{"id":1001,"date":"2014-03-04T14:19:13","date_gmt":"2014-03-04T13:19:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.venco.com.pl\/~cozy\/blog\/?p=1001"},"modified":"2014-03-04T14:19:13","modified_gmt":"2014-03-04T13:19:13","slug":"pola-eksploatacji-czesc-ii-zakaz-zawierania-umow-dotyczacych-przyszlych-pol-eksploatacji","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/u239160.webh.me\/jakisproblem.pl\/index.php\/2014\/03\/04\/pola-eksploatacji-czesc-ii-zakaz-zawierania-umow-dotyczacych-przyszlych-pol-eksploatacji\/","title":{"rendered":"POLA EKSPLOATACJI. CZ\u0118\u015a\u0106 II: ZAKAZ ZAWIERANIA UM\u00d3W DOTYCZ\u0104CYCH PRZYSZ\u0141YCH P\u00d3L EKSPLOATACJI"},"content":{"rendered":"
\u017ar\u00f3d\u0142o:\u00a0http:\/\/www.copywrong.pl<\/a><\/div>\n
<\/div>\n
Submitted by\u00a0\u0141ukasz Draszczyk\u00a0on 21 September, 2012 – 15:21<\/div>\n
\n
\n
\n
\n

Dzisiejszy wpis chcia\u0142bym po\u015bwi\u0119ci\u0107 zasadzie wyra\u017conej w art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (z p\u00f3\u017an. zm.) (dalej r\u00f3wnie\u017c jako\u00a0upapp<\/q>), zgodnie z kt\u00f3r\u0105\u00a0umowa (o przeniesienie praw autorskich lub korzystanie z utworu) mo\u017ce dotyczy\u0107 tylko p\u00f3l eksploatacji1<\/a>, kt\u00f3re s\u0105 znane w chwili jej zawarcia<\/strong>. Ogranicza ona w spos\u00f3b zasadniczy swobod\u0119 kontraktow\u0105 stron, wykluczaj\u0105c spod zakresu umowy te pola eksploatacji, kt\u00f3re stan\u0105 si\u0119 znane dopiero w przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Kluczowym zagadnieniem z punktu jej widzenia b\u0119dzie rozstrzygni\u0119cie kryteri\u00f3w jakie pole eksploatacji musi spe\u0142nia\u0107 aby\u015bmy mogli stwierdzi\u0107, \u017ce jest znane na chwil\u0119 zawierania umowy. Mamy tutaj do czynienia przede wszystkim z w\u0105tpliwo\u015bci\u0105 co do tego czy wystarczaj\u0105cym b\u0119dzie aby dany spos\u00f3b korzystania z utworu by\u0142 znany od strony technicznej, czy ponadto powinna istnie\u0107 wiedza co do jego przydatno\u015bci od strony ekonomicznej (mo\u017cliwo\u015bci jego gospodarczego wykorzystania)2<\/a>. W doktrynie zdaje si\u0119 przewa\u017ca\u0107 stanowisko, zgodnie z kt\u00f3rym sam fakt istnienia technicznego sposobu eksploatacji utworu, niewyodr\u0119bnionego jednak pod wzgl\u0119dem ekonomicznym, jest nie wystarczaj\u0105cy do uznania go za nowe pole eksploatacji3<\/a>. Czyli wiedza w chwili zawierania umowy musi obejmowa\u0107 nie tylko techniczn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 eksploatacji utworu ale tak\u017ce jej samodzielne znaczenie ekonomiczne. Zatem sama \u015bwiadomo\u015b\u0107 istnienia pewnego rozwi\u0105zania technicznego pozwalaj\u0105cego np. na nowy spos\u00f3b prezentacji utworu nie b\u0119dzie wystarczaj\u0105ca do stwierdzenia, \u017ce okre\u015blone pole eksploatacji jest znane, je\u017celi to rozwi\u0105zanie b\u0119dzie mia\u0142o charakter prototypowy, nie nadaj\u0105cy si\u0119 jeszcze do gospodarczego zastosowania4<\/a>. W mojej ocenie \u201eznane\u201d w rozumieniu art. 41 ust. 1 upapp oznacza, \u017ce dany spos\u00f3b eksploatacji utworu jest upowszechniony i funkcjonuje w obrocie gospodarczym.<\/p>\n

