wyborcza.biz \u2022 April 22, 2014
\nPiotr Skwierowski
\n14.01.2014 , aktualizacja: 14.01.2014 10:49
\nTrybuna\u0142 Konstytucyjny (Fot. S\u0142awomir Kami\u0144ski \/ Agencja Gazeta)<\/p>\n
Pomini\u0119tym w testamencie najbli\u017cszym nale\u017cy si\u0119 zachowek. To rodzaj zabezpieczenia rodziny spadkobiercy.
\nZmiana partnera, za\u0142o\u017cenie nowej rodziny zdarzaj\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej. I cz\u0119sto w testamencie zamiast dzieci pojawiaj\u0105 si\u0119 konkubenci i np. ich dzieci z wcze\u015bniejszych zwi\u0105zk\u00f3w. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c tak, \u017ce z jakich\u015b powod\u00f3w przyk\u0142adny m\u0105\u017c albo \u017cona, sporz\u0105dzaj\u0105c akt ostatniej woli, pomijaj\u0105 w nim swoj\u0105 rodzin\u0119. I zapisuj\u0105 wszystko np. przyjacio\u0142om. Takie jest prawo spadkodawcy.<\/p>\n
MO\u017bESZ DOCHODZI\u0106 CHO\u0106 CZ\u0118\u015aCI<\/p>\n
Zachowek pozwala pomini\u0119tym z najbli\u017cszej rodziny wyst\u0105pi\u0107 do spadkobiercy o zap\u0142at\u0119 kwoty, jaka by si\u0119 im nale\u017ca\u0142a, gdyby nie zostali odsuni\u0119ci od dziedziczenia. Dzieci pomini\u0119te w testamencie na rzecz konkubentki ojca mog\u0105 do niej wyst\u0105pi\u0107 o zachowek. Wysoko\u015b\u0107 zachowku to dwie trzecie warto\u015bci udzia\u0142u spadkowego, kt\u00f3ry przypada\u0142by wyst\u0119puj\u0105cej o niego osobie przy dziedziczeniu ustawowym, je\u015bli jest ona ma\u0142oletnia lub trwale niezdolna do pracy, i jedna druga warto\u015bci tego udzia\u0142u w pozosta\u0142ych wypadkach.<\/p>\n
Zwykle zachowek ma form\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105. Szacuje si\u0119 jego warto\u015b\u0107 i wyp\u0142aca osobie uprawnionej. Mo\u017ce to jednak stanowi\u0107 nie lada problem dla spadkobiercy zobowi\u0105zanego do wyp\u0142aty zachowku. A to dlatego, \u017ce bardzo cz\u0119sto spadek nie ma formy pieni\u0119\u017cnej, jest nim np. mieszkanie, samoch\u00f3d, ksi\u0119gozbi\u00f3r… Tymczasem w ramach zachowku trzeba nagle wyp\u0142aci\u0107 uprawnionej do niego osobie poka\u017an\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy. Owszem, zachowek mo\u017cna wyp\u0142aci\u0107 „w naturze”, ale musi si\u0119 na to zgodzi\u0107 osoba uprawniona do tego \u015bwiadczenia.<\/p>\n
DAROWIZNA A ZACHOWEK<\/p>\n
Wp\u0142yw – i to dwojaki – na wysoko\u015b\u0107 zachowku maj\u0105 darowizny. Z jednej strony mog\u0105 go zwi\u0119kszy\u0107, z drugiej – zmniejszy\u0107. Ten pierwszy przypadek ma miejsce w sytuacji, gdy spadkodawca dokonywa\u0142 darowizn za \u017cycia na rzecz spadkobierc\u00f3w. Takie darowizny dolicza si\u0119 do spadku. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, zwi\u0119kszaj\u0105 one jego warto\u015b\u0107. A to przek\u0142ada si\u0119 na warto\u015b\u0107 zachowku, kt\u00f3ry jest w\u00f3wczas wyliczany od wi\u0119cej wartego spadku. Dolicza si\u0119 tu nawet te darowizny, kt\u00f3re zosta\u0142y przekazane bardzo dawno temu.<\/p>\n
Inaczej jest, gdy darowizna posz\u0142a na rzecz os\u00f3b nieb\u0119d\u0105cych spadkobiercami b\u0105d\u017a uprawnionymi do zachowku. Taka darowizna nie jest doliczana do spadku, gdy zosta\u0142a dokonana wi\u0119cej ni\u017c 10 lat przed \u015bmierci\u0105 spadkodawcy.<\/p>\n
