj\u0119cia powoduj\u0105, \u017ce cz\u0119sto dopiero po dok\u0142adnej analizie b\u0119dzie mo\u017cna oceni\u0107, czy dany zbi\u00f3r element\u00f3w jest baz\u0105 danych w prawnym tego s\u0142owa rozumieniu.<\/p>\n

Cz. II \u2013 Zakres prawa<\/strong><\/h2>\n

W pierwszym po\u015bcie<\/a> o bazach danych zosta\u0142y om\u00f3wione przes\u0142anki, jakie musi spe\u0142nia\u0107 zbi\u00f3r danych, materia\u0142\u00f3w lub element\u00f3w, by podlega\u0107 ochronie na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. W dzisiejszym po\u015bcie zaprezentowany zostanie zakres tzw. prawa sui generis do bazy danych, czyli uprawnienia, jakie przys\u0142uguj\u0105 producentowi bazy danych.<\/p>\n

Do czego jest uprawniony producent bazy danych?<\/strong>
\nProducentowi bazy danych przys\u0142uguje wy\u0142\u0105czne prawo pobierania danych i wt\u00f3rnego ich wykorzystania w ca\u0142o\u015bci lub w istotnej, co do jako\u015bci lub ilo\u015bci, cz\u0119\u015bci. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce powy\u017csze uprawnienia przys\u0142uguj\u0105 producentowi w odniesieniu do bazy danych, a nie poszczeg\u00f3lnych jej element\u00f3w. Dlatego nale\u017cy wyra\u017anie rozgraniczy\u0107 prawo sui generis do bazy danych od praw, kt\u00f3re mog\u0105 przys\u0142ugiwa\u0107 producentowi do poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na baz\u0119 danych. Mog\u0105 by\u0107 one chronione na podstawie innych przepis\u00f3w np. ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, czy ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, co trzeba weryfikowa\u0107 odr\u0119bnie dla ka\u017cdego z element\u00f3w bazy danych.<\/p>\n

Prawo do pobierania danych<\/strong>
\nOznacza sta\u0142e lub czasowe przej\u0119cie lub przeniesienie ca\u0142o\u015bci lub istotnej, co do jako\u015bci lub ilo\u015bci, cz\u0119\u015bci zawarto\u015bci bazy danych na inny no\u015bnik, bez wzgl\u0119du na spos\u00f3b lub form\u0119 tego przej\u0119cia lub przeniesienia. Przy czym, z zakresu tego poj\u0119cia wy\u0142\u0105czone jest wypo\u017cyczenie bazy danych.
\nPoj\u0119cie pobierania danych obejmuje ka\u017cd\u0105 czynno\u015b\u0107, kt\u00f3ra prowadzi do przej\u0119cia lub przeniesienia odpowiedniej cz\u0119\u015bci bazy danych na inny no\u015bnik. Nie ma zatem znaczenia, czy nast\u0119puje to poprzez: kserowanie, wydruk, kopiowanie, pobranie, skanowanie, czy te\u017c wykonanie fotografii. Istotny jest jedynie skutek w postaci przej\u0119cia lub przeniesienia zawarto\u015bci bazy danych na inny no\u015bnik. Wa\u017cne jest, \u017ce nie chodzi tu o no\u015bnik inny rodzajowo, lecz o inny ni\u017c dotychczasowy, na co zwraca\u0142 r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci UE w wyroku z dnia 9 pa\u017adziernika 2008 r. w sprawie C-304\/07). Wystarczaj\u0105ce jest zatem skopiowanie bazy danych z jednej p\u0142yty CD na inn\u0105, by wkroczy\u0107 w zakres prawa do pobierania danych.
\nPrzeniesienie lub przej\u0119cie na inny no\u015bnik mo\u017ce by\u0107 sta\u0142e lub czasowe. Prowadzi to do w\u0105tpliwo\u015bci, czy zapisanie bazy danych w pami\u0119ci operacyjnej (RAM) w celu jej wy\u015bwietlenia na monitorze stanowi wykonywanie prawa do pobierania danych. Stanowiska w odniesieniu do tego zagadnienia s\u0105 podzielone, a jego ocena zale\u017ce\u0107 mo\u017ce od okoliczno\u015bci konkretnej sprawy.<\/p>\n

