{"id":1003,"date":"2014-03-04T14:20:19","date_gmt":"2014-03-04T13:20:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.venco.com.pl\/~cozy\/blog\/?p=1003"},"modified":"2014-03-04T14:20:19","modified_gmt":"2014-03-04T13:20:19","slug":"pola-eksploatacji-czesc-iii-pojecie-pola-eksploatacji-w-prawie-autorskim","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/2014\/03\/04\/pola-eksploatacji-czesc-iii-pojecie-pola-eksploatacji-w-prawie-autorskim\/","title":{"rendered":"POLA EKSPLOATACJI. CZ\u0118\u015a\u0106 III: POJ\u0118CIE POLA EKSPLOATACJI W PRAWIE AUTORSKIM"},"content":{"rendered":"
\u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0http:\/\/www.copywrong.pl<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
Submitted by\u00a0\u0141ukasz Draszczyk\u00a0on 5 July, 2013 – 15:15<\/div>\n
\n
\n

O polach eksploatacji pisa\u0142em ju\u017c w kontek\u015bcie wymogu ich wskazania w umowie przenosz\u0105cej autorskie prawa maj\u0105tkowe lub umowie licencyjnej (Por.\u00a0<\/span>Pola eksploatacji i obowi\u0105zek ich wskazania w umowie licencyjnej i przenosz\u0105cej autorskie prawa maj\u0105tkowe<\/a>) oraz w zwi\u0105zku z zakazem zawierania um\u00f3w, dotycz\u0105cych przysz\u0142ych p\u00f3l eksploatacji (Por.\u00a0<\/span>Zakaz zawierania um\u00f3w dotycz\u0105cych przysz\u0142ych p\u00f3l eksploatacji<\/a>). W pierwszym z wymienionych artyku\u0142\u00f3w wspomnia\u0142em, \u017ce przez pole eksploatacji mo\u017cna rozumie\u0107 spos\u00f3b korzystania z utworu, wyodr\u0119bniony pod wzgl\u0119dem technicznym i ekonomicznym. Podobn\u0105 definicj\u0119 tego poj\u0119cia proponuje E. Traple<\/span>1<\/a>, wed\u0142ug kt\u00f3rej:<\/span><\/h3>\n<\/div>\n
\n

\u00bbOdr\u0119bne pole eksploatacji\u00ab oznacza ka\u017cdy spos\u00f3b eksploatacji uznany przez praktyk\u0119 obrotu za samodzielny pod wzgl\u0119dem technicznym i ekonomicznym.<\/p><\/blockquote>\n

Ze wzgl\u0119du na wag\u0119 tego poj\u0119cia dla obrotu maj\u0105tkowymi prawami autorskimi postanowi\u0142em przybli\u017cy\u0107 jego znaczenie.<\/p>\n

Zacznijmy mo\u017ce od tego, \u017ce w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach (tekst jednolity w Dz. U. Nr 90, poz. 631, rok 2006 ze zm.) (dalej jako \u201epr.aut.\u201d) brak jest definicji pola eksploatacji. W art. 50 ust. 1 pr.aut. znajdziemy przyk\u0142adowy katalog p\u00f3l eksploatacji:<\/p>\n

Odr\u0119bne pola eksploatacji stanowi\u0105 w szczeg\u00f3lno\u015bci:<\/p>\n

\u00a0\u00a01)\u00a0\u00a0\u00a0w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu – wytwarzanie okre\u015blon\u0105 technik\u0105 egzemplarzy utworu, w tym technik\u0105 drukarsk\u0105, reprograficzn\u0105, zapisu magnetycznego oraz technik\u0105 cyfrow\u0105;<\/p>\n

2)\u00a0\u00a0\u00a0w zakresie obrotu orygina\u0142em albo egzemplarzami, na kt\u00f3rych utw\u00f3r utrwalono – wprowadzanie do obrotu, u\u017cyczenie lub najem orygina\u0142u albo egzemplarzy;<\/p>\n

3)\u00a0\u00a0\u00a0w zakresie rozpowszechniania utworu w spos\u00f3b inny ni\u017c okre\u015blony w pkt 2 – publiczne wykonanie, wystawienie, wy\u015bwietlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a tak\u017ce publiczne udost\u0119pnianie utworu w taki spos\u00f3b, aby ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 mie\u0107 do niego dost\u0119p w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.<\/p><\/blockquote>\n