Je\u015bli darowizn\u0119 otrzyma\u0142a osoba uprawniona, w\u00f3wczas warto\u015b\u0107 zachowku pomniejsza si\u0119 o warto\u015b\u0107 darowizny.<\/p>\n
BEZ PRAWA DO ZACHOWKU<\/p>\n
Do zachowku nie s\u0105 uprawnione:<\/p>\n
osoby uznane za niegodne,<\/p>\n
osoby wydziedziczone przez spadkodawc\u0119,<\/p>\n
ma\u0142\u017conek, kt\u00f3ry zosta\u0142 odsuni\u0119ty od dziedziczenia w zwi\u0105zku ze z\u0142o\u017conym pozwem o rozw\u00f3d lub separacj\u0119 z jego winy (taki pozew musi by\u0107 uzasadniony),<\/p>\n
osoby, kt\u00f3re odrzuci\u0142y spadek,<\/p>\n
osoby, kt\u00f3re zrzek\u0142y si\u0119 dziedziczenia.<\/p>\n
Za niegodnego mo\u017ce natomiast by\u0107 uznany przez s\u0105d ten, kto:<\/p>\n
dopu\u015bci\u0142 si\u0119 umy\u015blnie ci\u0119\u017ckiego przest\u0119pstwa przeciwko spadkodawcy,<\/p>\n
podst\u0119pem lub gro\u017ab\u0105 nak\u0142oni\u0142 spadkodawc\u0119 do sporz\u0105dzenia lub odwo\u0142ania testamentu albo w taki sam spos\u00f3b przeszkodzi\u0142 mu w dokonaniu jednej z tych czynno\u015bci,<\/p>\n
umy\u015blnie ukry\u0142 lub zniszczy\u0142 testament spadkodawcy, podrobi\u0142 lub przerobi\u0142 jego testament albo \u015bwiadomie skorzysta\u0142 z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inn\u0105 osob\u0119.<\/p>\n
Przy ustalaniu udzia\u0142u spadkowego stanowi\u0105cego podstaw\u0119 do obliczania zachowku uwzgl\u0119dnia si\u0119 tak\u017ce spadkobierc\u00f3w niegodnych oraz spadkobierc\u00f3w, kt\u00f3rzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzgl\u0119dnia si\u0119 spadkobierc\u00f3w, kt\u00f3rzy zrzekli si\u0119 dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.<\/p>\n
Osoba uprawniona do otrzymania zachowku mo\u017ce si\u0119 go zrzec przed notariuszem jeszcze za \u017cycia spadkodawcy. Ale uwaga. Takie zrzeczenie dotyczy tak\u017ce potomstwa zrzekaj\u0105cego si\u0119. No, chyba \u017ce umowa zawarta pomi\u0119dzy zrzekaj\u0105cym si\u0119 i spadkodawc\u0105 reguluje to inaczej.<\/p>\n
WYDZIEDZICZENIE<\/p>\n
W powszechnym przekonaniu okre\u015blenie „wydziedziczy\u0107 kogo\u015b” oznacza pomini\u0119cie go w testamencie. Ale tak nie jest. Wydziedziczenie to pozbawienie prawa do zachowku.<\/p>\n
Aktu wydziedziczenia spadkodawca mo\u017ce dokona\u0107 w testamencie. Ale to nie mo\u017ce by\u0107 jego widzimisi\u0119. Mo\u017ce to zrobi\u0107, je\u015bli osoba, kt\u00f3ra ma by\u0107 wydziedziczona:<\/p>\n
wbrew woli spadkodawcy post\u0119puje uporczywie w spos\u00f3b sprzeczny z zasadami wsp\u00f3\u0142\u017cycia spo\u0142ecznego (np. \u017cyje z dzia\u0142alno\u015bci przest\u0119pczej, jest alkoholikiem, narkomanem albo prostytuuje si\u0119),<\/p>\n
dopu\u015bci\u0142a si\u0119 wzgl\u0119dem spadkodawcy albo jednej z najbli\u017cszych mu os\u00f3b umy\u015blnego przest\u0119pstwa przeciwko \u017cyciu, zdrowiu lub wolno\u015bci albo ra\u017c\u0105cej obrazy czci (np. pobi\u0142a go, grozi\u0142a mu lub publicznie ubli\u017ca\u0142a),<\/p>\n
uporczywie nie dope\u0142nia wzgl\u0119dem spadkodawcy obowi\u0105zk\u00f3w rodzinnych (czyli np. nie pomaga mu w czasie jego choroby albo przez d\u0142ugie lata w og\u00f3le nie utrzymuje kontakt\u00f3w z rodzin\u0105, nie odbiera telefon\u00f3w, mijana na ulicy odwraca g\u0142ow\u0119 w drug\u0105 stron\u0119).<\/p>\n