Inn\u0105 kwesti\u0105 jest to kogo \u015bwiadomo\u015b\u0107 w zakresie istnienia danego pola eksploatacji powinni\u015bmy traktowa\u0107 jako miarodajn\u0105. Inaczej m\u00f3wi\u0105c \u2013 komu pole eksploatacji powinno by\u0107 znane5<\/a>? Najcz\u0119\u015bciej przyjmuje si\u0119, \u017ce decydowa\u0107 w tym wzgl\u0119dzie powinna wiedza przeci\u0119tnego tw\u00f3rcy6<\/a>. Chodzi tutaj zatem o zobiektywizowanie tego kryterium i oderwanie go od stanu \u015bwiadomo\u015bci stron umowy.<\/p>\n

W praktyce, na co wskazuj\u0105 J. Barta i R. Markiewicz7<\/a>, problemy mo\u017ce sprawia\u0107 ustalenie czy w danym przypadku mamy do czynienia z nowym polem eksploatacji, czy mo\u017ce jedynie z pewnym udoskonaleniem technicznym funkcjonuj\u0105cego dotychczas pola. W rozstrzygni\u0119ciu tej kwestii pomocne mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 udzielenie odpowiedzi na pytanie czy dany spos\u00f3b korzystania zast\u0119puje jeden z istniej\u0105cych dotychczas8<\/a>\u00a0(stanowi jego udoskonalon\u0105 wersj\u0119), czy mo\u017ce jest na tyle odmienny, \u017ce oba pola eksploatacji mog\u0105 funkcjonowa\u0107 obok siebie a ich grona odbiorc\u00f3w nie pokrywaj\u0105 si\u01199<\/a>.<\/p>\n

Czy mimo obowi\u0105zywania omawianej zasady, istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 umownego zabezpieczenia mo\u017cliwo\u015bci nabycia w przysz\u0142o\u015bci praw autorskich na nowych polach eksploatacji? W tym celu stosuje si\u0119 w obrocie szereg klauzul umownych, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 przede wszystkim skutkami prawnymi jakie z nich wynikaj\u0105. Przy czym zgodno\u015b\u0107 z prawem niekt\u00f3rych postanowie\u0144 jest kwestionowana. Poni\u017cej przedstawiam te najcz\u0119\u015bciej spotykane.<\/p>\n

Do pierwszej grupy klauzul nale\u017cy zaliczy\u0107 postanowienia, kt\u00f3re zobowi\u0105zuj\u0105 strony umowy do podj\u0119cia w przypadku pojawienia si\u0119 nowego pola eksploatacji negocjacji w przedmiocie przeniesienia praw autorskich na tym polu (klauzule renegocjacyjne). Klauzule te zazwyczaj okre\u015blaj\u0105 procedur\u0119 prowadzenia negocjacji przez strony. Mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c precyzowa\u0107 kiedy powstaje nowe pole eksploatacji10<\/a>. Spos\u00f3b ustalania tej okoliczno\u015bci nie mo\u017ce jednak prowadzi\u0107 do stwierdzenia istnienia pola, kt\u00f3re w \u015bwietle art. 41 ust. 4 upapp uznaliby\u015bmy za nieznane. Klauzule tego typu s\u0105 jak najbardziej dopuszczalne ale poza obowi\u0105zkiem prowadzenia negocjacji w dobrej wierze, nie nak\u0142adaj\u0105 one na strony innych zobowi\u0105za\u0144. Nie gwarantuj\u0105 przez to mo\u017cliwo\u015bci nabycia praw autorskich na nowym polu eksploatacji poniewa\u017c tw\u00f3rca mo\u017ce po prostu si\u0119 na to nie zgodzi\u0107. Wykazanie w praktyce, \u017ce nie mia\u0142 ku temu powod\u00f3w (dzia\u0142a\u0142 w z\u0142ej wierze) mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 bardzo trudne.<\/p>\n