Prawo do wt\u00f3rnego wykorzystania danych<\/strong>
\nZgodnie z definicj\u0105 ustawow\u0105 jest to publiczne udost\u0119pnienie bazy danych w dowolnej formie, a w szczeg\u00f3lno\u015bci poprzez rozpowszechnianie, bezpo\u015brednie przekazywanie lub najem. Ustawodawca z zakresu tego poj\u0119cia wy\u0142\u0105czy\u0142 wypo\u017cyczenie bazy danych.
\nUdost\u0119pnienie bazy danych mieszcz\u0105ce si\u0119 w zakresie prawa do wt\u00f3rnego wykorzystania danych musi mie\u0107 charakter publiczny. Oznacza to, ze niezb\u0119dne jest udost\u0119pnienie bazy danych nieokre\u015blonemu gronu os\u00f3b. Z publicznym udost\u0119pnieniem nie b\u0119dziemy mie\u0107 do czynienia, gdy kr\u0105g odbiorc\u00f3w jest oznaczony (nawet, gdy jest bardzo du\u017cy). W konsekwencji, w zakres prawa do wt\u00f3rnego wykorzystania wejdzie przyk\u0142adowo: opublikowanie bazy danych w formie ksi\u0105\u017cki, czy zamieszczenie na powszechnie dost\u0119pnej stronie www. Natomiast udost\u0119pnienie bazy danych jedynie swoim znajomym na Facebooku, nie wejdzie ju\u017c w zakres prawa do wt\u00f3rnego wykorzystania danych, poniewa\u017c nie b\u0119dzie ona dost\u0119pna dla nieokre\u015blonego kr\u0119gu os\u00f3b.<\/p>\n

Ograniczenie zakresu praw \u2013 ca\u0142o\u015b\u0107 lub istotna cz\u0119\u015b\u0107 bazy danych<\/strong>
\nUprawnienia w postaci pobierania danych oraz wt\u00f3rnego ich wykorzystania, przys\u0142uguj\u0105 producentowi jedynie w odniesieniu do ca\u0142o\u015bci lub istotnej, co do jako\u015bci lub ilo\u015bci, cz\u0119\u015bci bazy danych. Nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci, czym jest ca\u0142o\u015b\u0107 bazy danych. Problemy interpretacyjne rodzi natomiast ocena, czym jest istotna, co do jako\u015bci lub ilo\u015bci cz\u0119\u015b\u0107 bazy danych?
\nUstawodawca ograniczy\u0142 si\u0119 do wskazania, \u017ce o istotno\u015bci danej cz\u0119\u015bci bazy danych mo\u017ce decydowa\u0107 kryterium ilo\u015bciowe lub jako\u015bciowe. Pierwsze z nich jest \u0142atwiejsze do uchwycenia i musi by\u0107 oceniane poprzez zestawienie ilo\u015bci pobranych lub wt\u00f3rnie wykorzystanych element\u00f3w bazy danych, z ca\u0142kowit\u0105 ich liczb\u0105. Je\u017celi udost\u0119pnionych lub przeniesionych na inny no\u015bnik zostanie wi\u0119kszo\u015b\u0107, lub znaczna cz\u0119\u015b\u0107 element\u00f3w, w\u00f3wczas b\u0119dzie si\u0119 to mie\u015bci\u0107 w zakresie prawa sui generis do bazy danych.
\nKryterium jako\u015bciowe jest ju\u017c trudniejsze do zinterpretowania. Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci UE w sprawie C-203\/02 The British Horseracing Board i inni uzna\u0142, \u017ce kryterium powy\u017csze nale\u017cy ocenia\u0107 przez pryzmat istotno\u015bci nak\u0142adu na stworzenie pobranej lub wt\u00f3rnie wykorzystanej cz\u0119\u015bci bazy danych. Je\u017celi jej sporz\u0105dzenie, weryfikacja lub prezentacja w bazie danych by\u0142a zwi\u0105zana z istotnym nak\u0142adem inwestycyjnym, w\u00f3wczas ta cz\u0119\u015b\u0107 bazy danych powinna zosta\u0107 uznana za istotn\u0105.<\/p>\n