Przyczyna wydziedziczenia cz\u0142onka najbli\u017cszej rodziny powinna wynika\u0107 z testamentu. Problem w tym, \u017ce nie mo\u017ce by\u0107 tak, i\u017c spadkodawca wydziedzicza np. syna po jednorazowej awanturze domowej. Musz\u0105 by\u0107 one uporczywe. Nie mo\u017cna te\u017c wydziedziczenia uzale\u017cnia\u0107 od postawy dziecka, czyli zapisa\u0107 w testamencie, \u017ce b\u0119dzie ono wydziedziczone, je\u015bli np. nie wprowadzi si\u0119 z powrotem do domu albo – gdy dziecko nadu\u017cywa alkoholu lub bierze narkotyki – od podj\u0119cia przez nie leczenia.<\/p>\n
I jeszcze jedno: spadkobierca nie mo\u017ce wydziedziczy\u0107 uprawnionego do zachowku, je\u017celi mu przebaczy\u0142. Je\u015bli przebaczenie by\u0142o, wydziedziczony odzyska prawo do zachowku.<\/p>\n
Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce wydziedziczony b\u0119dzie dowodzi\u0142, i\u017c spadkodawca nie mia\u0142 powod\u00f3w do odebrania mu prawa do zachowku. Je\u015bli z\u0142o\u017cy wniosek w tej sprawie do s\u0105du, to s\u0105d zdecyduje w\u00f3wczas, czy nale\u017cy mu zachowek wyp\u0142aci\u0107.<\/p>\n
Osob\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a skutecznie wydziedziczona, traktuje si\u0119 tak, jakby nie do\u017cy\u0142a otwarcia spadku. Nie uczestniczy ona w podziale maj\u0105tku.<\/p>\n
R\u00d3WNY JAK ZACHOWEK<\/p>\n
\u017badnego wp\u0142ywu na wysoko\u015b\u0107 zachowku nie ma sytuacja materialna uprawnionych do\u0144 os\u00f3b. Pani Barbara pomin\u0119\u0142a w testamencie swoje dzieci. Jej c\u00f3rka Aleksandra \u015bwietnie radzi sobie w \u017cyciu, ma du\u017c\u0105 firm\u0119, dom w atrakcyjnej dzielnicy du\u017cego miasta, drugi nad jednym z mazurskich jezior. Do tego dzia\u0142k\u0119 rekreacyjn\u0105 nad morzem i apartament w Bu\u0142garii. Syn, Karol, klepie bied\u0119, nie mo\u017ce znale\u017a\u0107 sta\u0142ej pracy, mieszka k\u0105tem u znajomego. Mimo to nale\u017cny im zachowek b\u0119dzie mia\u0142 tak\u0105 sam\u0105 wysoko\u015b\u0107.<\/p>\n
Spadkobierca powinien wyp\u0142aci\u0107 zachowek na \u017c\u0105danie uprawnionego. Je\u015bli odm\u00f3wi, ten mo\u017ce si\u0119 domaga\u0107 si\u0119 zap\u0142aty przed s\u0105dem cywilnym. Roszczenia uprawnionego z tytu\u0142u zachowku przedawniaj\u0105 si\u0119 z up\u0142ywem pi\u0119ciu lat od og\u0142oszenia testamentu.<\/p>\n
TRYBUNA\u0141 O ZACHOWKU<\/p>\n
Pod koniec lipca zesz\u0142ego roku Trybuna\u0142 Konstytucyjny bada\u0142, czy przepisy nakazuj\u0105ce spadkobiercom wyp\u0142at\u0119 zachowku cz\u0142onkom najbli\u017cszej rodziny zmar\u0142ego pomini\u0119tym w testamencie s\u0105 zgodne z konstytucj\u0105. Gdyby uzna\u0142, \u017ce s\u0105 sprzeczne, by\u0142aby to rewolucja w dziedziczeniu.<\/p>\n
Z wnioskami o zbadanie, czy przepisy o zachowku zapisane w kodeksie cywilnym s\u0105 zgodne z konstytucj\u0105, zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 do Trybuna\u0142u dwa s\u0105dy okr\u0119gowe. Zdaniem jednego z nich jedynym uzasadnieniem dla zachowku by\u0142o umo\u017cliwienie zachowania w rodzinie zgromadzonego od pokole\u0144 maj\u0105tku. Tylko \u017ce teraz to historyczne uzasadnienie stosowania przepis\u00f3w o zachowku straci\u0142o ju\u017c znaczenie, bo dzi\u015b na maj\u0105tek nie pracuje ju\u017c zwykle wsp\u00f3lnie ca\u0142a rodzina. Tymczasem zachowek nie pozwala na swobodne decydowanie o przeznaczeniu maj\u0105tku i przekazaniu go cz\u0142onkom rodziny albo osobom obcym.<\/p>\n