Jest to wyliczenie przyk\u0142adowe, co oznacza, \u017ce w praktyce mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 (i wyst\u0119puj\u0105) pola eksploatacji w nim niewymienione. Przyjmuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce pola wymienione w art. 50 ust. 1 pr.aut. nie podlegaj\u0105 dalszemu uog\u00f3lnieniu. Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce okre\u015blenia form korzystania z utworu, zawarte w tym przepisie, takie jak: \u201eutrwalanie i zwielokrotnianie\u201d, \u201eobr\u00f3t orygina\u0142em albo egzemplarzem\u201d oraz \u201erozpowszechnianie w inny spos\u00f3b\u201d nie s\u0105 polami eksploatacji. Okre\u015blaj\u0105 one jedynie istot\u0119 r\u00f3\u017cnych form korzystania z utworu, a polami eksploatacji s\u0105 dalej wymienione w tym przepisie postacie tych form2<\/a>\u00a0(jak \u201ewytwarzanie utworu technik\u0105 cyfrow\u0105\u201d, \u201ewprowadzanie do obrotu\u201d, \u201enajem\u201d).<\/p>\n

Wskazane w art. 50 ust. 1 pr.aut. pola mog\u0105 natomiast podlega\u0107 podzia\u0142owi na mniejsze pola eksploatacji. Na przyk\u0142ad pole \u201ewytwarzanie egzemplarzy utworu technik\u0105 cyfrow\u0105\u201d mo\u017cemy podzieli\u0107 na pola:\u00a0 \u201ewytwarzanie egzemplarzy utworu w postaci p\u0142yt CD\u201d, \u201ewytwarzanie egzemplarzy utworu w postaci p\u0142yt\u00a0 DVD\u201d, \u201ewytwarzanie egzemplarzy utworu w postaci p\u0142yt\u00a0 Blu-Ray\u201d.<\/p>\n

W praktyce mo\u017ce powsta\u0107 problem co w przypadku gdy nabyli\u015bmy prawo autorskie na polu eksploatacji, z kt\u00f3rego po zawarciu umowy w wyniku post\u0119pu technicznego, wyodr\u0119bnione zosta\u0142o nowe, wcze\u015bniej nieznane pole. Na przyk\u0142ad nabyli\u015bmy autorskie prawo maj\u0105tkowe do sporz\u0105dzania egzemplarzy utworu w technologii cyfrowej. Po pewnym czasie od zawarcia umowy upowszechni\u0142 si\u0119 nowy no\u015bnik tre\u015bci zapisanych w postaci cyfrowej. Czy powinni\u015bmy przyj\u0105\u0107, maj\u0105c na uwadze, \u017ce skoro nowo powsta\u0142e pole eksploatacji wchodzi w zakres nabytego wcze\u015bniej przez nas szerszego pola, to automatycznie z chwil\u0105 wyodr\u0119bnienia nowego pola stajemy si\u0119 uprawnieni do eksploatacji utworu r\u00f3wnie\u017c w jego zakresie? Czy mo\u017ce ze wzgl\u0119du na zasad\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 umowa prawnoautorska nie mo\u017ce obejmowa\u0107 p\u00f3l nieznanych w chwili jej zawarcia, prawo do korzystania z utworu na nowym polu eksploatacji b\u0119dzie przys\u0142ugiwa\u0107 tw\u00f3rcy.<\/p>\n

T. Targosz na gruncie opisanego problemu proponuje przyj\u0119cie nast\u0119puj\u0105cej regu\u0142y:<\/p>\n

(\u2026) je\u017celi umowa obejmuje szersze pole eksploatacji i pewien spos\u00f3b korzystania wchodzi w zakres tego pola, to przeniesienie zachowuje pe\u0142n\u0105 skuteczno\u015b\u0107 nawet po tym, jak ten spos\u00f3b korzystania sta\u0142 si\u0119 wyodr\u0119bnianym polem eksploatacji3<\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Tak sformu\u0142owana regu\u0142a bli\u017csza jest pierwszemu z zaprezentowanych rozwi\u0105za\u0144 naszego problemu. Kwestia ta nie wydaje mi si\u0119 jednak jednoznaczna. Mo\u017cna bowiem pr\u00f3bowa\u0107 argumentowa\u0107, maj\u0105c na uwadze zasad\u0119 ochrony tw\u00f3rcy jako s\u0142abszej strony umowy, \u017ce nie jest przes\u0105dzone czy tw\u00f3rca gdyby wiedzia\u0142 o tym, \u017ce w zakres szerszego pola eksploatacji wejdzie nowe \u201esubpole\u201d o okre\u015blonym znaczeniu ekonomicznym, to zgodzi\u0142by si\u0119 r\u00f3wnie\u017c i na jego przeniesienie.<\/p>\n

E. Ferenc-Szyde\u0142ko wskazuje na istnienie innych, poza technicznym, kryteri\u00f3w wed\u0142ug kt\u00f3rych mo\u017cna wyodr\u0119bni\u0107 pola eksploatacji4<\/a>. W\u015br\u00f3d tych kryteri\u00f3w autorka wymienia m.in.:<\/p>\n