Podsumowanie<\/strong>
\nProducentowi bazy danych przys\u0142uguje prawo do pobierania danych i wt\u00f3rnego ich wykorzystania. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce ograniczaj\u0105 si\u0119 one jedynie do ca\u0142o\u015bci lub istotnej, co do ilo\u015bci lub jako\u015bci, cz\u0119\u015bci bazy danych. W konsekwencji, pobieranie danych lub wt\u00f3rne ich wykorzystanie w odniesieniu do nieistotnej cz\u0119\u015bci bazy danych nie jest obj\u0119te zakresem przys\u0142uguj\u0105cego producentowi prawa sui generis do bazy danych. Nie oznacza to jednak, \u017ce korzystanie z element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na nieistotn\u0105 cz\u0119\u015bci bazy danych b\u0119dzie zawsze dopuszczalne. Poszczeg\u00f3lne dane mog\u0105 by\u0107 bowiem chronione niezale\u017cnie od samej bazy danych.<\/p>\n

 <\/p>\n

Cz. III \u2013 Licencja i przeniesienie prawa<\/h2>\n
\n

W drugim po\u015bcie<\/a> o bazach danych przedstawiony zosta\u0142 zakres prawa sui generis do bazy danych. Kolejnym istotnym zagadnieniem jest udzielenie licencji na korzystanie z tego prawa, a tak\u017ce spos\u00f3b jego przenoszenia na inn\u0105 osob\u0119. Zagadnienia te nie s\u0105 regulowane w ustawie o ochronie baz danych, kt\u00f3ra ogranicza si\u0119 jedynie do stwierdzenia, \u017ce prawo sui generis do baz danych jest zbywalne.<\/p>\n

Dopuszczalno\u015b\u0107 umowy licencyjnej i o przeniesienie prawa sui generis<\/strong>
\nUstawa o ochronie baz danych nie zawiera przepis\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 do sposob\u00f3w zbywania prawa sui generis, czy te\u017c udzielania licencji na korzystanie z niego. Nie oznacza to jednak, \u017ce zawarcie umowy o przeniesienie powy\u017cszego prawa lub licencji na korzystanie z niego s\u0105 niedopuszczalne. Jest tak z uwagi na przewidzian\u0105 w przepisie art. 353(1) Kodeksu cywilnego zasad\u0119 swobody um\u00f3w, kt\u00f3ra pozwala na zawieranie r\u00f3wnie\u017c um\u00f3w nieprzewidzianych wyra\u017anie przepisami prawa. Na tej podstawie zar\u00f3wno umowa o przeniesienie prawa sui generis do bazy danych, jak i umowa licencji na korzystanie z tego prawa, s\u0105 dopuszczalne.<\/p>\n

Konsekwencje braku regulacji w ustawie o ochronie baz danych<\/strong>
\nZ uwagi na milczenie ustawy o ochronie baz danych w odniesieniu do obu wskazanych um\u00f3w, pojawia si\u0119 pytanie, jakie przepisy nale\u017cy uwzgl\u0119dnia\u0107 przy ich formu\u0142owaniu. Na podstawie przepisu art. 555 Kodeksu cywilnego do umowy o przeniesienie prawa sui generis znajd\u0105 zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego o sprzeda\u017cy. Przepis ten przewiduje bowiem, \u017ce przepisy o sprzeda\u017cy rzeczy stosuje si\u0119 odpowiednio do sprzeda\u017cy praw, a odp\u0142atne przeniesienie prawa sui generis nale\u017cy zakwalifikowa\u0107 jako sprzeda\u017c prawa.<\/p>\n

Drug\u0105 ustaw\u0105, kt\u00f3rej przepisy nale\u017cy uwzgl\u0119dnia\u0107 przy formu\u0142owaniu omawianych um\u00f3w, jest ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jej przepisy b\u0119d\u0105 stosowane na gruncie baz danych przez analogi\u0119. Oznacza to, \u017ce nie wszystkie b\u0119d\u0105 znajdowa\u0142y bezpo\u015brednie prze\u0142o\u017cenie na grunt baz danych. Przyk\u0142adem jest art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, kt\u00f3ry wymaga, by umowa o przeniesienie autorskich praw maj\u0105tkowych by\u0142a zawarta na pi\u015bmie pod rygorem niewa\u017cno\u015bci. W odniesieniu do przeniesienia prawa sui generis wskazany przepis nie znajdzie zastosowania.
\nNa podstawie innych przepis\u00f3w ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, kt\u00f3re znajd\u0105 zastosowanie do um\u00f3w w przedmiocie baz danych, trzeba zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na m.in. nast\u0119puj\u0105ce zasady:<\/p>\n