Trybuna\u0142 orzek\u0142, \u017ce prawo do zachowku nie narusza prawa w\u0142asno\u015bci i prawa do dziedziczenia. Stwierdzi\u0142, \u017ce ogranicza ono wprawdzie swobod\u0119 spadkodawcy do decydowania o swoim maj\u0105tku, ale ograniczenie to jest konieczne ze wzgl\u0119du na ochron\u0119 praw i wolno\u015bci najbli\u017cszych cz\u0142onk\u00f3w jego rodziny.<\/p>\n
PODWA\u017bENIE TESTAMENTU<\/p>\n
Wielu spadkobierc\u00f3w jest niezadowolonych z tego, jak zostali potraktowani w testamencie. Uwa\u017caj\u0105, \u017ce nale\u017ca\u0142o im si\u0119 znacznie wi\u0119cej, \u017ce spadkodawca ich skrzywdzi\u0142. Ch\u0119tnie wi\u0119c podwa\u017cyliby testament, czyli odwo\u0142ali jego zapisy. Albo, m\u00f3wi\u0105c jeszcze inaczej, uniewa\u017cnili. To jednak nie takie \u0142atwe. Nie mo\u017ce by\u0107 \u0142atwe, bo w testamencie zapisana jest ostatnia wola spadkodawcy i gdyby \u0142atwo by\u0142o testament uniewa\u017cni\u0107, to ta wola rzadko by\u0142aby respektowana.<\/p>\n
Pani Zuzanna poczu\u0142a si\u0119 skrzywdzona przez matk\u0119, gdy swoje mieszkanie zapisa\u0142a ona w testamencie konkubentowi. – I tak wyst\u0105pi\u0119 o uniewa\u017cnienie twojej ostatniej woli – zapowiedzia\u0142a matce.<\/p>\n
Ale przepisy precyzyjnie okre\u015blaj\u0105, kiedy mo\u017cliwe jest uniewa\u017cnienie testamentu. Testament jest niewa\u017cny, je\u015bli zosta\u0142 sporz\u0105dzony:<\/p>\n
w stanie wy\u0142\u0105czaj\u0105cym \u015bwiadome albo swobodne powzi\u0119cie decyzji i wyra\u017cenie woli,<\/p>\n
pod wp\u0142ywem b\u0142\u0119du uzasadniaj\u0105cego przypuszczenie, \u017ce gdyby spadkodawca nie dzia\u0142a\u0142 pod wp\u0142ywem b\u0142\u0119du, nie sporz\u0105dzi\u0142by testamentu tej tre\u015bci, pod wp\u0142ywem gro\u017aby.<\/p>\n
Domagaj\u0105c si\u0119 uniewa\u017cnienia testamentu z tych powod\u00f3w, w s\u0105dzie trzeba umie\u0107 udowodni\u0107, \u017ce kt\u00f3ry\u015b z nich mia\u0142 miejsce. Ot, cho\u0107by to, \u017ce testament zosta\u0142 sporz\u0105dzony pod wp\u0142ywem gro\u017aby. Dowodem w tej sprawie mog\u0105 by\u0107 np. zeznania \u015bwiadk\u00f3w. Je\u015bli chcemy uniewa\u017cni\u0107 testament z powodu niepoczytalno\u015bci spadkobiercy, powinni\u015bmy na dow\u00f3d przedstawi\u0107 np. orzeczenia lekarskie, wynik bada\u0144 czy zeznania \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\n
Ale niewa\u017cno\u015b\u0107 testamentu mog\u0105 te\u017c powodowa\u0107 b\u0142\u0119dy pope\u0142nione przy jego sporz\u0105dzaniu. Takie, kt\u00f3re \u0142atwo wychwyci\u0107. Ot, cho\u0107by brak podpisu spadkodawcy pod testamentem. Czasami te\u017c ma\u0142\u017conkowie spisuj\u0105 wsp\u00f3lny testament. Tymczasem w Polsce taki testament jest niewa\u017cny.<\/p>\n
Inny przypadek: ma\u0142\u017conek, kt\u00f3ry sporz\u0105dza testament odr\u0119cznie, prosi o pomoc \u017con\u0119. Sam tylko si\u0119 pod nim podpisuje. Taki testament nadaje si\u0119 do kosza, bo trzeba napisa\u0107 wszystko w\u0142asnor\u0119cznie. f<\/p>\n