Na przeciwnym biegunie le\u017c\u0105 te postanowienia um\u00f3w, kt\u00f3re zobowi\u0105zuj\u0105 tw\u00f3rc\u0119 do zawarcia umowy sprzeda\u017cy autorskich praw maj\u0105tkowych po stwierdzeniu istnienia nowego pola eksploatacji. Umowy te zawieraj\u0105 wprost wskazanie kwoty wynagrodzenia, za kt\u00f3re autor zobowi\u0105zany b\u0119dzie do zbycia praw autorskich lub okre\u015blaj\u0105 zasady jego ustalania. Celem zabezpieczenia wykonania zobowi\u0105zania przez tw\u00f3rc\u0119 najcz\u0119\u015bciej zastrzega si\u0119 kar\u0119 umown\u0105. W doktrynie podnosi si\u0119, s\u0142usznie moim zdaniem, \u017ce takie postanowienia co do zasady uzna\u0107 nale\u017cy za niewa\u017cne (art. 58 \u00a7 1 k.c.). Prowadz\u0105 bowiem do obej\u015bcia zakazu zawierania um\u00f3w dotycz\u0105cych nieznanych p\u00f3l eksploatacji. Jak trafnie zauwa\u017ca si\u0119, ograniczenie przewidziane w art. 41 ust. 4 upapp odnosi si\u0119 nie tylko do um\u00f3w rozporz\u0105dzaj\u0105cych ale r\u00f3wnie\u017c tych o skutku czysto zobowi\u0105zuj\u0105cym11<\/a>. Omawiana zasada zosta\u0142a wprowadzona przede wszystkim celem ochrony interes\u00f3w tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0142yby nadmiernie ucierpie\u0107 w sytuacji przedwczesnego wyzbywania si\u0119 przez nich praw do dysponowania utworami na nieznanych polach eksploatacji. Tw\u00f3rca w takiej sytuacji nie mia\u0142by bowiem mo\u017cliwo\u015bci oceny czy ustalane wynagrodzenie b\u0119dzie adekwatne do zakresu w jakim w przysz\u0142o\u015bci przeniesie on prawa autorskie. Poza tym nie m\u00f3g\u0142by sprzeciwi\u0107 si\u0119 eksploatacji swojego dzie\u0142a przy u\u017cyciu techniki, kt\u00f3r\u0105 uznawa\u0142by z jakich\u015b wzgl\u0119d\u00f3w za niew\u0142a\u015bciw\u0105. Dopuszczenie mo\u017cliwo\u015bci zawierania um\u00f3w zobowi\u0105zuj\u0105cych do przeniesienia przysz\u0142ych p\u00f3l eksploatacji czyni\u0142oby zatem ochron\u0119 autora przed takimi negatywnymi skutkami fikcyjn\u0105. Zdaniem E. Traple \u201ewszelkie klauzule umowne, kt\u00f3re prowadzi\u0142yby do tego, \u017ce podmiot eksploatuj\u0105cy utw\u00f3r m\u00f3g\u0142by w momencie pojawienia si\u0119 nowego pola eksploatacji jednostronnie ustali\u0107 zakres i warunki korzystania z utworu nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za niewa\u017cne, gdy\u017c prowadz\u0105ce do obej\u015bcia prawa\u201d12<\/a>.<\/p>\n

Natomiast powszechnie akceptowane13<\/a>\u00a0jest stosowanie konstrukcji prawa pierwokupu opartej o art. 596 k.c., kt\u00f3ra z mocy art. 555 k.c. mo\u017ce by\u0107 stosowana przy umowach sprzeda\u017cy praw maj\u0105tkowych, w tym maj\u0105tkowych praw autorskich. Jej istota sprowadza si\u0119 do zastrze\u017cenia na rzecz jednej ze stron pierwsze\u0144stwa nabycia autorskich praw maj\u0105tkowych na nowym polu eksploatacji w sytuacji gdyby tw\u00f3rca prawa te sprzeda\u0142 osobie trzeciej. Przez wykonanie prawa pierwokupu mi\u0119dzy tw\u00f3rc\u0105 a uprawnionym dochodzi do zawarcia umowy tej samej tre\u015bci, co umowa zawarta wcze\u015bniej przez tw\u00f3rc\u0119 z osob\u0105 trzeci\u0105.<\/p>\n