1) inny kr\u0105g odbiorc\u00f3w dzie\u0142a,
\n2) odmienny zasi\u0119g terytorialny lub j\u0119zykowy,
\n3) rozpowszechnianie przez inny podmiot ni\u017c pierwotnie rozpowszechniaj\u0105cy,
\n4) ca\u0142kowicie odr\u0119bne ekonomiczne znaczenie oznaczonego u\u017cytku.<\/p>\n

Zdaniem T. Targosza, kryteria takie jak rozszerzenie kr\u0119gu odbiorc\u00f3w maj\u0105 funkcj\u0119 pomocnicz\u0105 w stosunku do kryterium ekonomicznego. Pomagaj\u0105 one lepiej uzasadni\u0107 ekonomiczn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 danego sposobu korzystania jako pola eksploatacji5<\/a>.<\/p>\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce z odr\u0119bnym polem eksploatacji b\u0119dziemy mieli do czynienia wtedy gdy dany spos\u00f3b wykorzystania utworu b\u0119dzie powszechnie znany z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia. Oznacza to, istnienie powszechnej wiedzy co do metody (sposobu) wykorzystania utworu oraz, \u017ce spos\u00f3b ten ma samodzielne ekonomiczne znaczenie (posiada swoj\u0105 grup\u0119 odbiorc\u00f3w, kt\u00f3ra jest na tyle du\u017ca, \u017ce eksploatacja utworu w spos\u00f3b okre\u015blony danym polem eksploatacji jest ekonomicznie op\u0142acalna).
\nW takim uj\u0119ciu, kryterium ekonomiczne powinno decydowa\u0107, czy dany spos\u00f3b korzystania z utworu ma wystarczaj\u0105ce znaczenie gospodarcze. Ju\u017c w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych ubieg\u0142ego wieku znane by\u0142y techniki strumieniowego przesy\u0142ania d\u017awi\u0119ku i obrazu w czasie rzeczywistym \u2013 co\u015b co dzisiaj okre\u015bla si\u0119 mianem webcastingu (nadawania internetowego, telewizji internetowej lub radia internetowego). Zatem to pole eksploatacji by\u0142o wyodr\u0119bnione pod wzgl\u0119dem technicznym. Ze wzgl\u0119du jednak na znikom\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 szybkich \u0142\u0105czy internetowych, nie mia\u0142o znaczenia ekonomicznego. Grupa os\u00f3b, mog\u0105cych z takiej formy eksploatacji utworu skorzysta\u0107 by\u0142a marginalna, przez co ekonomiczne wykorzystanie tego pola eksploatacji by\u0142o po prostu nieop\u0142acalne.
\nWed\u0142ug T. Targosza<\/p>\n

ekonomiczna odr\u0119bno\u015b\u0107 danego sposobu korzystania wyst\u0119puje wtedy, gdy uznaj\u0105 j\u0105 uczestnicy obrotu, czyli gdy w pewnym uproszczeniu traktuj\u0105 oni dan\u0105 form\u0119 udost\u0119pniania im utwor\u00f3w jako samodzielny „produkt”128 lub „us\u0142ug\u0119”. Jest w pe\u0142ni zrozumia\u0142e, \u017ce na ocen\u0119 uczestnik\u00f3w obrotu mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 takie czynniki, jak odmienna strona techniczna, jednak dopiero wtedy, gdy odmienna technika prowadzi do tego, \u017ce uczestnicy obrotu potrafi\u0105 wyodr\u0119bni\u0107 dany spos\u00f3b korzystania z utwor\u00f3w, powstaje pole eksploatacji w rozumieniu art. 17 i 50 pr. aut6<\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Rozwa\u017caj\u0105c czy mamy do czynienia z nowym, nieznanym do tej pory polem eksploatacji, warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce regulacja dotycz\u0105ca p\u00f3l eksploatacji w prawie autorskim ma za cel przede wszystkim ochron\u0119 s\u0142abszej strony stosunku obligacyjnego czyli tw\u00f3rcy. Dlatego ewentualne w\u0105tpliwo\u015bci powinny by\u0107 rozstrzygane na jego korzy\u015b\u0107.<\/p>\n

Na koniec nale\u017cy jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce w doktrynie zosta\u0142 wyra\u017cony pogl\u0105d, zgodnie z kt\u00f3rym ograniczenia ilo\u015bciowe (np. prawo do wytworzenia okre\u015blonej liczby egzemplarzy ), ograniczenia zakresu korzystania z utworu do wskazanego terytorium lub okresu, nie nale\u017c\u0105 do zakresu poj\u0119cia pola eksploatacji. Zawarcie takich ogranicze\u0144 w umowie b\u0119dzie mia\u0142o jedynie skutek obligacyjny7<\/a>.<\/p>\n