Opinie czytelnik\u00f3w na temat zmian planowanych w zachowku<\/p>\n
Po tek\u015bcie o werdykcie Trybuna\u0142u opublikowanym w „Wyborczej” w internecie rozp\u0119ta\u0142a si\u0119 burza. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 komentuj\u0105cych nie zostawi\u0142a suchej nitki na decyzji s\u0119dzi\u00f3w. Oto niekt\u00f3re z opinii:<\/p>\n
unterhose: Mia\u0142em wypadek samochodowy (b. ci\u0119\u017cki stan), moja w\u0142asna c\u00f3rka mia\u0142a to gdzie\u015b. Gdy mog\u0142em tyle o ile chodzi\u0107, notarialnie j\u0105 wydziedziczy\u0142em. Ale w mi\u0119dzyczasie urodzi\u0142a c\u00f3rk\u0119. Zapewne nigdy nie poznam tego dziecka. Jednak po moim odej\u015bciu moja \u017cona b\u0119dzie musia\u0142a wyp\u0142aci\u0107 „wnusi” zachowek.<\/p>\n
z_oja: Nie ka\u017cdy \u017cyje dobrze z rodzin\u0105, nie ka\u017cdy ma ubogich rodzic\u00f3w czy bezdomne rodze\u0144stwo. Dla wielu najbli\u017csz\u0105 osob\u0119 stanowi partner\/partnerka, przyjaciel\/przyjaci\u00f3\u0142ka czy te\u017c dalszy krewny. By\u0142abym w stanie zrozumie\u0107 zachowek, gdyby najbli\u017csza zmar\u0142emu osoba by\u0142a dobrze sytuowana, a biologiczna rodzina \u017cy\u0142a w biedzie. Ale w odwrotnej sytuacji, z jakiej racji najbli\u017csza zmar\u0142emu osoba musi straci\u0107 dach nad g\u0142ow\u0105 – sprzeda\u0107 odziedziczone mieszkanie, \u017ceby wyp\u0142aci\u0107 zachowek – po to, \u017ceby matka czy brat zmar\u0142ego kupili sobie kolejny samoch\u00f3d?<\/p>\n
fakro888: W\u0142a\u015bciciel powinien mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dysponowania swoim maj\u0105tkiem, jak chce. Je\u017celi jest wredny, g\u0142upi, z\u0142o\u015bliwy itd., to jednak w dalszym ci\u0105gu s\u0105 to jego pieni\u0105dze…<\/p>\n
***<\/p>\n
Ale by\u0142y te\u017c g\u0142osy przeciwne – za zachowkiem.<\/p>\n
bambetel: A mo\u017ce postawicie si\u0119 w pozycji wydziedziczonych dzieci, bo np. wasz stary zapisa\u0142 wszystko kochance. Posiadanie dzieci rodzi pewne konsekwencje, jedn\u0105 z nich jest prawo do dziedziczenia przez nie maj\u0105tku po rodzicach.<\/p>\n
eskulapp: Obecne prawo powinno by\u0107 zachowane. Ile jest przypadk\u00f3w, \u017ce starsza osoba pod koniec \u017cycia spisuje dziwny testament, w kt\u00f3rym zapisuje wszystko osobom, z kt\u00f3rymi ma kontakt od zaledwie kilku miesi\u0119cy („bo pomaga”, „bo zrobi\u0142 zakupy”); jednocze\u015bnie pomijaj\u0105c dzieci, kt\u00f3re po\u015bwi\u0119ci\u0142y jej cz\u0119sto kilkadziesi\u0105t lat.
\nSource: http:\/\/wyborcza.biz\/finanse\/1,125887,15269823,Zachowek_dla_pominietych_i<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
wyborcza.biz \u2022 April 22, 2014 Piotr Skwierowski 14.01.2014 , aktualizacja: 14.01.2014 10:49 Trybuna\u0142 Konstytucyjny (Fot. S\u0142awomir Kami\u0144ski \/ Agencja Gazeta) Pomini\u0119tym w testamencie najbli\u017cszym nale\u017cy si\u0119 zachowek. To rodzaj zabezpieczenia rodziny spadkobiercy. Zmiana partnera, za\u0142o\u017cenie nowej rodziny zdarzaj\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej. I cz\u0119sto w testamencie zamiast dzieci pojawiaj\u0105 si\u0119 konkubenci i np. ich dzieci z…<\/p>\n